Mỗi khi trẻ tròn một tuổi, nhiều gia đình thường tổ chức lễ bắt đồ - một phong tục quen thuộc với mong muốn “xem vía” tương lai của con. Người lớn bày ra nhiều món đồ khác nhau, mỗi món tượng trưng cho một nghề nghiệp hay phẩm chất, để đứa trẻ tự chọn trong niềm vui và sự kỳ vọng của cả gia đình. Theo thời gian, nghi thức này ngày càng được chuẩn bị cầu kỳ hơn, không chỉ dừng ở vài món đồ mang tính tượng trưng mà còn trở thành một buổi tiệc nhỏ, nơi cha mẹ gửi gắm những mong ước tốt đẹp cho con trong chặng đường đời phía trước.

Xét cho cùng, bản chất của bắt đồ chỉ là sự gửi gắm kỳ vọng tốt đẹp của cha mẹ dành cho con cái, mang tính “lấy may là chính”. Bởi lẽ trong nghi thức này, chẳng có gia đình nào lại đặt những món đồ mang ý nghĩa tiêu cực, nên dù đứa trẻ cầm vào thứ gì, người lớn cũng đều vui vẻ, hoan hỉ.

Thế nhưng không rõ từ bao giờ, hình thức bắt đồ đã bị biến tướng. Có một gia đình “truyền thống học vấn” tổ chức lễ bắt đồ rất đặc biệt: trên bàn không đặt đồ vật, mà là biển tên của các trường đại học danh tiếng. Ban đầu, nhiều người tưởng rằng cha mẹ chỉ đơn thuần mong con sau này thi đỗ trường tốt.

Cho đến khi đọc phần bình luận, cư dân mạng mới vỡ lẽ: mỗi tấm biển trên bàn đều là trường đại học của bố mẹ, ông bà, và tất cả người thân có mặt tại buổi tiệc. Điểm chung là tất cả đều là trường danh tiếng. Sinh ra trong một gia đình trí thức như vậy, đứa trẻ này gần như “muốn không vào đại học tốt cũng khó”.

Các tấm thẻ trước mặt em bé trong ảnh đều là tên các trường đại học hàng đầu Trung Quốc: Đại học Phúc Đán, Đại học Khoa học & Công nghệ Trung Quốc, Đại học Nam Kinh, Đại học Thanh Hoa, Đại học Chiết Giang, Đại học Giao thông Thượng Hải, ...

Tuy nhiên, khi một gia đình bình thường bắt chước mô hình này, họ lại hứng chịu làn sóng chế giễu dữ dội từ cộng đồng mạng. Vì sao cùng một cách làm mà phản ứng dư luận lại trái ngược đến vậy? Lý do nằm ở những chi tiết rất nhỏ, từ đó người xem nhận ra bầu không khí gia đình và trình độ văn hóa của họ thực sự đáng lo ngại.

Khi “ước nguyện danh trường” phơi bày sự trống rỗng giáo dục

Trong đoạn video, hai người lớn xuất hiện: một người đàn ông đeo dây chuyền vàng, ngồi dáng vẻ tùy tiện; người còn lại có vẻ là ông hoặc cụ của đứa trẻ. Ngay tại buổi tiệc dành cho em bé chưa đầy một tuổi, họ vô tư hút thuốc, hoàn toàn không quan tâm đến sức khỏe của trẻ.

Ngay tại buổi tiệc dành cho em bé chưa đầy một tuổi, họ vô tư hút thuốc, hoàn toàn không quan tâm đến sức khỏe của trẻ.

Chỉ một chi tiết ấy cũng đủ để cư dân mạng đặt câu hỏi: một gia đình không coi trọng sức khỏe trẻ nhỏ thì liệu có thực sự coi trọng tương lai và giáo dục của con không? Giáo dục gia đình vốn là một chuỗi logic chặt chẽ, mọi hành vi đều phản ánh nhận thức. Đã là gia đình bình thường, cớ sao lại phải dựa vào một buổi bắt đồ mang tính phô trương để “cầu nguyện” cho tương lai con trẻ?

Bữa tiệc bắt đồ mang tính hư vinh này bị chế giễu cũng phơi bày một thực tế cay đắng: càng là gia đình bình thường, càng dễ dùng ước nguyện để né tránh thực tế. Việc biến lễ bắt đồ thành “cuộc tranh giành biển tên trường danh tiếng” thực chất là sự phóng chiếu nỗi lo giáo dục của người lớn lên một đứa trẻ chưa đầy một tuổi.

Hình thức này từ lâu đã đi chệch khỏi bản chất của bắt đồ, dùng kỳ vọng giả tạo về danh trường để thay thế cho lời chúc trưởng thành chân thực. Điều đó bộc lộ rõ tư duy giáo dục mang nặng tính công cụ, thực dụng. Nhưng cũng là “bắt đồ bằng biển tên trường”, vì sao hai gia đình lại nhận về phản ứng trái ngược?

Giáo dục không nằm ở nghi thức, mà ở khí chất gia đình

Có lẽ câu trả lời nằm ở “màu nền” của gia đình. Gia đình đầu tiên, từ cha mẹ đến thế hệ trước, chỉ cần nhìn khí chất cũng đủ thấy đó là một gia đình coi trọng học vấn. Với họ, không cần chứng minh bằng nghi thức, người ngoài cũng cảm nhận được thái độ nghiêm túc với giáo dục.

Dù họ đặt gì lên bàn bắt đồ, tương lai đứa trẻ gần như đã có nền móng vững chắc. Đáng nói hơn, khi đứa trẻ chọn một trường không phải là trường xếp hạng cao nhất, gia đình cũng không hề thất vọng, chỉ mỉm cười nói: “Con chọn trường của bà”.

Sự thật của giáo dục chưa bao giờ nằm ở việc đặt sẵn danh trường trên bàn nghi lễ, mà ở môi trường trưởng thành do cha mẹ tự tay xây dựng. Hình ảnh người lớn hút thuốc ngay tại tiệc bắt đồ của em bé tạo nên sự đối lập cay đắng với khẩu hiệu “mong con vào đại học danh tiếng”.

Giáo dục gia đình không phải là xem ai hô khẩu hiệu to hơn, mà là xem ai có thể làm gương cho con nhiều hơn trong từng chi tiết nhỏ nhất.

Với các gia đình bình thường, điều cần thiết không phải là những giấc mơ mang tính một lần, mà là chiến lược giáo dục dài hạn, thực tế và bền bỉ. Dù cho trẻ có bắt một trăm lần biển tên trường danh tiếng, cũng không thể sánh bằng việc cha mẹ tạo cho con một môi trường sống, học tập và trưởng thành lành mạnh, đúng nghĩa.

Bảo Tín