Khi còn nhỏ, bạn bị ngã và khóc, phản ứng đầu tiên của bố mẹ bạn là gì? Là "đừng khóc, mẹ ôm con đây", hay là "đứng dậy đi, có gì đáng khóc đâu"?

Bạn có thể nghĩ đó chỉ là một khoảnh khắc rất bình thường trong tuổi thơ, giống như một giấc ngủ trưa mơ màng, tỉnh dậy rồi sẽ quên. Nhưng chính khoảnh khắc ấy lại âm thầm ảnh hưởng đến việc sau này bạn yêu kiểu người nào, và sẽ kết hôn với ai.

Nghe có vẻ huyền bí phải không? Nhưng tâm lý học chỉ ra rằng: cách bạn phản ứng trước cảm xúc của con cái, thực chất đang âm thầm viết nên "mã nguồn" cho các mối quan hệ thân mật trong tương lai của trẻ. Gia đình chính là "ngôi trường đầu tiên" nơi trẻ học cách xử lý cảm xúc.

Ảnh minh hoạ

1. Trẻ học từ cha mẹ "tình yêu nên có cảm giác như thế nào"

Trong tâm lý học có khái niệm "nơ-ron gương". Trẻ nhỏ giống như tấm gương, bạn đứng trước gương thế nào thì gương phản chiếu lại y như vậy. Mỗi ngày bạn cau mày lo lắng, dù cố giấu kín, trẻ vẫn dễ dàng cảm nhận được sự bồn chồn, bất an của bạn. Mỗi khi gặp chuyện, bạn biết hít thở sâu để giữ bình tĩnh, trẻ cũng học theo cách bình tĩnh đối diện vấn đề. Nếu bạn thường xuyên phớt lờ cảm xúc của con, trong tiềm thức trẻ sẽ viết ra một câu như: "Cảm xúc của mình không quan trọng".

Cách bạn nổi giận với trẻ, rất có thể chính là cách sau này trẻ đối xử với người mình yêu…

Thuyết gắn bó chỉ ra rằng: nếu khi còn nhỏ, trẻ luôn được mẹ kịp thời và dịu dàng an ủi, chúng sẽ hình thành kiểu gắn bó an toàn. Trong lòng trẻ sẽ có một sự chắc chắn rằng: "Mình xứng đáng được yêu thương, và những người xung quanh là đáng tin cậy".

Mang theo niềm tin ấy lớn lên, trẻ sẽ dễ dàng tiến gần tới những người bạn đời ổn định về mặt cảm xúc, biết tôn trọng người khác. Bởi từ thuở nhỏ, trẻ đã trải nghiệm: chỉ cần bộc lộ cảm xúc, sẽ có người lắng nghe; chỉ cần cầu cứu, sẽ có người đáp lại.

Vì vậy trong mối quan hệ, trẻ không sợ sự thẳng thắn, cũng không sợ xung đột. Trẻ tin rằng sự kết nối chân thật sinh ra từ việc dám là chính mình, và vấn đề đều có thể được thấu hiểu và giải quyết.

2. Bốn kiểu phản ứng quen thuộc: bốn con đường tình yêu khác nhau

Kiểu thứ nhất: Phớt lờ "Đừng khóc nữa, nhanh lên!"

Đứa trẻ đòi đồ chơi trong siêu thị, khóc um lên. Bạn không thèm ngẩng đầu khỏi điện thoại: "Phiền quá, còn khóc nữa mẹ bỏ đi bây giờ". Lâu dần, trẻ cho rằng: bộc lộ cảm xúc là điều đáng sợ, là thứ có thể khiến người khác rời bỏ mình.

Khi lớn lên, trẻ dễ rơi vào hai thái cực: hoặc tìm người bạn đời cũng lạnh nhạt cảm xúc như bố mẹ, hoặc lao vào những người cực kỳ nồng nhiệt để lấp đầy trống rỗng bên trong. Dù chọn kiểu nào, tận sâu thẳm trẻ vẫn mang cảm giác "không được nhìn thấy, không được lắng nghe" giống như hồi nhỏ.

Kiểu thứ hai: Chỉ trích "Khóc cái gì mà khóc, thật vô dụng!"

Trẻ thi thua, nước mắt lưng tròng, nhưng bạn lại quở trách:

"Chỉ vì chuyện nhỏ vậy mà khóc? Thật kém cỏi!"

Ban đầu trẻ tìm kiếm sự an ủi, nhưng bạn lại đẩy trẻ ra xa, còn đóng cho trẻ một cái nhãn "đáng xấu hổ". Thế là lớn lên, trẻ không dám bộc lộ yếu đuối, chỉ có thể nuốt nước mắt vào trong. Những đứa trẻ như vậy lớn lên rất dễ bị hấp dẫn bởi kiểu bạn đời thích chỉ trích, kiểm soát. Vì sao? Vì "quen rồi".

Não bộ rất thích tiết kiệm năng lượng: cái gì quen thì thấy an toàn. Nếu từ nhỏ đã quen bị chỉ trích và kiểm soát, lớn lên họ sẽ vô thức tiến về những mối quan hệ tương tự, dù trong lòng từng thề sẽ chọn người yêu thương mình.

Thế là trong tình yêu, họ liên tục sống trong câu chuyện: "Bạn chưa đủ tốt".

Kiểu thứ ba: Thay thế "Để mẹ làm cho!"

Trẻ xếp hình không được, bắt đầu cáu, bạn lập tức giành lấy: "Đây để mẹ làm". Nhìn thì giống yêu thương, nhưng lại tước đi cơ hội trẻ đối diện thất bại, học điều chỉnh cảm xúc.

Khi trưởng thành, trẻ rất dễ tìm kiếm "người cứu rỗi", mong bạn đời làm thay mọi việc. Quan hệ giữa hai người dễ trở thành phụ thuộc, đồng phụ thuộc: "Không có anh/em, tôi không sống nổi".

Kiểu thứ tư: Thấu cảm "Con đang rất buồn đúng không?"

Trẻ làm đổ khối gạch, tức giận ném hết ra ngoài: "Con xây không được tòa thành nên con sốt ruột phải không?". Bạn vừa nhìn thấy cảm xúc, vừa hỗ trợ, nhưng không tước đi năng lực giải quyết của trẻ. Bạn đang nói với trẻ rằng: cảm xúc là được phép tồn tại, khó khăn có thể đối diện, và con có khả năng giải quyết vấn đề của mình.

Những đứa trẻ lớn lên trong môi trường này sẽ hướng tới mối quan hệ bình đẳng, tôn trọng, không coi đối phương là "cứu tinh", cũng không biến mình thành "thùng rác cảm xúc" cho người khác.

Nếu trước đây làm chưa tốt, có phải đã muộn rồi không?

Không phải. Giáo dục cảm xúc có ba giai đoạn vàng, nhưng bắt đầu lúc nào cũng chưa muộn.

0-3 tuổi: xây nền tảng an toàn: ôm ấp, vỗ về, gọi tên cảm xúc của con.

3-7 tuổi: giai đoạn vàng về nhận thức cảm xúc: giúp trẻ nhận diện và diễn đạt cảm xúc.

Tuổi dậy thì: lý trí dần hoàn thiện: nói năng mềm mỏng, kiên nhẫn đồng hành, vẫn có thể "làm lại từ đầu".

Hai mươi năm nữa, con bạn có tìm được một người biết yêu và xứng đáng được yêu hay không, phụ thuộc rất nhiều vào cách hôm nay bạn đối xử với cảm xúc của con.

Khi bạn chấp nhận nước mắt của trẻ, bạn đang dạy trẻ cách ôm lấy sự yếu đuối của người mình yêu.

Khi bạn tôn trọng cơn giận của trẻ, bạn đang dạy trẻ cách đặt ranh giới lành mạnh trong mối quan hệ.

Chỉ cần bạn trở thành bến đỗ bình yên cho cảm xúc của con, chứ không phải là một cơn bão khác, thì mỗi sự thấu hiểu hôm nay sẽ trở thành nền tảng hạnh phúc cho gia đình nhỏ của con sau này.