Ngân hàng Nhà nước hiện đang tiến hành lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 52/2024/NĐ-CP về lĩnh vực thanh toán không dùng tiền mặt.

Căn cứ theo các quy định hiện hành của Nghị định 52/2024/NĐ-CP, một tài khoản thanh toán sẽ chỉ được tiến hành đóng trong các trường hợp cụ thể bao gồm: 

Đóng tài khoản "ngủ đông" từ 3 năm

Tại tờ trình dự thảo sửa đổi lần này, Ngân hàng Nhà nước đã đề xuất bổ sung thêm một căn cứ pháp lý mới để thực hiện đóng tài khoản thanh toán. Theo đó, những tài khoản hoàn toàn không phát sinh bất kỳ giao dịch nào trong thời gian liên tục từ 3 năm trở lên (tính từ thời điểm ghi nhận giao dịch cuối cùng của chủ tài khoản) sẽ thuộc diện bị đóng, ngoại trừ trường hợp giữa phía ngân hàng và khách hàng đã có những cam kết, thỏa thuận riêng biệt trước đó về việc duy trì tài khoản này.

Lý giải về đề xuất mới, cơ quan soạn thảo cho biết thực trạng hiện nay đang tồn tại một số lượng lớn các tài khoản thanh toán bị chủ sở hữu bỏ quên hoặc dừng sử dụng trong nhiều năm liền. 

Mặc dù hành lang pháp lý hiện nay chủ yếu tôn trọng quyền tự thỏa thuận xử lý giữa tổ chức tín dụng và khách hàng, tuy nhiên, đối với nhóm tài khoản được thiết lập trước thời điểm Nghị định 52/2024/NĐ-CP cùng Thông tư 17/2024/TT-NHNN đi vào hiệu lực, đa số đều thiếu các điều khoản thỏa thuận chi tiết, gây ra không ít trở ngại và lúng túng cho các ngân hàng trong quá trình thanh lọc dữ liệu.

Phương án xử lý số dư

Bên cạnh đó, dự thảo lần này cũng tái định nghĩa và bổ sung chi tiết quy trình xử lý dòng tiền thừa sau khi đóng tài khoản. Thay vì quy định có phần chung chung về việc xử lý số dư khi người thụ hưởng hợp pháp không đến nhận dù đã được thông báo như trước, dự thảo mới yêu cầu:

Ngoài ra, nhằm mục tiêu đẩy mạnh cải cách và tinh gọn thủ tục hành chính, dự thảo cũng sửa đổi các quy định liên quan đến hồ sơ mở tài khoản thanh toán tại Ngân hàng Nhà nước. 

Cơ chế mới cho phép cơ quan tiếp nhận hồ sơ được quyền chủ động tra cứu, khai thác trực tiếp nguồn dữ liệu từ các hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia đã công bố công khai, từ đó lược bỏ bớt một số thành phần giấy tờ, chứng từ mà các tổ chức bắt buộc phải nộp theo quy trình cũ.

Mốc thời gian đóng tài khoản sau 3 năm không hoạt động được Ngân hàng Nhà nước đưa ra dựa trên việc nghiên cứu và tham khảo kinh nghiệm quản lý của nhiều quốc gia trên thế giới:

Tại Mỹ: Các tài khoản không ghi nhận biến động từ 3 đến 5 năm sẽ ngay lập tức bị xếp vào nhóm tài khoản "ngủ đông" (dormant accounts). Toàn bộ số dư còn lại trong tài khoản sẽ được dịch chuyển sang cho chính quyền tiểu bang tiếp quản và lưu trữ dưới dạng tài sản vô chủ. Khi có nhu cầu, khách hàng bắt buộc phải thực hiện các thủ tục hành chính thông qua cơ quan quản lý tài sản vô chủ của tiểu bang để nhận lại tiền của mình.

Tại UAE: Những tài khoản đóng băng giao dịch trên 3 năm cũng sẽ bị tách riêng vào một danh sách đặc biệt để giám sát. Sau khi trạng thái "ngủ đông" này kéo dài đủ 5 năm, ngân hàng sẽ tiến hành đóng tài khoản và chuyển dịch toàn bộ số tiền thừa chưa có người nhận về Ngân hàng Trung ương nước này. Chủ tài khoản muốn tất toán nhận lại tiền sẽ phải hoàn thành quy trình xác minh danh tính nghiêm ngặt.