Từ đào tạo STEM, chuyển đổi số đến trọng dụng nhân tài và cải cách thể chế, các ý kiến cho thấy khát vọng cống hiến và trách nhiệm của nhà khoa học nữ với tương lai đất nước.

PGS.TS Chu Cẩm Thơ ( Phó Tổng Giám đốc Đại học Phenikaa, Phó Tổng Thư ký Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục Việt Nam): Phát triển nguồn nhân lực STEM là yêu cầu cấp thiết trong kỷ nguyên số

Trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, với tư cách là một đảng viên, một nhà giáo và một nhà khoa học, tôi đặt trọn niềm tin vào sự kiên định và tầm nhìn chiến lược của Đảng trong việc xác định giáo dục và khoa học – công nghệ là quốc sách hàng đầu, là động lực then chốt để lãnh đạo quốc gia, dân tộc vững bước trong thời kỳ phát triển mới. Tôi tin rằng Đại hội XIV sẽ tiếp tục khẳng định và cụ thể hóa đường lối phát triển này bằng những chủ trương, chính sách nhất quán, có chiều sâu, bảo đảm đi vào cuộc sống một cách thực chất và bền vững.

PGS.TS Chu Cẩm Thơ

Thực tiễn cho thấy, chỉ khi giáo dục được đầu tư bài bản, đồng bộ và lâu dài thì người dân mới thực sự được hưởng thụ những giá trị tốt đẹp của sự phát triển. Giáo dục không chỉ truyền thụ tri thức, mà còn hình thành nhân cách, nuôi dưỡng khát vọng, tinh thần đổi mới và năng lực thích ứng của mỗi cá nhân. Đó chính là quá trình ươm trồng thế hệ tương lai, xây dựng nguồn nhân lực cho sự nghiệp đổi mới và phát triển đất nước. Trong bối cảnh hiện nay, khi yêu cầu về chất lượng nguồn nhân lực ngày càng cao, việc đầu tư cho giáo dục càng cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư chiến lược, mang lại lợi ích lâu dài cho toàn xã hội.

Đặc biệt, nguồn nhân lực trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) đang bộc lộ rõ những hạn chế cả về số lượng lẫn chất lượng. Đây là một thách thức lớn, nhất là khi đất nước đang đứng trước yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập sâu rộng. Vì vậy, tôi cho rằng việc phát triển nguồn nhân lực STEM cần được triển khai một cách hệ thống, liên thông từ bậc mầm non đến đại học, với sự đầu tư thỏa đáng về chương trình, đội ngũ, cơ sở vật chất và phương pháp giáo dục. Sự chỉ đạo sát sao, nhất quán từ trung ương đến cơ sở sẽ là yếu tố quyết định để tạo ra những chuyển biến thực chất trong lĩnh vực này.

Chúng ta đang đoàn kết, cùng nhau vượt qua những thử thách to lớn của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, cũng như những biến động nhanh chóng, phức tạp của thế giới. Sự phát triển mạnh mẽ và tác động sâu rộng của công nghệ đang đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ nhà giáo, nhà khoa học và người lao động nói chung: phải không ngừng học tập, đổi mới, sáng tạo và đặc biệt là làm chủ, nắm bắt được công nghệ lõi. Chỉ khi có nội lực khoa học – công nghệ vững mạnh, chúng ta mới có thể chủ động, tự tin và phát triển bền vững.

Tôi tin rằng sự kiên định trong đường lối phát triển giáo dục và khoa học – công nghệ của Đảng sẽ tiếp tục dẫn đường, chỉ lối cho toàn dân học tập, lao động, đầu tư sản xuất, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng cống hiến và tinh thần sáng tạo. Mong rằng, với tinh thần “trên dưới một lòng”, thông qua Đại hội lần này, chúng ta sẽ có thêm nhận thức đúng đắn, hành động quyết liệt và kiên định hơn nữa, để cùng nhau hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước nhanh và bền vững, nhất định đi đến thành công.

PGS.TS Nguyễn Thị Thúy Hường, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nữ trí thức Việt Nam, Chi hội trưởng Chi hội Nữ trí thức Khánh Hòa: Trọng dụng trí thức, đặc biệt là trí thức nữ, là chìa khóa phát triển bền vững

Tôi kỳ vọng Đại hội sẽ tiếp tục đưa ra những quyết sách mạnh mẽ, đồng bộ, tạo chuyển biến thực chất để giáo dục thực sự trở thành nền tảng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển mới. Trọng tâm cần là chuyển từ tư duy “mở rộng quy mô” sang “nâng cao chất lượng”, gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động và các ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương, đặc biệt là những lĩnh vực đang chuyển đổi nhanh như du lịch, dịch vụ, công nghệ số, kinh tế biển và công nghiệp văn hóa.

PGS.TS Nguyễn Thị Thúy Hường

Tôi cũng kỳ vọng có những cơ chế đột phá về chuyển đổi số trong giáo dục, với trọng tâm là đầu tư đồng bộ hạ tầng số, học liệu mở, thư viện số và hệ thống dữ liệu dùng chung; đồng thời chú trọng nâng cao năng lực số cho đội ngũ nhà giáo và người học. Song song với đó, cần tăng cường đầu tư cho khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng; có chính sách hỗ trợ hình thành và phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, thúc đẩy hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp nhằm đẩy nhanh nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ, tạo ra các sản phẩm có giá trị thiết thực cho xã hội.

Đối với đội ngũ trí thức nói chung, tôi mong muốn có các chính sách nhất quán theo hướng “trọng dụng nhân tài”, lấy chất lượng và hiệu quả đóng góp làm thước đo, giảm hành chính hóa trong hoạt động nghiên cứu, giảng dạy; đồng thời xây dựng môi trường làm việc minh bạch, có động lực và khuyến khích sáng tạo. Cần có cơ chế tài chính rõ ràng, ổn định cho nghiên cứu khoa học; hình thành các quỹ hỗ trợ công bố quốc tế, sáng chế, sản phẩm ứng dụng, song song với việc mở rộng cơ hội bồi dưỡng, trao đổi học thuật trong nước và quốc tế.

Riêng đối với đội ngũ trí thức nữ, tôi kỳ vọng có các gói chính sách thực chất và bền vững, tập trung vào bốn nhóm giải pháp. Thứ nhất, bảo đảm bình đẳng về cơ hội phát triển nghề nghiệp và thăng tiến, thông qua cơ chế khuyến khích, quy hoạch và tạo nguồn cán bộ nữ trong quản lý giáo dục, khoa học và các tổ chức nghề nghiệp. Thứ hai, tăng cường hỗ trợ nghiên cứu và đổi mới sáng tạo dành cho nữ, với các quỹ hoặc đề án ưu tiên đề tài do nữ chủ trì, hỗ trợ nhóm nghiên cứu nữ, hoạt động mentoring, đồng hướng dẫn và kết nối mạng lưới chuyên gia. Thứ ba, xây dựng các chính sách đào tạo, bồi dưỡng linh hoạt, tập trung nâng cao năng lực số, ngoại ngữ, kỹ năng công bố khoa học và quản trị dự án, với hình thức học tập phù hợp đặc thù thời gian của phụ nữ. Thứ tư, hình thành hệ sinh thái hỗ trợ để phụ nữ yên tâm cống hiến, bao gồm môi trường làm việc thân thiện, văn hóa tôn trọng, chế độ phúc lợi phù hợp và giảm thiểu những rào cản vô hình trong đánh giá, bố trí nhiệm vụ.

Tôi tin rằng, khi đội ngũ trí thức, đặc biệt là trí thức nữ, được trao cơ hội công bằng, được hỗ trợ đúng trọng tâm và được ghi nhận xứng đáng, họ sẽ đóng góp ngày càng mạnh mẽ cho giáo dục, khoa học – công nghệ và sự phát triển bền vững của địa phương cũng như của đất nước.

TS Nguyễn Thị Thúy Hường, Phó Trưởng phòng Công nghệ Tế bào thực vật, Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam): Cần chính sách bám sát thực tiễn để trí thức trẻ yên tâm cống hiến

Trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, khi nhiều trí thức trẻ bày tỏ mong muốn các chủ trương, chính sách tiếp tục bám sát thực tiễn đời sống, tôi cho rằng đây không chỉ là một nguyện vọng cá nhân, mà là tiếng nói chung của một lực lượng đang gánh trên vai kỳ vọng phát triển tương lai của quốc gia. Với tư cách là một nhà khoa học nữ, trực tiếp tham gia nghiên cứu và chứng kiến những chuyển động rất thật của đời sống khoa học, tôi mong muốn những định hướng lớn của Đại hội sẽ tạo thêm động lực để trí thức trẻ yên tâm cống hiến.Trong quá trình làm khoa học, tôi nhận thấy một thực tế rõ ràng: chúng ta không thiếu ý tưởng tốt, không thiếu người trẻ có năng lực, nhưng lại thiếu những cơ chế đủ linh hoạt để đưa khoa học từ phòng thí nghiệm đến đời sống. Nhiều kết quả nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao vẫn dừng lại ở báo cáo vì thủ tục triển khai còn phức tạp, thiếu nguồn lực trung gian cho giai đoạn thử nghiệm, hoàn thiện, trong khi nhà khoa học trẻ phải tự xoay xở giữa nghiên cứu và mưu sinh. Từ thực tiễn đó, tôi mong các chính sách thời gian tới sẽ coi nghiên cứu ứng dụng là một mắt xích trọng yếu, được đầu tư và bảo vệ tương xứng, chứ không chỉ là phần nối tiếp sau nghiên cứu cơ bản.

Bên cạnh đó, việc làm và thu nhập bền vững vẫn là nỗi trăn trở thường trực của người làm khoa học trẻ. Với phụ nữ làm khoa học, áp lực này càng lớn khi phải đồng thời theo đuổi đam mê nghiên cứu và lo toan ổn định cuộc sống, gia đình. Theo tôi, nếu muốn người trẻ yên tâm gắn bó lâu dài, chính sách cần tạo ra các vị trí việc làm khoa học ổn định gắn với nhu cầu thực tiễn của xã hội và doanh nghiệp; có cơ chế trả công xứng đáng cho sản phẩm khoa học, thay vì chỉ dựa vào ngạch lương hành chính; đồng thời khuyến khích các mô hình liên kết giữa viện nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương để khoa học thực sự tạo ra giá trị kinh tế.

Từ trải nghiệm cá nhân, tôi cũng nhận thấy an sinh xã hội không chỉ là vấn đề vật chất, mà còn là điểm tựa tinh thần để người trẻ dám thử nghiệm, dám chấp nhận rủi ro và dám làm mới. Đối với trí thức trẻ làm nghiên cứu, triển khai và ứng dụng, đặc biệt trong các lĩnh vực mới, thất bại là điều khó tránh. Vì vậy, tôi mong các chính sách an sinh sẽ linh hoạt hơn với lao động theo dự án, quan tâm đầy đủ đến bảo hiểm, chăm sóc sức khỏe, nhà ở, cũng như có cơ chế hỗ trợ trong những giai đoạn chuyển tiếp khi nghiên cứu chưa kịp tạo ra lợi nhuận.

Một vấn đề then chốt khác là thể chế. Trong quá trình triển khai nghiên cứu, những rào cản về cơ chế quản lý đôi khi đã vô tình làm chậm bước tiến của khoa học. Tôi kỳ vọng các chủ trương lớn của Đại hội XIV sẽ tăng quyền tự chủ thực chất cho các tổ chức nghiên cứu, đơn giản hóa thủ tục, lấy hiệu quả và tác động xã hội làm thước đo, đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà khoa học trong sở hữu trí tuệ và chia sẻ lợi ích. Khi thể chế thông thoáng, trí thức trẻ sẽ tự tìm được con đường để cống hiến.

Là một người đi trước, tôi tin rằng điều người trẻ cần không chỉ là hỗ trợ, mà còn là niềm tin: niềm tin để được giao việc, được thử sức, được sai và được sửa. Khi chính sách bám sát thực tiễn đời sống, thấu hiểu những khó khăn rất thật của người trẻ và đặt con người làm trung tâm, trí thức trẻ Việt Nam sẽ không chỉ ở lại, mà còn sẵn sàng dấn thân và cống hiến lâu dài cho đất nước.

Nguyệt Nhi (thực hiện)