Vào những ngày nắng nóng, điều hòa gần như trở thành thiết bị hoạt động thường xuyên trong nhiều gia đình. Vì lo tiền điện tăng cao, không ít người chọn cách bật điều hòa ở mức nhiệt thấp để làm mát nhanh, sau đó tắt máy khi thấy phòng đã đủ lạnh. Một lúc sau, khi không khí trong phòng nóng lên, họ lại bật điều hòa trở lại.

Cách làm này nghe qua có vẻ hợp lý: tắt máy thì chắc chắn sẽ đỡ tốn điện hơn để điều hòa chạy liên tục. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở tần suất bật – tắt. Nếu chỉ ra khỏi nhà trong nhiều giờ, việc tắt điều hòa là cần thiết. Nhưng nếu cứ vài chục phút lại tắt rồi bật lại, thiết bị sẽ phải lặp đi lặp lại chu trình khởi động và làm lạnh từ đầu.

Theo EVN, việc bật/tắt điều hòa liên tục là một trong những sai lầm phổ biến khi sử dụng thiết bị này. Mỗi lần bật lại, máy nén và động cơ quạt phải khởi động, sau đó làm lạnh lại căn phòng khi nhiệt độ đã tăng lên. Quá trình này không chỉ khiến điện năng tiêu thụ nhiều hơn mà còn có thể ảnh hưởng đến độ bền của máy.

Có thể hình dung điều hòa giống như một chiếc xe đang chạy đều. Khi đã đạt tốc độ ổn định, xe tiêu thụ nhiên liệu ở mức hợp lý hơn. Ngược lại, nếu liên tục phanh rồi tăng tốc, xe sẽ tốn nhiên liệu hơn. Điều hòa cũng vậy, khi đã đạt mức nhiệt cài đặt, máy sẽ chuyển sang trạng thái duy trì. Nếu bị tắt quá sớm rồi bật lại liên tục, máy sẽ thường xuyên phải “gồng” để làm lạnh lại phòng.

Cảnh báo “tốn điện gấp 3 lần”

Một số chuyên gia điện máy từng cảnh báo thói quen bật/tắt điều hòa liên tục có thể khiến lượng điện tiêu hao tăng mạnh, trong một số trường hợp được ước tính cao hơn nhiều so với mức điện cần để duy trì độ lạnh ổn định trong phòng, thậm chí có thể lên tới khoảng 3 lần.

Con số này cần được hiểu đúng. Không phải cứ bật/tắt điều hòa liên tục là hóa đơn tiền điện chắc chắn tăng đúng 3 lần. Mức tiêu hao thực tế còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như công suất máy, điều hòa thường hay inverter, diện tích phòng, độ kín của phòng, nhiệt độ ngoài trời, mức nhiệt cài đặt và khoảng thời gian giữa các lần tắt – bật.

Điểm cốt lõi nằm ở giai đoạn khởi động. Về kỹ thuật, máy nén điều hòa thường cần dòng điện lớn hơn khi bắt đầu vận hành so với khi đang chạy ổn định. Một số tài liệu kỹ thuật về máy nén lạnh cũng cho thấy dòng khởi động có thể cao hơn nhiều lần so với dòng chạy bình thường, dù chỉ diễn ra trong thời gian ngắn. Nếu việc khởi động này lặp lại nhiều lần trong một buổi sử dụng, tổng điện năng hao phí sẽ tăng lên.

Với điều hòa inverter, thói quen này càng làm mất đi lợi thế tiết kiệm điện của thiết bị. Loại máy này được thiết kế để sau khi phòng đạt nhiệt độ cài đặt, máy nén sẽ giảm công suất và duy trì nhiệt độ ổn định. Nếu người dùng liên tục tắt đi bật lại, máy không có đủ thời gian vận hành ở trạng thái tiết kiệm mà thường xuyên phải quay lại giai đoạn làm lạnh mạnh.

Daikin từng giải thích rằng máy nén chịu tải lớn hơn khi điều hòa bắt đầu vận hành. Trong một số thử nghiệm, với khoảng thời gian ngắn, để điều hòa tiếp tục chạy có thể tiết kiệm điện hơn so với tắt rồi bật lại. Điều này cho thấy tiết kiệm điện không đơn giản là cứ tắt máy càng nhiều càng tốt, mà quan trọng là tắt đúng thời điểm.

Khi nào nên tắt và không nên tắt điều hòa?

Không phải lúc nào tắt điều hòa cũng là sai. Nếu cả gia đình ra ngoài trong nhiều giờ, đi làm, đi học, đi chơi hoặc căn phòng không có người sử dụng, việc tắt điều hòa là hợp lý. Không nên để máy chạy cả ngày trong phòng trống chỉ để tối về có sẵn không gian mát.

Ngược lại, nếu chỉ ra khỏi phòng trong thời gian ngắn, hoặc đang ngồi trong phòng nhưng cảm thấy hơi lạnh, người dùng không nên tắt hẳn điều hòa ngay. Cách hợp lý hơn là tăng nhiệt độ lên 1–2 độ C, bật chế độ Eco, Sleep nếu có, hoặc kết hợp thêm quạt để hơi mát phân bổ đều hơn.

Một sai lầm khác là sau khi bật lại, nhiều người lập tức hạ nhiệt độ xuống 16–18 độ C với suy nghĩ phòng sẽ mát nhanh hơn. Bộ Năng lượng Mỹ từng khuyến cáo việc đặt nhiệt độ thấp hơn bình thường khi vừa bật điều hòa không giúp không gian mát nhanh hơn, mà có thể khiến máy làm lạnh quá mức và phát sinh chi phí không cần thiết.

Theo khuyến nghị của Bộ Công Thương và EVN, người dùng nên đặt điều hòa ở mức nhiệt hợp lý, thường khoảng 26–28 độ C, kết hợp quạt để tăng cảm giác mát. Ngoài ra, cần đóng kín cửa khi sử dụng, hạn chế ánh nắng chiếu trực tiếp vào phòng, vệ sinh lưới lọc định kỳ và dùng hẹn giờ vào ban đêm.