6 giờ rưỡi sáng, ông Chu (52 tuổi) thức dậy như thường lệ. Việc đầu tiên ông Chu làm là vào bếp rót một ly lớn "trà đặc để qua đêm", uống cạn vài hơi vì cho rằng nó giúp "tỉnh táo và nhuận tràng". Sau đó, ông vào nhà vệ sinh giải quyết cơn bia dắt cả đêm, tiện tay châm một điếu thuốc, đứng bên cửa sổ để "đánh thức tinh thần".

Ba tháng sau, trong đợt kiểm tra sức khỏe định kỳ, ông Chu ngỡ ngàng khi nhìn kết quả: Chỉ số men gan ALT và GGT đều cao quá mức, siêu âm bụng cảnh báo "có xu hướng gan nhiễm mỡ nhẹ". Phản ứng đầu tiên của ông là: "Tôi có mấy khi uống rượu đâu, sao gan lại hỏng được?".

Tại phòng khám, bác sĩ đã nói một câu khiến ông tỉnh ngộ: Nhiều người chỉ chăm chăm vào việc "rượu bia hại gan" mà quên mất rằng một số thói quen sau khi ngủ dậy đang khiến gan phải "làm việc quá tải". Đặc biệt là nam giới với áp lực công việc lớn và sinh hoạt không điều độ, những tổn thương này thường diễn ra âm thầm hơn.

Tại sao buổi sáng lại quan trọng với gan?

Gan là cơ quan chuyển hóa lớn nhất cơ thể, ban đêm phụ trách giải độc, chuyển hóa đường, lipid và tổng hợp mật. Khi vừa thức dậy, cơ thể đang trong giai đoạn chuyển đổi từ "chế độ ban đêm" sang "chế độ ban ngày". Nếu lúc này bạn tạo ra những kích thích cực đoan, sự cân bằng chuyển hóa vốn đang mỏng manh sẽ bị phá vỡ.

2 hành vi phổ biến thường bị nam giới ngó lơ

1. Uống "ồ ạt" trà đặc hoặc cà phê khi bụng rỗng

Khi vừa ngủ dậy, đường tiêu hóa và thần kinh giao cảm rất nhạy cảm. Trà đặc hoặc lượng lớn caffeine sẽ kích thích tiết axit dạ dày, ảnh hưởng đến nhịp điệu ăn uống buổi sáng.

Hệ lụy: Việc này khiến nhiều người bỏ bữa sáng hoặc ăn không đủ, dẫn đến mô hình "áp lực cao vào buổi sáng + ăn bù quá mức vào buổi trưa", gián tiếp làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ.

Lưu ý: Bản thân trà hay cà phê không "có độc", nhưng sự kết hợp giữa bụng rỗng + trà quá đặc + lượng lớn chính là "sát thủ" gây hại cho cơ thể.

2. Hút thuốc ngay sau khi thức dậy

Nhiều nam giới coi "điếu thuốc đầu tiên" là công tắc để tỉnh táo. Tuy nhiên, lúc mới ngủ dậy, chức năng làm sạch của lông mao đường hô hấp chưa phục hồi hoàn toàn, các chất độc hại trong thuốc lá dễ dàng đi vào hệ tuần hoàn hơn.

Hệ lụy: Các sản phẩm chuyển hóa của thuốc lá cần gan giải độc, việc tích tụ lâu dài sẽ làm tăng phản ứng viêm và stress oxy hóa. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng hút thuốc liên quan chặt chẽ đến nguy cơ xơ gan và gan nhiễm mỡ, đặc biệt khi kết hợp với thức khuya và chế độ ăn nhiều dầu mỡ.

Các "tín hiệu sớm" cảnh báo gan đang cầu cứu

Chỉ số men gan tăng nhẹ: ALT, AST dao động gần mức giới hạn trên. Nhiều người không thấy triệu chứng nên chủ quan, nhưng khi gan xuất hiện cảm giác khó chịu rõ rệt thì thường bệnh đã tiến triển nặng.

Đắng miệng, chán ăn, mệt mỏi vào buổi sáng: Đây là dấu hiệu nhịp điệu chuyển hóa bị mất cân bằng, gây áp lực lên gan.

Vòng bụng tăng liên tục: Vòng bụng càng to, mỡ nội tạng càng nhiều. Mỡ nội tạng tỷ lệ thuận với sự tích tụ mỡ trong gan.

Cách điều chỉnh để bảo vệ gan hiệu quả

- Bù nước trước, ăn sáng sau, rồi mới uống trà/cà phê:Hãy uống 200-300ml nước ấm để "khởi động" hệ tuần hoàn. Ăn sáng trong vòng 1 giờ sau khi ngủ dậy với đầy đủ protein và ngũ cốc nguyên hạt. Nếu muốn uống cà phê hoặc trà, hãy uống sau bữa sáng.

- Trì hoãn "điếu thuốc đầu tiên":Nếu chưa thể bỏ thuốc ngay, hãy cố gắng dời thời điểm hút thuốc ít nhất 30 phút sau khi dậy. Cai thuốc lá mang lại lợi ích cho gan và tim mạch ở mọi lứa tuổi, bắt đầu càng sớm càng tốt.

- Vận động nhẹ nhàng để đệm cho cơ thể:Dành 5-10 phút tập các động tác kéo giãn, đi bộ chậm hoặc hít thở sâu để giúp hệ thần kinh tự chủ chuyển đổi trạng thái một cách êm ái.

- Kiểm tra sức khỏe định kỳ:Ngoài men gan, nên kết hợp siêu âm bụng và kiểm tra các chỉ số chuyển hóa như đường huyết, mỡ máu, axit uric.

- Thói quen ban đêm quyết định trạng thái buổi sáng:Ít thức khuya, không ăn đêm, không uống rượu trước khi ngủ. Gốc rễ của những hành vi hại gan buổi sáng thường là do đêm hôm trước sinh hoạt không điều độ khiến buổi sáng phải "khởi động cưỡng ép" bằng thuốc lá và trà đặc. 

Gan có khả năng phục hồi mạnh mẽ. Chỉ cần bạn điều chỉnh sớm, nhiều tổn thương hoàn toàn có thể đảo ngược!