Tháng 4/2025, một đoàn khách VIP được dẫn vào Vantara, khu bảo tồn động vật tư nhân rộng 3.500 mẫu Anh nằm tại Jamnagar, bang Gujarat, Ấn Độ. Người xây dựng và vận hành nơi này là Anant Ambani, con trai của Mukesh Ambani, người giàu nhất châu Á với tài sản ròng 103 tỷ USD. Bên trong Vantara: 160 hổ, 200 sư tử, 250 báo hoa, 900 cá sấu, và tổng cộng hơn 150.000 con vật thuộc 2.000 loài khác nhau. 

Thủ tướng Narendra Modi đến khai mạc. Các ngôi sao Bollywood chụp ảnh ở đây. 

Năm 2025, tờ Süddeutsche Zeitung của Đức mở điều tra, cáo buộc Vantara mua động vật bất hợp pháp và vi phạm quy định bảo tồn. Tòa án Tối cao Ấn Độ ra lệnh điều tra. Vantara phủ nhận.

Dù kết cục của vụ điều tra ra sao, Vantara vẫn là hình ảnh rõ nhất của một trào lưu đang lan rộng khắp châu Á và Trung Đông: người giàu nuôi thú hoang dã như thú cưng, và coi đó là thứ ngôn ngữ quyền lực mà không một chiếc đồng hồ hay túi xách nào có thể thay thế.

Trào lưu cũ, diện mạo mới

Người giàu nuôi thú lạ không phải chuyện của thế kỷ này. Kublai Khan, hoàng đế Mông Cổ, từng nuôi báo săn (cheetah), hổ, voi và hơn 200 loài chim trong vườn thú riêng. Marco Polo ghi lại điều này như một trong những thứ đáng kinh ngạc nhất ông chứng kiến trong cả cuộc đời đi khắp thế giới. Các pharaoh Ai Cập nuôi sư tử và cá sấu trong cung điện từ 3.500 năm trước Công nguyên. Và hoàng tộc Trung Đông đã nuôi báo săn làm thú đi săn trong nhiều thế kỷ, lâu trước khi Instagram tồn tại.

Điều khác bây giờ là quy mô, tốc độ lan truyền, và việc trào lưu này không còn giới hạn trong hoàng tộc hay quý tộc mà đã mở rộng sang tầng lớp doanh nhân giàu có mới nổi, đặc biệt ở châu Á.

Dubai và Trung Đông: Bỏ tiền chơi exotic pet để có content đăng Instagram?

Nếu muốn quan sát trào lưu này ở dạng thuần khiết và phô trương nhất, Dubai là nơi để nhìn vào. Tại đây, báo săn (cheetah), sư tử và báo hoa (leopard) từng xuất hiện thường xuyên trên ghế sau xe Lamborghini, được chủ nhân đưa đi mua sắm ở trung tâm thương mại hoặc ngồi im lìm bên cạnh trong các bữa tiệc. Tài khoản Instagram của Rashed Belhasa, con trai một tỷ phú Dubai và nổi tiếng với biệt danh "Money Kicks", từng showcases đầy đủ sư tử, hổ, báo, hươu cao cổ và gấu nuôi trong khuôn viên dinh thự gia đình.

UAE đã ban hành lệnh cấm nuôi động vật hoang dã làm thú cưng cá nhân từ năm 2017, nhưng theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Animals (MDPI) năm 2019, tốc độ thực thi chậm và nhu cầu thực tế vẫn không giảm. Cùng năm đó, tổ chức Cheetah Conservation Fund phát hiện 369 tài khoản Instagram đang rao bán báo săn sống. Phần lớn người mua đến từ Trung Đông và châu Á.

Thái Lan: Hợp pháp hóa và sống chung với sư tử

Thái Lan đi theo hướng khác. Tháng 10/2022, chính phủ Thái hợp pháp hóa việc nuôi sư tử, hổ, báo gấm (jaguar), khỉ đột và cả trăn anaconda, với điều kiện chủ nuôi phải đăng ký theo Công ước về buôn bán quốc tế các loài động thực vật hoang dã nguy cấp (CITES) và tuân thủ Luật Bảo vệ Động vật Hoang dã. Theo Esquire India, khảo sát của Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) ghi nhận khoảng 12% người Thái Lan sở hữu exotic pet, một tỷ lệ gần như không có nước nào sánh được.

Kết quả trên thực địa lập tức hiện ra. Bangkok Post ghi nhận trường hợp một con sư tử cái tại Pattaya được nuôi trong chuồng bằng kích thước chuồng chó nhà bên cạnh. Khu vực Chon Buri có 15 con sư tử đang được nuôi tư nhân, hầu hết trong các "vườn thú mini" của những gia đình khá giả. Và Thái Lan trước đó đã nổi tiếng với Sedthi Dubai Cafe ở Nonthaburi, một quán cà phê sử dụng sư tử con và thú lạ để thu hút khách đến chụp ảnh, trước khi bị cơ quan chức năng đóng cửa.

Trung Quốc và Đông Nam Á: Rất yêu cá rồng, xem đó là biểu tượng phong thuỷ

Trung Quốc có văn hóa exotic pet riêng biệt, ít phô trương theo kiểu Trung Đông nhưng sâu rễ hơn vào tâm lý tài lộc và phong thủy. Cá rồng (Arowana), loài cá nước ngọt có vảy lấp lánh như vàng, là exotic pet được săn đuổi nhiều nhất trong giới doanh nhân Trung Quốc và Đông Nam Á. Theo WealthGang, một con cá rồng Bạch Kim (Platinum Arowana) có thể đạt giá 400.000 USD, tương đương khoảng 10,5 tỷ đồng. Trong văn hóa người Hoa, cá rồng bơi trong bể như hình ảnh rồng thần bảo hộ tài vận, thích hợp đặt trong phòng khách hay văn phòng của doanh nhân muốn phô trương sự thịnh vượng mà không cần nói một lời.

 

Nghiên cứu đăng trên ScienceDirect tháng 8/2025, phân tích xu hướng exotic pet trên mạng xã hội Trung Quốc, ghi nhận sự bùng nổ mạnh của nội dung liên quan đến thú lạ sau khi các KOL và doanh nhân nổi tiếng đăng video nuôi thú không phổ biến. Nền tảng Bilibili và Douyin có hàng nghìn kênh chuyên về exotic pet với lượt xem lên đến hàng triệu mỗi clip.

Ngoài cá rồng, các loài được ưa chuộng trong giới nhà giàu Trung Quốc còn có chó ngao Tây Tạng (Tibetan Mastiff), loài chó cổ xưa từ dãy Himalaya với bờm đầu như sư tử. Theo WealthGang, những con ngao Tây Tạng dòng máu quý có thể đạt giá 1,9 triệu USD. Giai đoạn 2013-2014, phong trào nuôi ngao Tây Tạng bùng phát dữ dội đến mức một số cá thể được bán với giá tương đương một căn hộ hạng sang ở Bắc Kinh, trước khi bong bóng vỡ và hàng nghìn con bị bỏ rơi.

Vì sao exotic pet trở thành ngôn ngữ quyền lực mới?

Người ta hay dùng từ "thú vui của kẻ giàu" như một cách giải thích ngắn gọn. Nhưng exotic pet ở châu Á có chiều sâu văn hóa phức tạp hơn thế.

Thứ nhất là địa vị không thể sao chép. Một chiếc túi Hermès Birkin đắt tiền, khó mua, nhưng vẫn có thể mua nếu đủ tiền và đủ kiên nhẫn chờ danh sách. Một con báo hoa được nuôi hợp pháp hoặc một con cá rồng Bạch Kim không phải ai cũng tiếp cận được, dù có tiền, vì còn cần giấy phép, quan hệ, kiến thức và thời gian. Sự hiếm không chỉ đến từ giá tiền mà đến từ toàn bộ hệ thống rào cản xung quanh nó.

Thứ hai là ý nghĩa văn hóa đặc thù. Trong nhiều nền văn hóa châu Á, động vật hung mãnh gắn liền với mệnh vận và quyền lực. Hổ là biểu tượng của kẻ cầm đầu, bảo hộ nhà cửa và gia tộc. Cá rồng là hiện thân của rồng thần, mang lại tài lộc và trường thọ. Nuôi những loài này không chỉ là tuyên ngôn về sự giàu có mà còn là hành động mang tính nghi lễ.

Thứ ba là hiệu ứng mạng xã hội. Nghiên cứu MDPI cho thấy một bức ảnh selfie cùng hổ hay báo hoa trên Instagram kích hoạt làn sóng bắt chước rõ rệt trong nhóm người dùng giàu có và muốn thể hiện vị thế. Khi một doanh nhân thành đạt đăng ảnh đang vuốt đầu báo hoa trong phòng khách, những người trong mạng lưới xã hội của họ nhận ra ngay tín hiệu: đây là thứ mà không phải ai cũng có.

Con số phía sau

Nuôi một con hổ trưởng thành ở Mỹ tốn khoảng 10.000 đến 15.000 USD mỗi năm chỉ cho thức ăn, theo VICE. Thêm chuồng trại đạt chuẩn, bác sĩ thú y chuyên khoa thú lớn, nhân viên chăm sóc và các loại bảo hiểm, tổng chi phí trọn đời một con hổ có thể lên đến 2 đến 3 triệu USD. Một con báo săn (cheetah) có giá từ 10.000 đến 15.000 USD khi mua, nhưng chi phí nuôi dưỡng thường còn cao hơn hổ vì loài này cực kỳ nhạy cảm về môi trường sống và chế độ ăn. Một con cá rồng Bạch Kim giá 400.000 USD vẫn cần bể kính tùy chỉnh, hệ thống lọc nước cao cấp và chăm sóc thường xuyên, không phải thứ có thể giao cho người giúp việc bình thường xử lý.

Ngành buôn bán động vật hoang dã toàn cầu, bao gồm cả phần hợp pháp lẫn bất hợp pháp, hiện được ước tính trị giá nhiều tỷ USD mỗi năm, theo VICE và các báo cáo của TRAFFIC (tổ chức theo dõi buôn bán động vật hoang dã toàn cầu). Nhu cầu từ châu Á và Trung Đông là động lực tăng trưởng lớn nhất trong thập kỷ qua. Báo săn đã mất 30% quần thể trong 15 năm gần đây. Hổ mất 55% trong 20 năm. Sư tử mất 54%.

Tại Jamnagar, Vantara vẫn đang hoạt động trong khi điều tra tiến hành. Anant Ambani tiếp tục khẳng định đây là nơi cứu hộ và phục hồi cho những con vật bị ngược đãi, không phải bộ sưu tập tư nhân. Tòa án Tối cao Ấn Độ vẫn đang chờ kết quả điều tra. Và những bức ảnh từ Vantara, với hàng trăm con thú lớn trong không gian rộng lớn hơn nhiều khu bảo tồn quốc gia, vẫn tiếp tục lưu hành trên mạng xã hội như một trong những hình ảnh xa xỉ ấn tượng nhất của thế kỷ này.

Theo Esquire India, Bangkok Post, ScienceDirect, MDPI/Animals, VICE, WealthGang