Người thầy – người dẫn đường cho những giấc mơ khoa học

PGS. TS Phạm Thị Vân Anh tự nhận mình là người “cổ điển” và nghiêm khắc. Hiện, chị là Giám đốc Trung tâm Dược lý lâm sàng, Trưởng Bộ môn Dược lý Trường Đại học Y Hà Nội. Dược lý vốn là một môn học khó, nhiều kiến thức trừu tượng, đòi hỏi tư duy logic và sự chính xác cao. Vì thế, chị không cho phép mình lơ là. “Tôi phải thường xuyên tự cập nhật kiến thức. Vất vả nhưng mở ra nhiều điều mới mẻ và thú vị”, chị chia sẻ.

Trên bục giảng, PGS.TS Phạm Thị Vân Anh luôn giữ nguyên tắc công bằng và tinh thần nghiêm khắc đầy yêu thương – “học trò là con nông dân hay con bộ trưởng đều được đối xử như nhau”.

Trong mỗi giờ giảng, chị không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn truyền đi niềm đam mê chinh phục khoa học. Phương châm của chị là: “Việc khó biến thành dễ, dễ thành không có gì”. Làm sao để sinh viên nắm được logic vấn đề, hiểu bản chất, nhớ lâu và vận dụng được – đó mới là mục tiêu cuối cùng. Có lẽ chính sự tận tâm ấy khiến sinh viên “ngồi nghe như nuốt từng lời”. Và mỗi khi nhìn thấy ánh mắt say mê ấy, chị bảo, mọi mệt mỏi đều tan biến.

Điều làm nên sức hút đặc biệt của chị không phải là sự dễ dãi. Ngược lại, đó là sự công bằng tuyệt đối. “Với tôi, các em đều được đối xử công bằng, dù là con nông dân hay con bộ trưởng”. Trong môi trường đại học – nơi hội tụ nhiều hoàn cảnh khác nhau – nguyên tắc ấy càng trở nên quý giá. Công bằng không chỉ là thái độ sư phạm, mà là cách chị gieo vào lòng học trò niềm tin vào giá trị của nỗ lực và tri thức.

Không chỉ giảng dạy đại học, PGS.TS Phạm Thị Vân Anh còn hướng dẫn nhiều nghiên cứu sinh tiến sĩ, bác sĩ nội trú, thạc sĩ. Nhiều đề tài phát triển thuốc mới đã được ứng dụng thành công trong thực tế. Chị là chủ biên và đồng tác giả của nhiều giáo trình, sách chuyên khảo trong nước và quốc tế. Nhưng điều chị tự hào không phải là số lượng công trình, mà là việc những kiến thức ấy được tiếp nối qua thế hệ trẻ.

Trong mắt học trò, chị là người thầy mẫu mực cả về chuyên môn lẫn phẩm cách. Ở chị, sự nghiêm khắc luôn song hành cùng sự bao dung. Chị yêu cầu cao, nhưng cũng sẵn sàng lắng nghe và nâng đỡ. Chị tin rằng làm bác sĩ, trước khi giỏi chuyên môn, phải vững đạo đức.

Nữ chiến binh nơi tuyến đầu khoa học đại dịch

Giai đoạn 2020–2023 có lẽ là quãng thời gian thử thách khắc nghiệt nhất trong sự nghiệp của chị. Khi đại dịch COVID-19 phủ bóng toàn cầu, Trung tâm Dược lý lâm sàng do chị làm Giám đốc trở thành một trong những “mặt trận” quan trọng nhất của khoa học Việt Nam. Chị chủ trì hàng loạt thử nghiệm lâm sàng thuốc và vắc xin COVID-19 quy mô quốc tế. Thử nghiệm pha II, III thuốc điều trị COVID-19 của Tập đoàn Shionogi (Nhật Bản) cho 750 bệnh nhân giữa lúc dịch bệnh nguy hiểm là một nhiệm vụ đầy rủi ro. Nhưng nghiên cứu đã hoàn thành xuất sắc, góp phần để thuốc được cấp phép vào tháng 11/2022.

Với vắc xin ARCT-154, gần 10.000 người tham gia đủ ba pha nghiên cứu. Tỉ lệ duy trì trên 90% đến cuối nghiên cứu là con số mà nhiều quốc gia phát triển cũng khó đạt được. Các đoàn giám sát quốc tế đánh giá chất lượng nghiên cứu đạt chuẩn cao.

Khi áp lực ARCT-154 còn chưa giảm, chị lại nhận nhiệm vụ thử nghiệm vắc xin khác của Shionogi. Chưa đầy 3 tháng, hơn 5.000 đối tượng tại gần 10 tỉnh được tuyển chọn và tiêm an toàn.

Rồi Covivac – thử nghiệm lâm sàng vắc xin đầu tiên do Trường Đại học Y Hà Nội trực tiếp thực hiện trong bối cảnh khẩn cấp. Chỉ trong 5 ngày, hơn 3.000 tình nguyện viên được sàng lọc, chọn ra 120 người đủ tiêu chuẩn pha I. Nghiên cứu diễn ra an toàn tuyệt đối.

Ở thời điểm ấy, chị và cộng sự không chỉ làm khoa học. Họ gánh trên vai kỳ vọng xã hội, trách nhiệm chính trị, thậm chí cả ý nghĩa ngoại giao. Vừa phải tuân thủ quy trình khắt khe của WHO, FDA, EMA, vừa phải đảm bảo tiến độ trong thời gian ngắn nhất – đó là áp lực không nhỏ. Nhưng chị đã vượt qua. Không phải bằng sự ồn ào, mà bằng sự bền bỉ, kỷ luật và lòng tin vào giá trị của khoa học.

Song song với thử nghiệm vắc xin, chị còn chủ trì nhiều nghiên cứu về dược liệu và bài thuốc y học cổ truyền. Từ chống viêm, hạ mỡ máu, tiểu đường, viêm gan đến điều trị bỏng… nhiều sản phẩm đã được Bộ Y tế cấp phép và sử dụng rộng rãi.

Chỉ riêng giai đoạn 2020–2023, giữa tâm dịch, chị và cộng sự đã công bố hơn 100 công trình khoa học trong nước và quốc tế. Một con số nói lên sức làm việc phi thường của người phụ nữ vốn đã bận rộn với giảng dạy và quản lý.

PGS.TS Phạm Thị Vân Anh trao đổi chuyên môn cùng đồng nghiệp tại Trung tâm Dược lý lâm sàng – nơi chị và cộng sự đã thực hiện hàng loạt thử nghiệm thuốc, vaccine COVID-19 đạt chuẩn quốc tế, góp phần mang lại hy vọng giữa đại dịch.

Với trình độ chuyên môn cao, chị được lựa chọn là thành viên Hội đồng đạo đức và Hội đồng tư vấn thuốc của Bộ Y tế, tham gia thẩm định hồ sơ đăng ký thuốc, vắc xin, sinh phẩm y tế và xây dựng các thông tư, hướng dẫn chuyên môn. Những bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, của Bộ Y tế, Bộ Giáo dục & Đào tạo là sự ghi nhận xứng đáng. Nhưng với chị, phần thưởng lớn nhất vẫn là niềm tin của đồng nghiệp và học trò.

“Nếu thời gian quay lại, tôi vẫn chọn ngành Y”

Ngành Y, như chị nói, không giống những ngành khác. Đó là con đường của học tập suốt đời, của những quyết định khó khăn, của những hy sinh thầm lặng. Đâu đó còn những thiệt thòi, những ghi nhận chưa đủ. Nhưng chị chưa bao giờ hối tiếc.

“Nếu thời gian có quay trở lại, tôi vẫn sẽ chọn là sinh viên của Trường Đại học Y Hà Nội, được là giảng viên của Bộ môn Dược lý – một môn học rất nhỏ bé”. Trong câu nói ấy có niềm tự hào, có sự khiêm nhường và có cả tình yêu bền bỉ với nghề.

PGS.TS Phạm Thị Vân Anh không chỉ là một nhà khoa học, một giảng viên cao cấp, một nhà quản lý. Chị là hình ảnh của người phụ nữ trí thức Việt Nam hiện đại: bản lĩnh, công bằng, tận tụy và không ngừng học hỏi.

Giữa những ồn ào của thời cuộc, chị lặng lẽ giữ lửa – ngọn lửa của công bằng trong giáo dục, của trách nhiệm trong khoa học và của tình yêu không điều kiện dành cho nghề Y. Và có lẽ, chính sự lặng lẽ ấy đã làm nên sức bền của một người thầy được yêu mến suốt nhiều thế hệ.