Trong một hiệu sách, cô bé cầm cuốn sách tranh, lật vài trang rồi hào hứng: “Mẹ ơi, cuốn này hay này”.

Người mẹ không ngẩng đầu lên: “Cuốn lần trước con còn chưa đọc xong mà”.

Cô bé lấy một cuốn khác. Mẹ lại nói: “Cuốn này trẻ con quá, con bao nhiêu tuổi rồi?”.

Em không chọn nữa, đứng bên cạnh, cúi đầu mân mê những ngón tay. Một lúc sau, cô bé khẽ nói: “Mẹ chọn giúp con đi”.

Mẹ chọn một cuốn rồi đưa cho con. Em nhận lấy, không nói gì.

Câu “Mẹ chọn giúp con đi” có thể khiến người lớn nghĩ rằng đứa trẻ lười lựa chọn. Nhưng trong tình huống ấy, em đã thử hai lần và đều bị phủ nhận. Cuối cùng, em quyết định không thử nữa.

Có những cuộc trò chuyện giữa bố mẹ và con cũng dừng lại theo cách đó. Ban đầu, con háo hức kể. Sau nhiều lần bị gạt đi, sửa lời hoặc trách móc, câu trả lời dần chỉ còn: “Cũng được”, “Không biết”, “Sao cũng được”.

Muốn con tiếp tục chia sẻ, đôi khi bố mẹ cần bắt đầu từ ba câu rất đơn giản.

1. “Bố mẹ hiểu con đang cảm thấy thế nào”

Con ngã, người lớn vội nói: “Không đau đâu”.

Con thi không tốt, bố mẹ nhắc: “Lần sau cố gắng”.

Con buồn vì cãi nhau với bạn, câu trả lời lại là: “Có gì đâu mà buồn”.

Những lời ấy thường xuất phát từ mong muốn an ủi. Nhưng khi cảm xúc chưa được đón nhận, trẻ có thể hiểu rằng nỗi đau hay sự thất vọng của mình chẳng đáng kể.

Trước khi nhắc con cẩn thận hoặc tìm cách giải quyết, hãy thử nói:

“Ngã thế này, chắc con đau lắm.”

“Con đã mong làm bài tốt hơn nên đang thất vọng, phải không?”

“Cãi nhau với bạn thân, chắc con buồn lắm.”

Gọi tên cảm xúc giúp mở đầu cuộc trò chuyện. Nếu chưa chắc con đang cảm thấy gì, bố mẹ có thể hỏi và để con giải thích.

Được lắng nghe không có nghĩa là mọi hành vi đều được chấp nhận. Con có thể tức giận, nhưng vẫn cần học rằng đánh người hay ném đồ là điều phải dừng lại. Bố mẹ có thể vừa đón nhận cảm xúc, vừa giữ giới hạn rõ ràng.

2. “Con có thể nói không”

Con không thích bộ quần áo mẹ chọn, mẹ bảo: “Bộ này đẹp, mặc đi”.

Con không muốn đến lớp năng khiếu, bố mẹ nói: “Đóng tiền rồi, phải đi”.

Con không muốn chơi với một bạn, người lớn nhắc: “Phải hòa đồng với mọi người chứ”.

Trẻ được dạy nghe lời, hợp tác và cư xử lịch sự. Nhưng con cũng cần được học cách từ chối những điều không phù hợp với mình.

Với những lựa chọn trong khả năng của trẻ, bố mẹ có thể nói:

“Con không thích bộ này thì chọn bộ khác nhé.”

“Con không muốn đi học nữa vì điều gì? Mình cùng bàn xem.”

“Đây là đồ của con. Nếu chưa muốn cho mượn, con có thể nói rõ với bạn.”

Được phép nói “không” giúp con hiểu mong muốn của mình có giá trị. Con không cần miễn cưỡng đồng ý chỉ để được người khác yêu quý.

Điều đó cũng không có nghĩa con được quyết định mọi việc. Những quy tắc về an toàn, sức khỏe và trách nhiệm vẫn cần được giữ. Nhưng ngay cả khi không thể đáp ứng đề nghị, bố mẹ vẫn có thể nghe con nói hết và giải thích lý do.

Qua những cuộc trao đổi nhỏ, trẻ dần học được cách bảo vệ giới hạn của mình, đồng thời tôn trọng giới hạn của người khác.

3. “Dù thế nào, bố mẹ vẫn ở đây”

Con làm sai, bố mẹ buột miệng: “Sao con ngốc thế?”.

Con thất bại, người lớn hỏi: “Sao người khác làm được?”.

Con gây rắc rối, câu trả lời là: “Tự giải quyết đi”.

Dạy con chịu trách nhiệm và tự lập là cần thiết. Nhưng trẻ vẫn cần biết mình có một nơi để tìm về khi chưa biết phải làm gì.

“Chuyện đã xảy ra rồi, mình cùng nghĩ cách khắc phục.”

“Kết quả lần này chưa như mong muốn, bố mẹ vẫn ở bên con.”

“Con kể rõ chuyện gì xảy ra nhé, rồi mình bàn bước tiếp theo.”

Những lời ấy giúp con hiểu rằng mắc lỗi không khiến mình mất đi tình yêu của bố mẹ.

Ở bên con cũng không đồng nghĩa với làm thay hay xóa bỏ hậu quả. Làm hỏng đồ, con cần tham gia khắc phục. Làm bạn tổn thương, con cần nhận lỗi và sửa cách ứng xử. Bố mẹ hỗ trợ để con thực hiện trách nhiệm ấy, thay vì để con một mình trong sợ hãi.

Đừng đợi đến khi con không còn muốn kể

Ba câu nói này có thể xuất hiện ngay trong những chuyện thường ngày.

Con ngã, hãy hỏi con đau ở đâu trước khi nhắc lần sau cẩn thận. Con không muốn làm một việc, hãy tìm hiểu lý do trước khi kết luận con bướng. Con mắc lỗi, hãy nghe rõ sự việc rồi cùng tìm cách sửa.

Lời nói cần đi cùng cách ứng xử. Nếu bố mẹ bảo “Con cứ kể đi” nhưng vừa nghe đã quát, trẻ vẫn khó yên tâm. Nếu nói “Con có thể nghĩ khác” nhưng luôn chặn lời, con sẽ dần hiểu rằng sự cho phép ấy chỉ nằm trên câu chữ.

Khi con còn hào hứng kể một chuyện nhỏ, còn dám nói mình buồn, mình sai hay mình không đồng ý, hãy dành cho con sự chú ý.

Từ những lần được đón nhận ấy, con mới có thêm niềm tin để tìm đến bố mẹ khi gặp những chuyện lớn hơn.