Ảnh minh họa. mewurk.com

Chênh lệch nghỉ phép củng cố định kiến giới

Thời gian nghỉ thai sản dài hơn thường được xem là chính sách hỗ trợ phụ nữ sau sinh. Tuy nhiên, nếu quyền nghỉ phép không được thiết kế đồng thời cho cả cha và mẹ, chính sách này có thể vô tình củng cố quan niệm rằng chăm sóc con cái là trách nhiệm chủ yếu của người phụ nữ.

Báo cáo Từ chế độ nghỉ phép cha mẹ đến dịch vụ chăm sóc trẻ em: Xây dựng hệ thống chăm sóc hiệu quả cho phụ nữ, gia đình và nền kinh tế do Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho phụ nữ (UN Women) phối hợp với dự án Phụ nữ, Doanh nghiệp và Pháp luật của Nhóm Ngân hàng Thế giới thực hiện đã chỉ ra khoảng cách đáng kể trong chính sách nghỉ phép dành cho cha mẹ trên toàn cầu.

Khảo sát tại 190 nền kinh tế cho thấy 66 quốc gia hoàn toàn không bảo đảm ngày nghỉ hưởng lương nào cho người cha. Trong một nửa số quốc gia còn lại có quy định, thời gian nghỉ dành cho người cha chưa đầy 2 tuần. Tính trung bình toàn cầu, người mẹ được nghỉ hưởng nguyên lương 196 ngày, trong khi người cha chỉ có 25 ngày, chênh lệch gần 8 lần.

Khoảng cách này khiến trách nhiệm chăm sóc con cái và công việc gia đình tiếp tục tập trung vào phụ nữ. Khi phải dành nhiều thời gian cho gia đình, nhiều người có thể rời khỏi lực lượng lao động hoặc chuyển sang những công việc đơn giản hơn, ít đòi hỏi thời gian và tính linh hoạt hơn. Hệ quả không chỉ dừng lại ở thu nhập và cơ hội phát triển nghề nghiệp của từng cá nhân mà còn làm suy giảm tiềm năng tăng trưởng kinh tế, gây tổn thất hàng nghìn tỷ USD GDP tiềm năng trên toàn cầu.

Trong khi đó, người cha cũng mất đi cơ hội tham gia chăm sóc con ngay từ những tuần đầu đời của trẻ. Sự chênh lệch giữa mong muốn và điều kiện thực tế được thể hiện qua các nghiên cứu về trải nghiệm của người cha: 87% cho biết họ thiếu sự hỗ trợ cần thiết, còn 83% phản ánh rằng người sử dụng lao động không cung cấp các cơ chế làm việc linh hoạt.

Đáng chú ý, hơn 64% người cha sẵn sàng ủng hộ việc tăng thuế để mở rộng các dịch vụ chăm sóc công. Những con số này cho thấy nhu cầu chia sẻ trách nhiệm chăm sóc không chỉ là vấn đề riêng của từng gia đình mà còn đòi hỏi sự hỗ trợ từ chính sách công và môi trường làm việc.

Nghỉ phép cho người cha mang lại lợi ích lâu dài

Theo UN Women, đầu tư vào nền kinh tế chăm sóc đang trở thành ưu tiên chính sách cấp bách trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc ngày càng tăng, bất bình đẳng giới kéo dài và thị trường lao động chịu nhiều áp lực.

Bà Nyaradzayi Gumbonzvanda, Phó Giám đốc điều hành UN Women, nhấn mạnh công việc chăm sóc là nền tảng duy trì sự tồn tại của gia đình, xã hội và nền kinh tế. Theo bà, phân chia trách nhiệm công bằng hơn và ghi nhận đúng mức giá trị của công việc chăm sóc là những yếu tố cốt lõi để thúc đẩy bình đẳng giới, đồng thời bảo đảm quyền lợi và sự trao quyền cho phụ nữ, trẻ em gái.

Tác động của chính sách nghỉ phép không kết thúc khi cha mẹ quay trở lại làm việc. Nghiên cứu cho thấy việc người cha nghỉ phép có liên quan trực tiếp đến việc họ đảm nhận nhiều hơn các công việc chăm sóc con cái và việc nhà trong thời gian tiếp theo.

Điều này có ý nghĩa đặc biệt đối với phụ nữ, những người hiện dành trung bình số giờ mỗi ngày cho công việc chăm sóc không được trả công cao gấp 2,5 lần nam giới. Khi trách nhiệm gia đình được phân chia hợp lý hơn, phụ nữ có thêm điều kiện duy trì việc làm, phát triển sự nghiệp và cải thiện thu nhập.

Bà Gumbonzvanda kêu gọi áp dụng chính sách nghỉ phép bình đẳng cho cha mẹ và người chăm sóc, kết hợp với các biện pháp bảo trợ xã hội và chính sách khuyến khích, tạo điều kiện để người cha thực hiện trách nhiệm chăm sóc gia đình.

Bên cạnh tác động xã hội, chế độ nghỉ phép dành cho người cha còn gắn liền với những lợi ích kinh tế cụ thể. Theo báo cáo, chính sách này có mối liên hệ với mức thu nhập cao hơn của người mẹ và tỷ lệ việc làm cao hơn trong các doanh nghiệp tư nhân. Đây là những cơ sở để các gia đình và doanh nghiệp nhìn nhận sự tham gia của người cha vào công việc chăm sóc không chỉ là trách nhiệm gia đình mà còn mang lại lợi ích kinh tế.

Trẻ em cũng được hưởng lợi từ sự tham gia này. Một phân tích chỉ ra rằng sự chăm sóc chu đáo và sâu sát hơn từ người cha giúp trẻ cải thiện khả năng nhận thức, phát triển ngôn ngữ, điều hòa cảm xúc và có hành vi tốt hơn.

Xây dựng hệ thống chăm sóc thay vì đặt gánh nặng lên từng gia đình

Những kết quả trên cho thấy việc mở rộng thời gian nghỉ phép cho người cha cần đi cùng các chính sách chăm sóc toàn diện. Nếu thiếu dịch vụ chăm sóc trẻ em và cơ chế hỗ trợ phù hợp tại nơi làm việc, trách nhiệm gia đình vẫn có thể tiếp tục cản trở sự tham gia của cả cha và mẹ vào thị trường lao động.

UN Women kêu gọi xây dựng các hệ thống chăm sóc có khả năng xóa bỏ những chuẩn mực giới mang tính phân biệt đối xử, ghi nhận vai trò chăm sóc của nam giới và nam thanh thiếu niên, đồng thời thúc đẩy việc chia sẻ bình đẳng trách nhiệm chăm sóc trong xã hội.

Cách tiếp cận này đặt chính sách nghỉ phép trong mối liên hệ với các dịch vụ chăm sóc trẻ em, bảo trợ xã hội và điều kiện làm việc. Thay vì coi chăm sóc gia đình là trách nhiệm mặc định của phụ nữ, hệ thống chính sách cần tạo điều kiện để cả cha và mẹ cùng tham gia, trong khi người sử dụng lao động và Nhà nước có vai trò hỗ trợ phù hợp.

Bình đẳng giới không chỉ đòi hỏi phụ nữ có cơ hội tham gia thị trường lao động mà còn cần tạo điều kiện để nam giới chia sẻ trách nhiệm trong gia đình. Vì vậy, thời gian nghỉ phép dành cho người cha không đơn thuần là một chế độ phúc lợi bổ sung mà là một khoản đầu tư có ý nghĩa đối với cơ hội việc làm và thu nhập của phụ nữ, sự phát triển của trẻ em và tính bền vững của nền kinh tế.

Thu hẹp khoảng cách nghỉ phép giữa cha và mẹ, do đó, không chỉ là điều chỉnh một quy định lao động. Đây còn là cách thay đổi sự phân công chăm sóc trong gia đình, tạo nền tảng để trách nhiệm nuôi dạy con cái được chia sẻ công bằng hơn giữa các thành viên trong xã hội.