RSV (virus hợp bào hô hấp) là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ dưới 1 tuổi phải nhập viện, với khoảng 2,2 triệu trẻ nhập viện mỗi năm và khoảng 66.300 ca tử vong ở trẻ nhũ nhi trên toàn cầu. Đáng chú ý, ngay cả những em bé khỏe mạnh, sinh đủ tháng cũng có thể diễn tiến nặng.

Thông tin được các chuyên gia chia sẻ tại Hội thảo cung cấp thông tin cho báo chí “Bệnh do virus hợp bào hô hấp (RSV) ở trẻ dưới 1 tuổi: Gánh nặng bệnh tật và giải pháp bảo vệ trẻ từ góc nhìn chuyên gia”, vừa tổ chức tại TPHCM do Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương (Bộ Y tế) tổ chức với sự đồng hành của Công ty Sanofi.

Các diễn giả tại Hội thảo “Bệnh do virus hợp bào hô hấp (RSV) ở trẻ dưới 1 tuổi)

Theo số liệu nghiên cứu, khoảng 9/10 trẻ có thể mắc RSV trong hai năm đầu đời. Trên toàn cầu, căn bệnh này là nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ dưới 1 tuổi phải nhập viện, với khoảng 2,2 triệu ca mắc phải và khoảng 66.300 ca tử vong ở trẻ nhũ nhi mỗi năm.

Trẻ khỏe mạnh vẫn có thể trở nặng

Theo BS Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP.HCM, trẻ dưới 1 tuổi là nhóm đặc biệt đáng lưu ý bởi hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, trong khi đường thở còn nhỏ.

Khi nhiễm virus RSV, tình trạng viêm, phù nề và tăng tiết dịch có thể khiến đường thở vốn đã hẹp ở trẻ dưới 1 tuổi càng bị thu hẹp. Trẻ có thể khò khè, khó thở, bú kém, thiếu oxy và trong trường hợp nặng phải nhập viện để hỗ trợ hô hấp. Đáng chú ý, RSV không chỉ là mối nguy với trẻ sinh non hoặc có bệnh nền. Ngay cả những em bé sinh đủ tháng, khỏe mạnh cũng có thể diễn tiến nặng, phải thở oxy, hỗ trợ hô hấp hoặc thở máy.

 PGS.TS.BS Phạm Quang Thái - Trưởng văn phòng Tiêm chủng mở rộng Khu vực miền Bắc cho biết một số nghiên cứu ghi nhận trẻ khỏe mạnh chiếm khoảng 84-96% số trẻ nhập viện do RSV, tùy nghiên cứu. Điều này cho thấy việc trẻ khỏe mạnh không đồng nghĩa với nguy cơ mắc bệnh nặng bằng không.

BS Trương Hữu Khanh

Theo các chuyên gia, RSV có khả năng lây truyền qua đường hô hấp, bàn tay và các bề mặt nhiễm virus. Trong gia đình, nguồn lây có thể đến từ người lớn hoặc trẻ lớn thông qua tiếp xúc xã hội. Người lớn hoặc trẻ lớn khi nhiễm virus đôi khi chỉ có triệu chứng nhẹ, thậm chí không biểu hiện rõ ràng, nhưng vẫn có thể mang virus về nhà và lây cho trẻ nhỏ. Đây là lý do cha mẹ cần đặc biệt lưu ý bảo vệ trẻ nhỏ trong năm đầu đời, khi hệ miễn dịch còn non nớt và đường thở chưa hoàn thiện.

Theo BS Trương Hữu Khanh, bệnh do RSV hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Phần lớn trẻ mắc bệnh được điều trị hỗ trợ tùy theo mức độ. Nếu tình trạng viêm và tắc nghẽn đường thở trở nên nghiêm trọng, trẻ có thể cần thở oxy, hỗ trợ hô hấp hoặc thở máy.

 Gánh nặng không chỉ nằm ở trẻ bị bệnh

Theo PGS.TS.BS Phạm Quang Thái, gánh nặng thực tế của RSV có thể còn lớn hơn những con số được ghi nhận bởi không phải tất cả trẻ mắc bệnh đều được xét nghiệm. Hạn chế về điều kiện xét nghiệm khiến việc đánh giá đầy đủ tình hình lưu hành của virus tại Việt Nam vẫn còn khó khăn. Khi số trẻ mắc bệnh tăng, áp lực lên các cơ sở khám chữa bệnh cũng gia tăng, đặc biệt trong những giai đoạn cao điểm của bệnh hô hấp.

Với gia đình, gánh nặng không chỉ là chi phí điều trị. Cha mẹ có thể phải nghỉ làm để chăm con, phát sinh thêm chi phí đi lại, ăn ở và thời gian chăm sóc. Một số nghiên cứu được chuyên gia dẫn chứng cho thấy chi phí có thể chiếm khoảng 30-70% nguồn lực kinh tế của gia đình, chưa kể những trường hợp trẻ phải điều trị tại khoa hồi sức tích cực.

PGS.TS.BS Phạm Quang Thái

Từ thực tế trên, các chuyên gia cho rằng phòng bệnh cần được đặt lên hàng đầu. PGS.TS.BS Phạm Quang Thái nhận định định hướng của toàn ngành y tế đang chuyển từ tư duy điều trị sang chủ động dự phòng và bảo vệ sức khỏe.

Các biện pháp vệ sinh, giữ môi trường sống thông thoáng, hạn chế tiếp xúc với nguồn lây vẫn rất cần thiết. Tuy nhiên, trước khả năng lây lan cao của virus, những biện pháp này không phải lúc nào cũng đủ để bảo vệ trẻ hoàn toàn.

Những tiến bộ trong y học hiện nay đã mở ra thêm các giải pháp dự phòng, trong đó có vaccine và kháng thể đơn dòng. Nếu vaccine giúp hệ miễn dịch “học” cách nhận diện và chống lại tác nhân gây bệnh, kháng thể đơn dòng có thể được hình dung như một “lớp bảo vệ có sẵn”, cung cấp kháng thể trực tiếp cho trẻ mà không cần chờ cơ thể hình thành đáp ứng miễn dịch. Vaccine dự phòng RSV hiện tại Việt Nam đang được tiêm cho mẹ trong giai đoạn mang thai để và truyền kháng thể cho trẻ. Còn kháng thể đơn dòng có thể tiêm trực tiếp cho trẻ từ ngay sau khi sinh.

Ông Vũ Mạnh Cường, Giám đốc Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương

Ông Vũ Mạnh Cường, Giám đốc Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương, nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong việc nâng cao nhận thức của nhân viên y tế và phụ huynh. Theo ông, thông tin y tế không chỉ cần chính xác mà còn phải dễ hiểu và giúp người dân thay đổi hành vi. Với những bệnh có nguy cơ ảnh hưởng đến trẻ nhỏ, cha mẹ cần được trang bị kiến thức để nhận diện nguy cơ, chủ động phòng ngừa và đưa trẻ đi khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Đáng chú ý, từ ngày 1/7/2026, bệnh do RSV được đưa vào nhóm B phải giám sát và báo cáo theo Quyết định số 1965/QĐ-BYT của Bộ Y tế. Đây là cơ sở để thu thập dữ liệu dịch tễ, theo dõi xu hướng lưu hành, đánh giá gánh nặng bệnh tật và xây dựng các chiến lược dự phòng phù hợp.