Ảnh minh họa thí điểm cấm xe máy xăng tại vùng phát thải thấp

Chỉ còn hơn hai tháng trước thời điểm triển khai Nghị quyết 57/2025 của HĐND TP Hà Nội về vùng phát thải thấp (LEZ), phương án hạn chế xe máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch đang dần được định hình theo hướng thận trọng, có kiểm soát.

Tại họp báo thường kỳ UBND thành phố chiều 6/4, đại diện Sở Xây dựng cho biết việc cấm xe máy xăng sẽ không áp dụng đồng loạt trên toàn bộ vành đai 1. Thay vào đó, thành phố lựa chọn cách làm theo vùng, theo khung giờ hoặc khu vực cụ thể, đi kèm lộ trình phù hợp nhằm hạn chế xáo trộn đời sống người dân.

Theo kế hoạch, giai đoạn thí điểm bắt đầu từ ngày 1/7 đến hết năm 2026, với phạm vi ban đầu là một khu vực nhỏ trong lõi quận Hoàn Kiếm. Khu vực phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận  vốn đã mang tính chất hạn chế phương tiện được xem là nền tảng để mở rộng mô hình vùng phát thải thấp trong thời gian tới.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường nhận định, Hà Nội không thể áp dụng ngay các biện pháp mạnh như nhiều quốc gia có nền tảng tài chính và công nghệ cao. Lộ trình chuyển đổi vì vậy được thiết kế theo hướng “từ nhỏ đến lớn”, từng bước mở rộng ra toàn bộ khu trung tâm quận Hoàn Kiếm, sau đó lan sang các khu vực khác, tiến tới bao phủ vành đai 1, rồi vành đai 2, 3 trong 3–5 năm tới.

Song song với việc hạn chế xe xăng, thành phố đặt trọng tâm vào việc tăng khả năng đáp ứng của hệ thống giao thông công cộng. Hiện khu vực vành đai 1 đã có hai tuyến đường sắt đô thị Cát Linh – Hà Đông và Nhổn – Ga Hà Nội, với tổng công suất khoảng 462.000 lượt khách mỗi ngày, cùng 45 tuyến xe buýt trợ giá đang hoạt động.

Trong thời gian tới, Hà Nội dự kiến mở rộng mạng lưới xe buýt xanh, bổ sung các tuyến buýt điện cỡ nhỏ phù hợp với điều kiện phố hẹp, đồng thời phát triển hệ thống xe đạp công cộng nhằm giải quyết nhu cầu “chặng cuối”. Các bãi đỗ xe trung chuyển tại cửa ngõ vùng thí điểm cũng đang được quy hoạch, với hơn 210 vị trí đã được rà soát bước đầu.

Một trong những thách thức lớn của quá trình chuyển đổi là hạ tầng năng lượng cho phương tiện điện. Thành phố đang hoàn thiện hành lang pháp lý về phòng cháy chữa cháy đối với trạm sạc, đặc biệt tại khu chung cư cũ. Đồng thời, phương án triển khai các điểm đổi pin nhỏ gọn tại không gian công cộng cũng được thúc đẩy, với thời gian thay pin chỉ khoảng 2–3 phút, nhằm giảm áp lực về diện tích và đảm bảo an toàn.

Về chính sách, Sở Xây dựng đang phối hợp xây dựng dự thảo hỗ trợ chuyển đổi phương tiện sang năng lượng sạch. Điểm đáng chú ý là các đề xuất hướng tới phân nhóm đối tượng thụ hưởng, trong đó ưu tiên đảm bảo người thu nhập thấp không bị ảnh hưởng bất lợi khi chính sách đi vào thực tế.

Theo Chỉ thị 20 ban hành tháng 7/2025 của Thủ tướng Chính phủ, Hà Nội đặt mục tiêu đến ngày 1/7/2026 không còn xe máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch lưu thông trong vành đai 1; từ năm 2028 tiếp tục siết chặt với cả ôtô cá nhân và mở rộng phạm vi sang vành đai 2; đến năm 2030 tiến tới triển khai tại vành đai 3.

Việc xây dựng vùng phát thải thấp được xác định là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm cải thiện chất lượng không khí đô thị bài toán tồn tại nhiều năm qua tại Hà Nội. Tuy nhiên, với cách tiếp cận theo lộ trình, có thí điểm và điều chỉnh, thành phố kỳ vọng cân bằng giữa mục tiêu môi trường và tính khả thi trong đời sống xã hội.