Bộ Tài chính hiện đang tiến hành lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo Thông tư mới quy định về việc áp dụng quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ trong công tác quản lý thuế. Một trong những điểm cải cách cốt lõi trong dự thảo lần này là đề xuất thiết lập cơ chế xác định các trường hợp bắt buộc phải đưa vào diện giám sát trọng điểm về thuế, đồng thời triển khai các giải pháp quản lý tương ứng với từng cấp độ rủi ro.

4 dấu hiệu buộc phải giám sát trọng điểm về thuế

Căn cứ theo nội dung dự thảo, những người nộp thuế bị phát hiện có một trong bốn dấu hiệu dưới đây sẽ ngay lập tức bị xếp vào diện giám sát trọng điểm của cơ quan chức năng:

Trường hợp 1: Phát sinh các giao dịch thông qua hệ thống ngân hàng có dấu hiệu đáng ngờ theo các khung quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền, đồng thời các giao dịch này có liên đới đến các hành vi gian lận thuế hoặc trốn thuế.

Trường hợp 2: Bản thân người nộp thuế hoặc người đại diện hợp pháp của người nộp thuế đã bị cơ quan chức năng khởi tố hình sự do có các hành vi sai phạm liên quan đến lĩnh vực thuế, hệ thống hóa đơn và chứng từ.

Trường hợp 3: Người nộp thuế được hệ thống nhận diện có dấu hiệu rủi ro cao về thuế nằm trong các chuyên đề trọng điểm, hoặc qua nguồn thông tin thu thập được từ nghiệp vụ quản lý thực tế của cơ quan thuế cho thấy cần phải tiến hành tăng cường các biện pháp giám sát.

Trường hợp 4: Người nộp thuế qua đánh giá thuộc mức không tuân thủ các quy định pháp luật về thuế, đồng thời cố tình không thực hiện giải trình, bổ sung thông tin theo văn bản yêu cầu của cơ quan thuế (hoặc có thực hiện giải trình nhưng nội dung không đầy đủ trong khung thời hạn quy định).

Theo tinh thần quy định mới, Cục Thuế sẽ là cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm quy định chi tiết quy trình thu thập, phân tích nguồn thông tin dữ liệu, nhận diện chính xác đối tượng trọng điểm cũng như đưa ra các giải pháp và mốc thời hạn giám sát sao cho tương thích với từng giai đoạn cụ thể.

Phân cấp 3 nhóm rủi ro để áp dụng chế tài 

Đáng chú ý, Bộ Tài chính đã đề xuất xây dựng bộ tiêu chí phân tách người nộp thuế theo ba cấp độ rủi ro cụ thể bao gồm: Thấp, Trung bình và Cao. Việc chấm điểm và đánh giá này được thực hiện dựa trên mức độ chấp hành pháp luật thuế của đối tượng, kết hợp với việc xem xét tổng hòa nhiều cấu phần dữ liệu như: tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh, quy trình kê khai thuế, việc thực hiện nghĩa vụ nộp ngân sách nhà nước, lịch sử sử dụng hóa đơn và các vi phạm về thuế trước đó.

Dựa trên kết quả phân loại này, cơ quan quản lý sẽ linh hoạt áp dụng các biện pháp quản lý nợ thuế và cưỡng chế hành chính phù hợp với từng cấp độ nguy cơ, thay vì triển khai đồng loạt theo kiểu cào bằng như các quy định hiện nay:

Đối với nhóm có mức độ rủi ro cao: Đây là nhóm đối tượng bị cơ quan thuế đẩy mạnh tần suất giám sát chặt chẽ hơn. Cơ quan chức năng sẽ chủ động tổ chức các buổi làm việc trực tiếp để đôn đốc, thúc đẩy thu hồi nợ thuế và có thể kích hoạt đồng thời nhiều giải pháp quản lý. 

Những trường hợp nằm trong nhóm này có nguy cơ phải đối mặt với các chế tài mạnh tay như: tạm hoãn xuất cảnh, công khai danh tính nợ thuế lên các phương tiện thông tin hoặc áp dụng đơn lẻ/đồng thời nhiều biện pháp cưỡng chế theo quy định. 

Đặc biệt, trong các tình huống mang tính chất cấp bách, hồ sơ vi phạm của người nộp thuế thuộc nhóm rủi ro cao sẽ được chuyển giao thẳng sang cơ quan công an để xem xét, truy cứu trách nhiệm theo đúng pháp luật.

Đối với nhóm có mức độ rủi ro trung bình: Cơ quan quản lý thuế sẽ tiến hành theo dõi, cập nhật biến động định kỳ theo từng tháng. Hệ thống vẫn duy trì thẩm quyền áp dụng các chế tài như công khai thông tin nợ thuế, tạm hoãn xuất cảnh hoặc thực hiện cưỡng chế khi đối tượng phát sinh các hành vi vi phạm theo quy định.

Đối với nhóm có mức độ rủi ro thấp: Cơ quan thuế chủ yếu tập trung vào các giải pháp mang tính chất nhắc nhở, hỗ trợ nghiệp vụ và đôn đốc đơn thuần để đối tượng hoàn thành nghĩa vụ với ngân sách. Đối với các trường hợp chấp hành tốt này, cơ quan chức năng sẽ xem xét chưa áp dụng các biện pháp cưỡng chế cứng rắn, chưa công khai thông tin nợ thuế hay tạm hoãn xuất cảnh.

Hệ thống đề xuất mới này của Bộ Tài chính được kỳ vọng sẽ giúp ngành thuế tối ưu hóa và tập trung được nguồn lực vào các nhóm đối tượng có nguy cơ vi phạm lớn, từ đó nâng cao rõ rệt hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo không gian thông thoáng, thuận lợi hơn cho các cá nhân và cộng đồng doanh nghiệp luôn nghiêm túc chấp hành tốt nghĩa vụ nộp thuế.