Nhưng thực tế bây giờ đã khác: phải đợi đến những ngày giáp Tết, tôi mới lại được nhìn thấy ngọn lửa ấy lóe sáng trong các nếp nhà sàn của quê mình, một vùng nhỏ sát biên giới Cao Bằng, nơi sương phủ kín núi và con suối trước bản lấp lánh như dải lụa bạc.

Giữa cái rét cắt da của mùa đông miền núi, ngọn lửa rực lên, sưởi ấm cả gian nhà. Bên bếp, như một nghi lễ quen thuộc, vẫn đặt một khúc củi lớn mà người Tày gọi là “Pỏ Phầy”, ngọn lửa cha, nâng giữ hơi ấm gia đình suốt những ngày đầu năm. Hình ảnh ấy đã trở thành một phần ký ức không bao giờ phai trong tôi.

“Người trong bản hay chọn gỗ nghiến hoặc dã hương vì chúng cháy chậm, bền lửa.  Ngày tôi còn nhỏ, mỗi tối trước khi đi ngủ, bà tôi lại cẩn thận vun tro, vùi than để giữ hơi nóng. Sáng hôm sau, chỉ cần khơi nhẹ, ngọn lửa lại bùng lên như chưa từng tắt. Cứ thế, ngày này qua ngày khác, bếp nhà tôi luôn đỏ lửa. Người Tày chúng tôi vẫn nói: “Còn lửa là còn nhà”. Giữ được Pỏ Phầy là giữ được hồn nhà, là níu lại hơi ấm của tổ tiên.

Trong tâm thức người Tày, Pỏ Phầy còn là ngọn lửa thiêng, soi sáng cho đời sống tâm linh. Vì vậy, mỗi dịp cuối năm, người trong bản lại chọn một khúc củi thật đẹp để đặt làm Pỏ Phầy cho Tết. Có nhà còn tìm gỗ thơm, gửi gắm vào đó những điều lành, những mong ước an yên.

Đêm giao thừa, khi khúc củi bắt đầu đỏ rực, cả nhà quây quần nhìn ngọn lửa cháy. Ông tôi bảo: nếu khúc củi cháy lõm sâu thì năm mới có thể gặp đôi chút trắc trở, một lời nhắc để con người sống thiện lành, biết thương nhau nhiều hơn. Còn nếu cháy tròn và đều, ấy là điềm tốt, báo một năm mới an khang, vạn sự hanh thông. Một đứa bé như tôi khi đó chẳng hiểu hết những điều ông nói, chỉ nhớ ánh lửa hắt lên gương mặt người thân. Ai cũng cười, và đôi mắt ai cũng long lanh trong sắc lửa ấm.

Giờ đây, cuộc sống đã đổi thay nhiều. Nhà sàn trong bản thưa vắng dần, người trẻ đi làm xa, và những bếp củi ngày nào được thay bằng bếp gas, bếp điện gọn gàng hơn. Thế nhưng mỗi độ Tết về, nhiều gia đình vẫn giữ thói quen nhóm lửa từ sớm, khơi lại một khúc Pỏ Phầy để con cháu quây quần bên ánh lửa hồng. Tiếng củi nổ tí tách, làn khói bếp quẩn quanh mái tóc, mùi khói vương trên áo chàm… tất cả như níu người ta trở về những tháng ngày yên bình nhất của i mình.

Có lẽ vì thế mà dù đi xa đến đâu, chỉ cần thoáng thấy làn khói bếp, tôi lại nhớ nhà da diết. Nhớ căn bếp có ông bà ngồi sưởi, nhớ tiếng nói cười ấm áp, nhớ ngọn lửa nhỏ mà ý nghĩa lớn lao ấy.

Với người Tày chúng tôi, “Pỏ Phầy” không chỉ là một khúc củi trong bếp, mà là ngọn lửa trong tim. Nó dạy ta giữ hơi ấm của tình thân, trân quý sự sum vầy, và tự nhắc mình rằng, dù ở bất cứ nơi đâu ngọn lửa quê nhà vẫn luôn cháy trong mỗi người, âm ỉ mà bền bỉ, như chính tấm lòng của người Tày trên đất Cao Bằng.