Từ chặng đường càn quét 7 triệu bài hát mỗi ngày trên toàn cầu, cơn bão âm nhạc từ AI không còn là viễn cảnh xa xôi mà đã chính thức đổ bộ và gây ra cú sốc toàn diện tại Vpop. Không chỉ dừng lại ở việc tạo nên các hiện tượng viral hay buộc dàn sao lớn phải mua lại bản quyền cover, nhạc AI giờ đây đã chễm chệ trên Top 3, Top 4 Bảng xếp hạng Nhạc thịnh hành YouTube Việt Nam, ngồi chung mâm cạnh tranh với những nghệ sĩ trẻ như RHYDER và MCK.

Theo Bảng xếp hạng Nhạc thịnh hành YouTube Việt Nam được ghi nhận vào ngày 16/10, khán giả không khỏi bất ngờ trước vị trí đứng của các sản phẩm âm nhạc AI.  Trong khi Top 1 và Top 2 thuộc về những sản phẩm âm nhạc được đầu tư bài bản của các nghệ sĩ thực lực sở hữu tệp fan khủng như RHYDER với TRONG ĐÔI MẮT THIẾU NỮ hay MCK với Không Cần Lo Cho Tao, thì Top 3 và Top 4 ngay lập tức bị chiếm đóng bởi hai sản phẩm nhạc AI như Mưa Chiều và Rong Rêu. Sự xuất hiện của các ca khúc gắn nhãn AI ở những vị trí cao trên bảng xếp hạng đã chứng tỏ nhạc AI đã thực sự bước vào cuộc đua thị phần nghe nhìn chuyên nghiệp, đe dọa trực tiếp vị trí của nghệ sĩ thật. 

Bảng xếp hạng YouTube Charts ngày 16/10

Trước khi tiến vào các bảng xếp hạng dài hơi như YouTube hay Spotify, TikTok chính là "mảnh đất hứa" để nhạc AI thử nghiệm độ viral. Câu hát "Bầu trời kia tự do thênh thang mình cứ đi" trong bài hát Tự Do Như Cơn Gió của tác giả Xanh đã trở thành hiện tượng trong một thời gian dài. Ca khúc tạo nên một cơn sốt quét qua mọi ngóc ngách cõi mạng, thu hút tới 1,1 triệu bài đăng sử dụng đoạn âm thanh làm nhạc nền. Sự bùng nổ trên TikTok đã tạo thành "mồi lửa" truyền thông, biến giai độ AI thành thứ âm thanh quen thuộc, đi sâu vào tiềm thức người dùng.

Những bài hát được sản xuất bởi AI đang dần được nhiều người chấp nhận

 Đặc biệt, phân khúc âm nhạc đang chịu sự tác động mạnh mẽ nhất của AI chính là nhạc công năng (Functional Music) - các thể loại nhạc không lời phục vụ cho từng hoạt động hằng ngày như nhạc lofi học bài, nhạc sóng âm thiền định, nhạc thư giãn tại spa hay nhạc nền cho các quán cà phê có không gian riêng tư. Ở địa hạt này, người nghe tiếp nhận âm nhạc hoàn toàn thụ động và không quan tâm ai là người đứng sau bài hát. AI đã chứng minh năng lực vượt trội khi tạo ra hàng triệu bản nhạc không lời có cấu trúc lặp đi lặp lại, giúp các doanh nghiệp và chủ quán cà phê tiết kiệm khoản tiền rất lớn so với việc mua kho tác quyền hay đặt hàng nghệ sĩ sáng tác. Việc các không gian thương mại liên tục mở playlist AI để né phí bản quyền đã vô tình tạo ra lượng nghe thụ động khổng lồ, kéo theo thuật toán liên tục đề xuất và đẩy các ca khúc AI leo thẳng lên đỉnh bảng xếp hạng.

Bên cạnh đó, một tác nhân quan trọng khác đến từ thói quen phát nhạc tại hàng loạt quán cà phê và không gian thương mại hiện nay. Để tiết kiệm chi phí mua kho tác quyền và tránh những rắc rối về mặt pháp lý với Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc, nhiều chủ kinh doanh đã tìm đến giải pháp giá rẻ bằng cách mở các danh sách phát nhạc AI, việc phát lặp đi lặp lại tại các không gian công cộng vô tình tạo ra lượng nghe thụ động khổng lồ từ tệp khách hàng đại chúng, kéo theo việc thuật toán của các nền tảng liên tục đề xuất và đẩy những ca khúc này leo thẳng lên đỉnh bảng xếp hạng.

Ca khúc Hôn lễ của em được đăng tải MV chính thức để “giành” lại tác phẩm

Nhìn lại hành trình xâm nhập Vpop, AI từng khiến giới chuyên môn ngỡ ngàng khi đóng vai trò như một bệ phóng tạo trend cho các nhạc sĩ. Điển hình như bản ballad Hôn lễ của em do ca sĩ AI Tiểu Mỹ thể hiện từng phủ sóng TikTok và đứng Top 1 các bảng xếp hạng nội địa với 5,1 triệu lượt nghe, hot đến mức khiến ca sĩ Hiền Hồ cùng tác giả Trọng Nhân phải bắt tay phát hành MV chính thức để giành lại tác phẩm. Hay cơn sốt Say một đời vì em đạt 8,3 triệu lượt nghe trên YouTube và lọt Top 10 ca khúc được nghe nhiều nhất năm, buộc các tên tuổi như Phan Đinh Tùng, Nguyên Vũ, Hà Nhi, Anh Quân Idol phải chủ động liên hệ tác giả mua quyền thể hiện lại.

Ca khúc Say một đời vì em được sáng tác, thu âm và dựng MV bằng AI

Một trường hợp khác được áp dụng với ca khúc AI Được của Ken Quách phổ nhạc dựa vào một bài thơ từ Phật Giáo. Sau khi bản AI gây sốt, nhiều ca sĩ như Phan Đinh Tùng, Nguyên Vũ, Anh Quân Idol, Hà Nhi thể hiện lại. Thậm chí, Phan Đinh Tùng ra mắt MV riêng và cho biết được tác giả cấp phép thể hiện bài hát.

Dàn sao Việt lập tức bắt sóng, thi nhau cover và nhún nhảy theo giai điệu. Việc hàng loạt nghệ sĩ chủ động tìm đến các sản phẩm thuật toán cho thấy một thực tế, trí tuệ nhân tạo vẫn là một công cụ hỗ trợ truyền thông đắc lực nếu được sử dụng đúng cách và không bị lạm dụng. Một bản demo tinh chỉnh bắt tai hoàn toàn có thể trở thành "bệ phóng" kích hoạt cơn sốt viral rầm rộ, giúp nghệ sĩ thăm dò thị hiếu trước khi đầu tư một bản gốc chỉn chu bằng xương bằng thịt.

Những bài hát được tạo hoặc cover bằng AI với tốc độ cao mỗi ngày

Thế nhưng, con dao hai lưỡi nào cũng có mặt trái tiêu cực của nó. Khi việc tạo ra một sản phẩm âm nhạc trở nên quá dễ dàng chỉ bằng vài cái nhấp chuột, thị trường lập tức bị "bội thực" bởi vô số sản phẩm xào nấu công nghiệp kém chất lượng, làm xói mòn nghiêm trọng tính sáng tạo cá nhân. Việc phụ thuộc vào độ viral ảo của các bản thu máy tính vô hình trung đẩy nghệ sĩ thật vào thế bị động: thay vì dẫn dắt nghệ thuật, họ lại phải chạy theo "giành lại" tác phẩm của chính người thật hoặc nỗ lực bắt chước sự mượt mà giả tạo của máy móc.

Lý giải công thức giúp nhạc AI vượt qua hàng loạt MV tiền tỷ để chễm chệ ở thứ hạng cao, yếu tố đầu tiên chính là tốc độ sản xuất siêu tốc với chi phí gần như bằng không. Trong khi một ê-kíp truyền thống mất vài tháng gồm nhạc sĩ, ca sĩ, hòa âm phối khí, thu âm và quay MV, các kênh AI chỉ cần gõ dòng lệnh prompt để các hệ thống trả về bài hát hoàn chỉnh sau vài giây. Sự chênh lệch về thời gian sản xuất khiến nghệ sĩ thật hoàn toàn thất thế về độ phủ sóng. 

Tín hiệu báo động nằm ở chỗ nhạc AI ngày càng trở nên tinh vi và rất khó phân biệt bằng tai thường. Công nghệ giả lập giọng nói hiện đại cho phép AI tái tạo từ tiếng thở, những nốt rung cho đến các kỹ thuật giả thanh phức tạp. AI hát theo lập trình không sai nốt, nhịp phách chuẩn xác vô tình tạo ra một chuẩn mực tròn trịa giả tạo, khiến khán giả khắt khe hơn với nghệ sĩ thật. Với tốc độ sản xuất 1 sản phẩm âm nhạc chỉ mất chưa tới vài tiếng đồng hồ, bất kỳ ai cũng có thể sáng tạo ra một bài hát của riêng mình. Một bản demo được khởi tạo nhanh gọn và tinh chỉnh bắt tai hoàn toàn có thể trở thành bệ phóng kích hoạt cơn sốt viral rầm rộ, giúp nghệ sĩ thăm dò thị hiếu trước khi đầu tư một bản gốc chỉn chu.

Sản phẩm âm nhạc được tạo bởi AI thu hút lượng người nghe khá lớn trên nền tảng Spotify nhờ vào công nghệ giọng nói không sai một li

Sự trỗi dậy áp đảo của nhạc AI tại Vpop đang đặt ra những bài toán hóc hiểm cùng thái độ báo động về mặt sáng tạo. Việc biến một tác phẩm nghệ thuật thành sản phẩm cho máy tính chắp vá rồi tạo ra một bản thu vô hồn chính là hành vi thiếu tôn trọng tối thiểu đối với tác giả và đứa con tinh thần của họ. Việc đại đa số công chúng bị "bội thực" bởi thứ âm nhạc công nghiệp này đang vô hình trung làm biến dạng thẩm mỹ âm nhạc đại chúng, tước đi khả năng cảm nhận chiều sâu nghệ thuật của người nghe. 

Tệ hơn, đây còn là cuộc xâm phạm chất xám công khai khi hầu hết ca khúc AI thịnh hành đều học sâu từ dữ liệu hàng triệu bài hát có sẵn mà không trả một đồng phí tác quyền nào. Dòng tiền đáng lẽ thuộc về những người làm sáng tạo trong phòng thu nay lại chảy thẳng vào túi những "nhà tạo lệnh" đứng sau các kênh nhạc tự động.   

Việc nhạc AI lật đổ nhiều sản phẩm truyền thống để chiếm lĩnh từ TikTok đến Top 3, Top 4 YouTube Trending Việt Nam là một thông tin mang tính thức tỉnh. Cuộc so găng giữa trí tuệ nhân tạo và con người không còn là chuyện thắng hay thua. Đây là bài toán buộc nghệ sĩ Việt phải định vị lại giá trị bản thân cũng như những nhà phát hành âm nhạc AI suy xét lại trước trách nhiệm về tác quyền và sự tôn trọng nguyên bản tác phẩm.