Hội thảo tập trung vào việc kết nối nguồn lực khoa học và công nghệ sinh học với thị trường, đồng thời tìm giải pháp tháo gỡ các vướng mắc trong định giá, chuyển giao và thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Tiến sĩ Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ảnh: HT

Phát biểu khai mạc, Tiến sĩ Trần Văn Tùng, Chủ tịch VASTI, nhấn mạnh công nghệ sinh học có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Việt Nam có lợi thế từ nguồn tài nguyên sinh học đa dạng, nền nông nghiệp phát triển và lượng phụ phẩm sinh học dồi dào, nhưng nhiều nguồn lực vẫn chưa được khai thác hết giá trị.

Theo ông Tùng, khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường vẫn là thách thức đáng kể. Để thu hẹp khoảng cách này, các nhà khoa học cần quan tâm hơn đến nhu cầu thị trường, doanh nghiệp cần chủ động đầu tư vào công nghệ chuyên sâu, còn cơ quan quản lý và các hội nghề nghiệp cần tạo môi trường thể chế và thông tin thuận lợi cho chuyển giao công nghệ.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương. Ảnh: HT

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, cũng nhấn mạnh thương mại hóa công nghệ sinh học không chỉ là câu chuyện phát triển một ngành công nghệ hay lĩnh vực sản xuất, mà còn liên quan đến năng lực làm chủ công nghệ, chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế và gắn kết nghiên cứu với yêu cầu phát triển đất nước.

Theo ông Đạt, dù có tiềm năng ứng dụng trong nông nghiệp, y dược, chế biến thực phẩm và bảo vệ môi trường, công nghệ không tự động chuyển thành giá trị kinh tế. Để sản phẩm nghiên cứu được thị trường chấp nhận, Việt Nam cần tầm nhìn dài hạn, năng lực khoa học và công nghệ, nguồn lực đầu tư cùng sự phối hợp giữa các bên.

Dù các viện nghiên cứu và trường đại học đã làm chủ nhiều công nghệ nền tảng như công nghệ gen, nuôi cấy mô, lên men vi sinh và vắc xin, quá trình đưa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm thương mại vẫn gặp nhiều khó khăn.

Theo nội dung được trình bày tại hội thảo, những vướng mắc chính gồm thiếu định nghĩa và hệ thống chỉ tiêu thống nhất để đo lường đóng góp của kinh tế sinh học vào GDP; các viện nghiên cứu công lập e ngại rủi ro pháp lý khi đưa tài sản trí tuệ ra thị trường; kết nối cung - cầu công nghệ trong nước chưa hiệu quả; và thiếu vốn đầu tư mạo hiểm ở giai đoạn ươm tạo.

Từ thực tế này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Thành Đạt đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi về phương pháp đo lường đóng góp của công nghệ sinh học đối với nền kinh tế, cách đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường, bài toán đầu tư và quản trị rủi ro, cũng như giải pháp xây dựng hệ sinh thái kết nối cung - cầu công nghệ.

Hoàn thiện cách đo lường, thúc đẩy chuyển giao công nghệ

Tại hội thảo, ông Bùi Duy Nghĩa, Trưởng phòng Thống kê khoa học và công nghệ, Viện Thống kê và Đánh giá khoa học, Cục Thông tin, Thống kê và Đánh giá khoa học, phân tích sự khác biệt giữa các phương pháp đo lường đóng góp của công nghệ sinh học ở các quốc gia. Theo ông, sự khác biệt về cách tiếp cận có thể dẫn đến những kết quả thống kê rất khác nhau.

Ông Bùi Duy Nghĩa, Trưởng phòng Thống kê khoa học và công nghệ, Viện Thống kê. Ảnh: HT

Ông Nghĩa đề xuất xây dựng khung chỉ tiêu và lộ trình triển khai phù hợp với Việt Nam nhằm phản ánh thực chất quy mô và trình độ công nghệ, đồng thời hỗ trợ định hướng phân bổ nguồn vốn.

Ở góc độ nghiên cứu ứng dụng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, giới thiệu một số kết quả có tiềm năng chuyển giao và thương mại hóa. Các công nghệ được đề cập gồm quy trình công nghệ gen, nhân giống cây trồng và vật nuôi kháng bệnh, chế phẩm vi sinh xử lý môi trường trong nông nghiệp và thủy sản, cùng công nghệ chiết xuất hoạt chất dược liệu phục vụ y dược và thực phẩm bảo vệ sức khỏe.

Những kết quả này cho thấy nguồn cung công nghệ trong nước có thể phục vụ nhiều lĩnh vực sản xuất. Tuy nhiên, để đi đến thương mại hóa, các dự án còn phải giải quyết những vấn đề về chi phí nghiên cứu, khả năng mở rộng quy mô, nhu cầu thị trường và phương án đầu tư.

Tiến sĩ Nguyễn Lê Thu Hà, Tổng giám đốc Công ty TNHH Khoa học và Công nghệ Quốc tế, và Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Minh Tân, Đại học Bách khoa Hà Nội, phân tích bài toán kinh tế và rủi ro thương mại hóa từ góc nhìn nhà đầu tư. Nội dung trao đổi tập trung vào tiêu chí đánh giá tiềm năng thương mại của dự án, cân đối chi phí nghiên cứu và phát triển, quản trị rủi ro và kinh nghiệm phát triển doanh nghiệp khởi nguồn từ công nghệ (spin-off). Hành trình đưa nghiên cứu công nghệ sinh học trở thành sản phẩm xuất khẩu cũng được đề cập.

Kết nối viện nghiên cứu với doanh nghiệp

Để cải thiện khả năng tiếp cận công nghệ, Thạc sĩ Lê Thị Khánh Vân, Phó Chủ tịch VASTI, đề xuất củng cố hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, phát huy vai trò của các sàn giao dịch công nghệ, Techmart và hạ tầng truyền thông khoa học và công nghệ.

Các diễn giả thảo luận. Ảnh: HT

Theo hướng này, dữ liệu về nguồn cung công nghệ cần được công khai, minh bạch để doanh nghiệp dễ tìm kiếm giải pháp phù hợp, kết nối với đơn vị nghiên cứu và đặt hàng công nghệ.

Phiên thảo luận “Tháo gỡ điểm nghẽn thương mại hóa công nghệ sinh học - Từ phòng lab đến thị trường thương mại” có sự tham gia của đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, các trường đại học và doanh nghiệp ứng dụng. Các đại biểu trao đổi về rào cản trong chuyển giao công nghệ, đồng thời đề xuất khuyến nghị chính sách trình Chính phủ và các bộ, ngành nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho phát triển kinh tế sinh học.

Theo các định hướng chiến lược được đề cập tại hội thảo, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2045, ngành công nghiệp sinh học đóng góp từ 10% đến 15% GDP. Để hiện thực hóa mục tiêu này, bên cạnh phát triển năng lực nghiên cứu, việc hoàn thiện cơ chế chuyển giao, huy động vốn và tăng cường liên kết giữa nhà khoa học với doanh nghiệp sẽ có ý nghĩa quan trọng.