Báo cáo mới công bố ngày 11/3 của Liên minh Nghị viện Liên chính phủ (IPU) và UN Women cho thấy phụ nữ vẫn còn cách rất xa mục tiêu bình đẳng trong các vị trí quyền lực chính trị trên toàn cầu.

Theo thống kê năm 2026, chỉ có 28 quốc gia trên thế giới do phụ nữ đứng đầu nhà nước hoặc chính phủ. Trong khi đó, 101 quốc gia chưa từng có nữ lãnh đạo ở cấp cao nhất. Điều này phản ánh thực tế rằng những quyết định chính trị quan trọng nhất vẫn chủ yếu được đưa ra bởi nam giới.

Hội nghị Thượng đỉnh lần thứ 15 của các nữ Chủ tịch Quốc hội do Liên minh Nghị viện Liên quốc (IPU) tổ chức cuối tháng 7/2025

Các tổ chức quốc tế cảnh báo rằng khi phụ nữ bị hạn chế trong các vị trí lãnh đạo, những quyết sách liên quan đến hòa bình, an ninh hay ưu tiên kinh tế thường thiếu vắng góc nhìn của một nửa dân số thế giới.

Dữ liệu mới nhất cho thấy tỷ lệ phụ nữ giữ chức bộ trưởng nội các toàn cầu chỉ đạt 22,4%, giảm so với mức 23,3% của năm 2024. Đây được xem là bước thụt lùi sau nhiều năm tiến bộ chậm nhưng ổn định.

Tuy vậy, một số quốc gia đã đạt được sự cân bằng giới trong chính phủ: 14 nước hiện có tỷ lệ nam – nữ ngang bằng trong nội các. Ngược lại, vẫn còn 8 quốc gia hoàn toàn không có nữ bộ trưởng.

Ở cơ quan lập pháp, phụ nữ chiếm 27,5% số ghế nghị viện trên toàn thế giới, nhích nhẹ so với 27,2% của năm 2025. Tuy nhiên, mức tăng chỉ 0,3 điểm phần trăm được xem là rất khiêm tốn, đồng thời đánh dấu năm thứ hai liên tiếp tốc độ tăng trưởng chậm nhất kể từ năm 2017.

Bản đồ “Phụ nữ trong chính trị năm 2026” do Liên minh Nghị viện Liên quốc tế và UN Women biên soạn

Một dấu hiệu đáng chú ý khác là sự suy giảm vai trò lãnh đạo của phụ nữ trong nghị viện. Tính đến tháng 1/2026, chỉ có 54 phụ nữ giữ chức Chủ tịch Quốc hội, tương đương 19,9% tổng số vị trí này trên toàn cầu. Con số này giảm gần 4 điểm phần trăm so với năm trước và cũng là lần đầu tiên sau 21 năm số nữ Chủ tịch Quốc hội sụt giảm.

Theo khảo sát của IPU, phụ nữ tham gia chính trị ngày càng phải đối mặt với môi trường thù địch hơn. Có tới 76% nữ nghị sĩ cho biết họ từng bị đe dọa từ công chúng, cả trên mạng và ngoài đời thực, cao hơn so với tỷ lệ 68% ở nam giới.

Những áp lực này khiến nhiều phụ nữ ngại tranh cử hoặc rời bỏ đời sống chính trị, qua đó làm chậm quá trình tiến tới bình đẳng quyền lực.

Ngay cả khi đạt được các vị trí lãnh đạo, phụ nữ vẫn thường tập trung ở những lĩnh vực gắn với các vấn đề xã hội truyền thống. Thống kê cho thấy phụ nữ đang lãnh đạo 90% các bộ về bình đẳng giới và 73% các bộ phụ trách gia đình, trẻ em. Trong khi đó, các bộ quan trọng như quốc phòng, nội vụ, tư pháp, kinh tế hay quản trị nhà nước vẫn chủ yếu do nam giới nắm giữ.

Giám đốc điều hành UN Women, bà Sima Bahous, cho rằng việc phụ nữ bị loại khỏi các vị trí lãnh đạo chính trị sẽ làm suy yếu khả năng ứng phó của xã hội trước các thách thức toàn cầu.

Theo bà, phụ nữ mang đến những góc nhìn và kinh nghiệm quan trọng giúp nâng cao chất lượng quyết sách, góp phần ngăn ngừa xung đột và thúc đẩy hòa bình bền vững. Khi phụ nữ tham gia đầy đủ vào lãnh đạo, các quốc gia có xu hướng ổn định hơn và chính sách công cũng hiệu quả hơn.

Chủ tịch Liên minh Nghị viện Liên chính phủ, bà Tulia Ackson, nhấn mạnh rằng bình đẳng giới trong chính trị không chỉ là yêu cầu đạo đức mà còn là yếu tố nâng cao chất lượng quản trị. Các thể chế phản ánh đúng cấu trúc xã hội sẽ đưa ra quyết định công bằng hơn và nhận được sự tin tưởng lớn hơn từ công chúng.

Các chuyên gia cho rằng để đạt được bình đẳng trong lãnh đạo chính trị, cần tháo gỡ những rào cản mang tính cấu trúc như luật phân biệt đối xử, bạo lực đối với phụ nữ trong chính trị và sự bất bình đẳng trong tiếp cận nguồn lực. Đồng thời, việc thay đổi các chuẩn mực xã hội và định kiến giới vẫn là nhiệm vụ lâu dài.

Trong bối cảnh đó, Ủy ban Địa vị Phụ nữ của Liên hợp quốc bước vào phiên họp lần thứ 70 trong năm 2026 được xem là cơ hội quan trọng để thúc đẩy các cam kết toàn cầu về quyền của phụ nữ và bình đẳng giới.

Theo các tổ chức quốc tế, nền dân chủ chỉ thực sự vững mạnh khi phụ nữ được tham gia bình đẳng vào quá trình ra quyết định ở mọi cấp độ. Khi đó, các chính sách công không chỉ phản ánh đầy đủ hơn nhu cầu xã hội mà còn giúp các quốc gia chuẩn bị tốt hơn trước những khủng hoảng đang định hình thế giới hiện nay.