Sau chuyến hành trình 10.000 km xuyên Đông Nam Á bằng chiếc VinFast VF6 và VF7, anh Phùng Thế Trọng đã mang về một góc nhìn thực tế đầy bất ngờ: Không phải ở đâu xe điện cũng là bài toán kinh tế tối ưu. Sự trái ngược giữa thị trường Malaysia và Việt Nam chính là minh chứng rõ ràng nhất cho việc vì sao xe điện có thể bùng nổ ở quốc gia này, nhưng lại chật vật ở quốc gia khác.

Nghịch lý tại Malaysia: Khi cắm sạc tốn kém hơn đổ xăng

Trong hình dung của nhiều người, Malaysia với hệ thống cao tốc với giới hạn lên tới 110 km/h là một "thiên đường" cho xe điện có thể bứt tốc nhanh chóng. Thế nhưng, rào cản lớn nhất lại nằm ở chi phí năng lượng.

Theo những dữ liệu thực tế từ chuyến đi, giá sạc điện tại Malaysia rơi vào khoảng 8.000 đồng/kWh. Trong khi đó, giá xăng A97 được trợ giá tại quốc gia này lại cực kỳ rẻ, chỉ ở mức 11.000 đến 12.000 đồng/lít. Bài toán kinh tế lập tức đảo chiều: việc vận hành một chiếc ô tô điện tại Malaysia tốn kém hơn so với việc đổ xăng cho một chiếc xe động cơ đốt trong.

Nghịch lý này tạo ra một rào cản khổng lồ cho các hãng xe năng lượng mới. Qua chia sẻ từ chính những nhân viên bán xe tại Malaysia mà anh Trọng gặp gỡ, họ thừa nhận: "Thực sự là để bán được xe điện ở bên này rất khó vì bây giờ sạc điện còn đắt hơn đổ xăng". Để giải quyết bài toán này và giành giật thị phần, những "ông lớn" như Tesla hay BYD khi tiến vào Malaysia đều phải áp dụng chiến lược "đốt tiền": tặng kèm các gói sạc miễn phí để bù đắp sự chênh lệch chi phí cho người dùng.

Lợi thế "sân nhà": xe điện thành công tại Việt Nam là vì …

Trái ngược với sự chật vật tại Malaysia, xe điện tại Việt Nam đang sở hữu những lợi thế lớn về mặt chi phí và chính sách, tạo đà cho sự bùng nổ mạnh mẽ.

Thứ nhất, giá sạc điện tại Việt Nam hiện đang rẻ nhất khu vực. Với mức phí tiêu chuẩn của VinFast chỉ khoảng 4.000 đồng/kWh, chi phí vận hành xe điện rẻ hơn một nửa so với Malaysia và chỉ bằng một phần ba so với Singapore (12.000 - 13.000 đồng/kWh). Đó là chưa kể đến các chính sách sạc pin miễn phí đang được áp dụng rộng rãi, kéo chi phí năng lượng của người dùng xuống gần bằng 0.

Đi "phượt" xuyên Đông Nam Á, anh Trọng biết thêm về sự chênh lệch chi phí năng lượng giữa các nước trong khu vực.

Thứ hai, ưu đãi "khủng" từ chính sách vĩ mô. Lệ phí trước bạ 0% dành cho ô tô điện là một lợi thế định hình lại quyết định mua sắm. Với một chiếc xe xăng giá 700 triệu đồng, người dùng phải bỏ thêm tới gần 100 triệu đồng lệ phí để lăn bánh. Việc chiếc xe điện tiết kiệm hoàn toàn con số khổng lồ này ngay từ lúc đập hộp đã trực tiếp xóa bỏ những lo ngại về độ chênh lệch mất giá hay tính thanh khoản so với xe xăng truyền thống.

Thứ ba, hạ tầng dịch vụ đang phủ sóng dày đặc. Không cần phải chật vật lên diễn đàn hỏi vị trí sạc hay tính toán từng km như khi đi xuyên Campuchia hay Lào, hệ sinh thái trạm sạc tại Việt Nam đang len lỏi vào từng khu vực. Với gần 500 xưởng dịch vụ trên toàn quốc và mật độ trạm sạc dày (ví dụ như khu vực ngoại thành Đông Anh, bán kính 10 km đã có ít nhất 4 lựa chọn), sự tiện lợi đã vượt qua ngưỡng e ngại ban đầu của người dùng.

***

Sự thành bại của xe điện không chỉ nằm ở bản thân công nghệ, mô-men xoắn hay khả năng tăng tốc, mà phụ thuộc trực tiếp vào hệ sinh thái kinh tế bao quanh nó. Tại Malaysia, xe điện vất vả đối đầu với xăng giá rẻ. Còn tại Việt Nam, sự kết hợp giữa giá điện thấp, hạ tầng sạc mở rộng và ưu đãi thuế phí đã tạo ra một "chiếc bẫy ngọt ngào" làm thay đổi hoàn toàn hành vi người dùng.

Giống như lời khẳng định của chủ xe sau 60.000 km trải nghiệm: "Vì rẻ nên bây giờ rất khó quay lại xe xăng. Đã quen rẻ rồi thì sẽ rất tiếc khi phải trả chi phí cao hơn". Câu hỏi dành cho thị trường Việt Nam hiện tại không còn là "xe điện có tốt không?", mà là chính sách và sự tiện dụng này sẽ tiếp tục giữ chân người dùng mạnh mẽ đến nhường nào trong tương lai.