Nhiều cha mẹ đau đầu vì con hành động bốc đồng, dễ mất tập trung, gặp chuyện là để cảm xúc lấn át. Dù đã nghe người lớn giải thích nhiều lần, trẻ vẫn khó thực hiện.

Cha mẹ thường nghĩ con thiếu tự giác hoặc có thái độ không tốt. Nhưng dưới góc độ khoa học não bộ, những biểu hiện này có liên quan mật thiết đến mức độ phát triển của vỏ não trước trán.

Được ví như “bộ chỉ huy” của não bộ, vỏ não trước trán đảm nhiệm các chức năng như tự kiểm soát, lập kế hoạch, điều chỉnh cảm xúc và tư duy logic. Sự phát triển của vùng não này không đến từ việc ép trẻ làm thật nhiều bài tập hay liên tục giảng giải, mà được bồi đắp qua những hoạt động nhỏ mỗi ngày.

Vỏ não trước trán là gì?

Vỏ não trước trán là phần vỏ não nằm ở phía trước của thùy trán, tham gia vào các hoạt động như lập kế hoạch, cân nhắc lựa chọn, kiểm soát hành vi và điều chỉnh cảm xúc. Vùng này phối hợp với những vùng não khác để giúp trẻ suy nghĩ và hành động hướng đến mục tiêu (Theo PubMed Central).

1. Để trẻ có thời gian tự do khám phá

Lịch sinh hoạt của trẻ ngày nay thường kín mít: Học trên lớp, học năng khiếu, hoàn thành các nhiệm vụ hằng ngày… nối tiếp nhau. Trẻ hiếm khi có một khoảng thời gian hoàn toàn thuộc về mình.

Không ít cha mẹ lo con ngồi ngẩn ngơ, không có việc gì làm nên luôn muốn lấp đầy lịch trình, cho rằng rảnh rỗi là lãng phí. Nhưng những suy nghĩ, liên tưởng và ý tưởng sáng tạo lại có thể nảy sinh trong chính những khoảng thời gian không được sắp đặt ấy.

Dành thời gian tự do cho con không có nghĩa là bỏ mặc, mà là không đặt sẵn mục tiêu hay giao nhiệm vụ, để trẻ chủ động suy nghĩ và khám phá.

Con có thể ngồi quan sát đàn kiến, vẽ tùy thích, chơi xếp hình hoặc chỉ yên lặng ngồi thả lỏng.

Trong khoảng thời gian không có chỉ dẫn và đáp án đúng sẵn, trẻ phải tự tìm điều mình hứng thú, tự sắp xếp hoạt động, nhận định và giải quyết những vấn đề nhỏ gặp phải. Đó cũng là cơ hội để rèn luyện khả năng suy nghĩ, lập kế hoạch và liên tưởng.

Cha mẹ đừng vội ngắt lời hay lập tức đưa ra cách giải quyết. Khi trẻ tập trung vào thế giới riêng, các kết nối thần kinh trong não đang được hình thành.

Nếu thường xuyên thiếu thời gian tự do, não bộ sẽ quen với việc tiếp nhận thông tin một cách thụ động, khả năng chủ động suy nghĩ cũng dần suy giảm.

Mỗi ngày dành khoảng nửa giờ không có lịch trình, cho phép con được “lãng phí thời gian”, cũng là cách tạo không gian để não bộ phát triển.

2. Khuyến khích trẻ kể lại bằng lời của mình

Một hiểu lầm phổ biến trong học tập là cho rằng tiếp nhận thông tin đồng nghĩa với nắm vững kiến thức. Trẻ đọc sách, nghe giảng, cảm thấy hiểu và ghi nhớ được chưa có nghĩa là đã thực sự hiểu sâu.

Một cách kiểm tra mức độ hiểu là để trẻ diễn đạt lại.

Kể lại không phải học thuộc rồi đọc nguyên văn, mà là dùng ngôn ngữ của mình để sắp xếp và trình bày lại một sự việc hoặc nội dung kiến thức. Trong quá trình ấy, vỏ não trước trán phải huy động trí nhớ, sắp xếp logic, chọn lọc thông tin và tổ chức ngôn ngữ. Đây là hoạt động đòi hỏi nhiều nỗ lực nhận thức.

Trên đường đi học về, cha mẹ có thể hỏi con hôm nay đã học được điều gì. Đọc xong một cuốn truyện tranh, hãy để con kể lại diễn biến chính. Làm xong một bài tập, hãy mời con giải thích cách giải.

Ngay cả khi trẻ nói chưa liền mạch, trình bày còn lộn xộn, cha mẹ cũng đừng vội sửa mà hãy kiên nhẫn nghe hết. Khi kể lại, trẻ phải sắp xếp những thông tin rời rạc trong đầu, phân biệt ý chính với ý phụ và làm rõ quan hệ nguyên nhân, kết quả.

Nhiều khi trẻ tưởng mình đã hiểu, nhưng đến lúc giải thích mới nhận ra những chỗ chưa nắm chắc. Quá trình diễn đạt cũng là lúc não bộ chủ động xử lý kiến thức.

Hãy duy trì những cuộc trao đổi ngắn mỗi ngày, không cần yêu cầu con nói dài. Việc này giúp trẻ từng bước rèn trí nhớ, khả năng sắp xếp ý và xử lý thông tin.

3. Cho trẻ cơ hội tự quản lý bản thân

Một trong những chức năng cốt lõi của vỏ não trước trán là tự quản lý, cân nhắc lựa chọn và chịu trách nhiệm về kết quả.

Tuy nhiên, nhiều gia đình quen quyết định thay con từ chuyện mặc gì, làm bài môn nào trước đến sử dụng thời gian rảnh ra sao. Vì muốn thuận tiện và bảo vệ con, cha mẹ lo hết mọi lựa chọn lớn nhỏ. Trẻ lâu ngày thiếu cơ hội tự quyết định, những khả năng này cũng ít được rèn luyện.

Không cần bắt đầu từ những quyết định quan trọng. Cha mẹ có thể để con tự chọn thứ tự làm bài tập, tự sắp xếp cặp sách, lên kế hoạch cho nửa ngày cuối tuần hoặc chọn món rau ăn kèm trong bữa tối.

Mỗi lựa chọn đều đòi hỏi trẻ nghĩ trước về kết quả và có trách nhiệm tương ứng. Sắp xếp bài tập chậm trễ có thể khiến con hoàn thành muộn, ảnh hưởng đến giờ đi ngủ. Không cất đồ gọn gàng, con sẽ phải tự mất công tìm kiếm. Cha mẹ có thể nhắc trước, nhưng đừng lập tức làm thay và giải quyết hết mọi rắc rối cho con.

Trao quyền không có nghĩa là buông lỏng. Giới hạn cần rõ ràng: Những việc lớn vẫn do cha mẹ xem xét, những việc nhỏ có thể để con chủ động quyết định.

Trong phạm vi có thể kiểm soát, hãy cho trẻ trải nghiệm việc lựa chọn, thử, sai và chịu trách nhiệm về kết quả. Tính tự giác được hình thành dần qua những lần trẻ tự quản lý bản thân.

Nuôi dạy con không có đường tắt, sự phát triển của não bộ cũng không thể diễn ra tức thì. Cha mẹ không cần quá lo lắng; hãy giữ bình tĩnh, bớt làm thay, dành thêm thời gian tự do và lắng nghe con nhiều hơn. Qua thời gian, khả năng tập trung, điều chỉnh cảm xúc và tính chủ động của trẻ sẽ dần có những thay đổi.

Bớt thúc giục, thêm kiên nhẫn cũng là cách đồng hành để con trưởng thành một cách thong thả.

Nguồn: Sohu; PubMed Central