Lần đầu làm cha mẹ, chỉ một thay đổi nhỏ ở con cũng đủ khiến chúng ta mất ngủ. Thấy tay chân con lạnh, bố mẹ sợ con bị rét; thấy con đang ngủ bỗng giật mình, lại lo thiếu canxi; con bú được một lúc đã ngủ thì nghi ngờ sữa mẹ không đủ.

Thực tế, nhiều biểu hiện tưởng như bất thường lại liên quan đến đặc điểm sinh lý và quá trình thích nghi của trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, cha mẹ vẫn cần quan sát toàn trạng của con và đưa trẻ đi khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường kéo dài.

1. Tay chân lạnh chưa chắc là con đang bị rét

Khả năng điều hòa thân nhiệt và tuần hoàn ngoại vi của trẻ sơ sinh chưa hoàn thiện nên bàn tay, bàn chân có thể mát hơn phần thân mình.

Muốn biết con có bị nóng hay lạnh, cha mẹ nên kiểm tra vùng ngực, lưng hoặc sau gáy. Nếu da ấm và khô, trẻ thường đang được mặc phù hợp. Nếu lưng, gáy ướt mồ hôi, mặt đỏ và tóc ẩm, có thể trẻ đang bị mặc quá nhiều lớp.

Không nên thấy tay chân lạnh là lập tức quấn trẻ thật kín. Việc ủ quá nóng có thể khiến con khó chịu, nổi rôm sảy hoặc mất nước.

Tuy nhiên, nếu tay chân trẻ lạnh kèm môi, lưỡi hoặc mặt tím tái, khó thở, bú kém, lừ đừ hay khó đánh thức, cần đưa trẻ đi cấp cứu. Môi, lưỡi hoặc mặt chuyển xanh, xám là dấu hiệu nguy hiểm, không nên coi là hiện tượng sinh lý bình thường. Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ

2. Tư thế co chân, khum người giống “chú ếch nhỏ”

Trẻ đã nằm co mình trong tử cung suốt nhiều tháng nên sau khi chào đời, con thường giữ hai tay, hai chân hơi gập và phần lưng cong nhẹ. Đây là tư thế quen thuộc, giúp trẻ cảm thấy an toàn.

Cha mẹ không cần cố kéo thẳng chân hay quấn, buộc chân với mong muốn sau này chân con sẽ thẳng đẹp. Những cách làm này không mang lại lợi ích mà còn có thể khiến trẻ khó chịu, cản trở vận động tự nhiên và ảnh hưởng đến sự phát triển của khớp háng.

Hãy mặc quần áo thoải mái và để con tự do cử động trong không gian an toàn. Khi lớn hơn, cơ thể trẻ sẽ dần duỗi ra một cách tự nhiên.

3. Đang ngủ bỗng giật tay chân

Nhiều trẻ đang ngủ ngon bỗng giật mạnh tay chân, nhăn mặt, phát ra tiếng ọ ẹ hoặc vặn vẹo. Những chuyển động ngắn trong lúc ngủ có thể liên quan đến phản xạ và hệ thần kinh còn non nớt.

Nếu động tác chỉ xuất hiện thoáng qua, trẻ vẫn có màu da bình thường, thở đều, bú tốt và tỉnh táo sau khi thức dậy, cha mẹ có thể tiếp tục theo dõi.

Ngược lại, nếu cử động xảy ra thành từng cụm, lặp đi lặp lại, cơ thể đột ngột co cứng, mắt trợn hoặc nhìn vô định, trẻ mất phản ứng hay khó thở, hãy quay video nếu có thể và đưa con đi khám ngay. Co thắt ở trẻ nhỏ có thể rất kín đáo nhưng cần được phát hiện sớm. Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ

4. Sụt cân trong những ngày đầu sau sinh

Khi thấy con nhẹ đi sau vài ngày chào đời, nhiều bà mẹ lập tức tự trách mình ít sữa. Nhưng trẻ sơ sinh thường giảm một phần cân nặng ban đầu do thải phân su và lượng nước dư thừa trong cơ thể.

Điều quan trọng không chỉ nằm ở con số trên cân mà còn là khả năng bú, số tã ướt, mức độ tỉnh táo và quá trình tăng cân trở lại. Trẻ cần được cân và theo dõi theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Nếu con giảm cân quá nhiều, bú yếu, tiểu ít, ngủ li bì, môi khô hoặc không tăng cân trở lại như dự kiến, cha mẹ nên liên hệ bác sĩ thay vì tự kết luận rằng sữa mẹ không đủ.

5. Bé gái có dịch trắng hoặc một chút máu ở vùng kín

Trong những ngày đầu, một số bé gái có thể xuất hiện dịch trắng hoặc một lượng máu rất nhỏ ở âm đạo. Hiện tượng này thường liên quan đến sự thay đổi hormone của mẹ truyền sang con trước khi sinh.

Cha mẹ chỉ cần vệ sinh nhẹ nhàng bằng nước sạch, lau từ trước ra sau và giữ vùng kín khô thoáng. Không nên thụt rửa hoặc tự ý bôi thuốc.

Nếu trẻ chảy máu nhiều, kéo dài, có mùi bất thường, sưng đỏ, sốt hoặc quấy khóc dữ dội, cần đưa con đi khám.

6. Trẻ sơ sinh chỉ nhìn rõ trong khoảng cách gần

Thị giác của trẻ mới sinh chưa phát triển hoàn chỉnh. Con thường nhìn rõ nhất ở khoảng cách gần - tương đương khoảng cách từ khuôn mặt mẹ đến khuôn mặt bé khi được bế và cho bú.

Vì vậy, cha mẹ không cần lo lắng nếu con chưa chăm chú nhìn những vật ở xa. Hãy thường xuyên nhìn vào mắt, trò chuyện và thay đổi nét mặt khi ở gần trẻ. Đây là cách đơn giản giúp con làm quen với khuôn mặt và giọng nói của người thân.

7. Trẻ nhạy cảm với mùi vị và thích vị ngọt

Trẻ sơ sinh có khả năng cảm nhận mùi và vị từ rất sớm. Vị ngọt tự nhiên của sữa thường tạo cảm giác quen thuộc, dễ chịu cho con.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa cha mẹ nên cho trẻ nếm nước đường, mật ong hoặc các thực phẩm ngọt khác. Trong khoảng sáu tháng đầu, trẻ khỏe mạnh thường chỉ cần sữa mẹ hoặc sữa công thức phù hợp. Mật ong tuyệt đối không dùng cho trẻ dưới một tuổi vì nguy cơ ngộ độc botulinum.

8. Đang bú lại ngủ quên không đồng nghĩa mẹ thiếu sữa

Bú là hoạt động tốn sức với trẻ nhỏ. Sự ấm áp khi nằm trong vòng tay mẹ cũng dễ khiến con buồn ngủ, vì vậy trẻ có thể bú một lúc rồi thiếp đi.

Muốn đánh giá trẻ có bú đủ hay không, cha mẹ cần theo dõi cả số lần bú, khả năng nuốt, số tã ướt và tốc độ tăng cân, thay vì chỉ dựa vào việc con ngủ khi đang bú.

Nếu trẻ thường xuyên không thể thức để bú, bú rất yếu, ít tiểu hoặc chậm tăng cân, cần trao đổi với bác sĩ hay chuyên gia tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ.

9. Đỏ mặt, rặn và co chân chưa chắc là táo bón

Có những lúc trẻ đỏ bừng mặt, co chân, rên rỉ và rặn khá lâu rồi vẫn đi ngoài ra phân mềm. Điều này có thể xảy ra vì trẻ chưa phối hợp thuần thục giữa động tác tăng áp lực trong bụng và thả lỏng cơ vùng hậu môn.

Nếu phân vẫn mềm, trẻ bú và phát triển bình thường, cha mẹ không nên tự ý ngoáy hậu môn, thụt tháo hoặc sử dụng thuốc.

Tuy nhiên, nếu phân khô cứng, có máu, bụng chướng, nôn, bỏ bú hoặc trẻ không đi ngoài kèm biểu hiện bất thường, cần đưa con đi khám.

10. Nấc cụt và “cứt trâu” thường không quá đáng ngại

Trẻ sơ sinh dễ nấc do cơ hoành còn nhạy và có thể nuốt không khí trong lúc bú. Cha mẹ có thể điều chỉnh tư thế ngậm bắt vú, cho trẻ nghỉ giữa cữ và vỗ ợ nhẹ nhàng.

Không nên cho trẻ dưới sáu tháng uống nước chỉ để chữa nấc. Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến cáo trẻ dưới sáu tháng tuổi không cần uống thêm nước ngoài sữa mẹ hoặc sữa công thức, trừ khi bác sĩ có chỉ định. Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ

Một hiện tượng khác là lớp vảy vàng hoặc trắng trên da đầu, thường được gọi là “cứt trâu”. Cha mẹ có thể làm mềm vảy, gội nhẹ bằng sản phẩm phù hợp và tuyệt đối không cạy mạnh. Nếu da đầu sưng đỏ, rỉ dịch, có mùi hoặc lan rộng, hãy hỏi ý kiến bác sĩ.

Hiểu con để bớt lo, nhưng không nên chủ quan

Phần lớn những biểu hiện trên có thể xuất hiện trong quá trình trẻ thích nghi với cuộc sống bên ngoài bụng mẹ. Khi hiểu hơn về cơ thể con, cha mẹ sẽ bớt hoảng sợ trước mỗi cái giật mình, tiếng nấc hay lần đỏ mặt rặn đi ngoài.

Dù vậy, không nên mặc định mọi biểu hiện “lạ” đều vô hại. Với trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ dưới một tháng tuổi, những dấu hiệu như bỏ bú, sốt, khó thở, tím môi hoặc lưỡi, lừ đừ, khó đánh thức, co giật hay có màu da bất thường đều cần được nhân viên y tế đánh giá sớm.

Bớt lo lắng không có nghĩa là xem nhẹ dấu hiệu nguy hiểm. Điều cha mẹ cần là quan sát con bình tĩnh, tìm hiểu thông tin đáng tin cậy và nhờ bác sĩ hỗ trợ khi cảm thấy bất an.