"5 quy tắc dạy con" được một tài khoản đăng tải gần đây đang khiến mạng xã hội Việt Nam tranh cãi dữ dội. Có người gọi đó là kỷ luật thép, nhưng cũng không ít ý kiến cho rằng những quy tắc này phản ánh một kiểu nuôi dạy quá kiểm soát, áp đặt và có thể khiến trẻ lớn lên trong áp lực kéo dài.

Trong bài đăng, phụ huynh đưa ra loạt quy tắc cứng nhắc như: con không được cãi lại bố mẹ dù đúng hay sai; điểm toán dưới 9 sẽ bị phạt; bạn bè của con phải do bố mẹ chọn; tương lai chỉ được làm bác sĩ hoặc công an…

Quy tắc dạy con gây tranh cãi

Sau 1 loạt quy tắc, người này kết luận: "Bố mẹ luôn mang đến điều tốt nhất cho con". Nhiều người cho rằng đây là kiểu tư duy rất quen thuộc ở các gia đình châu Á: nhân danh tình yêu để kiểm soát gần như toàn bộ cuộc sống của con cái. Ngoài quy tắc 4 có vẻ "có lý", những quy tắc còn lại bị đánh giá là cực đoan.

Dưới phần bình luận, hàng loạt người trẻ kể lại trải nghiệm lớn lên trong môi trường tương tự.

Một tài khoản viết: Khác gì bố mẹ tôi đâu. Tôi nổi loạn đến mức bị đánh gãy xương vẫn không nghe theo. Người khác kể: Nhà tôi cũng y chang. Hồi nhỏ điểm thấp bị mắng, lớn lên thì bố mẹ bảo ‘đời mày tự chịu’.

Dù cách diễn đạt có phần quá đà, nhưng nó cho thấy một thực tế: rất nhiều người trẻ đang cảm thấy ngột ngạt với kiểu giáo dục đặt sự phục tùng lên trên đối thoại. Thực tế, việc cha mẹ đặt quy tắc cho con không sai. Một đứa trẻ cần giới hạn, cần kỷ luật và cần được định hướng. Vấn đề nằm ở chỗ: ranh giới giữa dạy dỗ và kiểm soát đôi khi rất mong manh.

Khi một đứa trẻ bị yêu cầu im lặng ngay cả lúc mình đúng, điều chúng học được không phải là lễ phép mà là cảm giác ý kiến của bản thân không có giá trị. Khi điểm số trở thành tiêu chuẩn duy nhất để được công nhận, trẻ rất dễ lớn lên với tâm lý: mình chỉ xứng đáng được yêu thương khi đạt thành tích tốt.

Khi cha mẹ quyết định luôn cả bạn bè, sở thích, nghề nghiệp tương lai, đứa trẻ có thể ngoan ngoãn trước mặt nhưng bên trong dần mất khả năng tự lựa chọn cuộc đời mình.

Một gia đình có quy tắc không đáng sợ. Điều đáng sợ là...

Nhiều chuyên gia tâm lý từng nhắc đến một hiện tượng khá phổ biến ở người trẻ hiện nay: lớn lên rất ngoan, nhưng đến tuổi trưởng thành lại hoang mang, mất phương hướng, không biết bản thân thật sự muốn gì.

Bởi từ nhỏ đến lớn, mọi quyết định đều đã có người khác làm thay.

Điều đáng chú ý là dưới bài đăng, cũng có không ít phụ huynh đồng tình với các quy tắc này. Họ cho rằng trẻ con chưa đủ nhận thức nên cần được quản thật chặt. Có người còn nói: "Ngày xưa bố mẹ tôi nghiêm nên tôi mới nên người".

Đây cũng là điểm khiến cuộc tranh luận trở nên gay gắt: cùng một cách nuôi dạy, có người xem là yêu thương trách nhiệm, có người lại thấy như một dạng áp lực tinh thần kéo dài.

Thực tế, nhiều phụ huynh không cố tình làm tổn thương con. Họ chỉ đang lặp lại cách mình từng được nuôi dạy. Trong suy nghĩ của không ít thế hệ cha mẹ, “thương cho roi cho vọt”, kiểm soát chặt là vì lo cho tương lai của con.

Nhưng xã hội hiện nay đã khác.

Trẻ em bây giờ lớn lên trong môi trường có nhiều thông tin hơn, nhận thức cá nhân mạnh hơn và cũng nhạy cảm hơn với áp lực tâm lý. Điều một đứa trẻ cần không chỉ là thành tích hay sự phục tùng, mà còn là cảm giác được lắng nghe và được tôn trọng như một cá thể độc lập.

Một gia đình có quy tắc không đáng sợ. Điều đáng sợ là khi những quy tắc ấy chỉ có một chiều từ trên áp xuống còn đứa trẻ không có quyền được nói ra suy nghĩ thật của mình.

Bởi mục tiêu cuối cùng của giáo dục gia đình không phải tạo ra một đứa trẻ biết nghe lời bằng mọi giá, mà là nuôi lớn một con người có khả năng tự lập, biết suy nghĩ, biết chịu trách nhiệm và vẫn giữ được sự kết nối với cha mẹ khi trưởng thành.