Theo truyền thông Trung Quốc, một bé gái 12 tuổi có tiền sử dị ứng nặng với sữa. Gia đình luôn cẩn trọng trong việc lựa chọn thực phẩm cho em, nhưng một sự cố nghiêm trọng được cho là đã xảy ra sau khi cô bé đánh răng. Nguồn tin cho rằng kem đánh răng có chứa lactose, từ đó liên hệ thành phần này với phản ứng dị ứng dẫn đến sốc phản vệ.

Tuy nhiên, cần làm rõ rằng lactose và protein sữa là hai chất khác nhau. Lactose là đường có trong sữa, còn dị ứng sữa thường là phản ứng của hệ miễn dịch với các protein trong sữa. Lactose tinh khiết không đồng nghĩa với protein sữa, nguy cơ đối với người dị ứng phụ thuộc vào thành phần thực tế và khả năng còn lẫn protein gây dị ứng trong sản phẩm.

Do đó, nếu chưa có hồ sơ y tế hoặc nguồn xác minh độc lập, không nên khẳng định kem đánh răng chứa lactose là nguyên nhân trực tiếp gây tử vong trong trường hợp này.

Dù vậy, câu chuyện vẫn đặt ra một vấn đề quan trọng: người có tiền sử dị ứng nặng cần kiểm tra thành phần sản phẩm, nhận biết nguy cơ phơi nhiễm ngoài dự kiến và có kế hoạch xử trí khẩn cấp do bác sĩ hướng dẫn.

Dị ứng có thể diễn tiến thành sốc phản vệ như thế nào?

Dị ứng xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng bất thường với một chất vốn không gây hại cho phần lớn mọi người. Biểu hiện có thể chỉ giới hạn ở da hoặc đường tiêu hóa, nhưng cũng có thể ảnh hưởng đồng thời đến nhiều cơ quan.

Sốc phản vệ là phản ứng dị ứng toàn thân nghiêm trọng, có thể gây khó thở, phù đường thở, tụt huyết áp, rối loạn ý thức và tử vong nếu không được xử trí kịp thời.

Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm:

Khó thở, thở khò khè, ho liên tục hoặc cảm giác nghẹn ở cổ họng.

Sưng môi, lưỡi hoặc họng; khó nuốt, giọng nói thay đổi.

Chóng mặt dữ dội, choáng váng, ngất hoặc lơ mơ.

Nổi mề đay, ngứa, đỏ da, đặc biệt khi đi kèm triệu chứng ở đường hô hấp hoặc tuần hoàn.

Đau bụng dữ dội hoặc nôn ói đột ngột sau khi tiếp xúc với dị nguyên, nhất là khi xuất hiện cùng các biểu hiện khác.

Không phải trường hợp phản vệ nào cũng có biểu hiện ngoài da. Vì vậy, không nên chờ nổi mẩn hoặc phát ban mới nghĩ đến phản ứng dị ứng nghiêm trọng.

Những trường hợp có thể gặp phản ứng dị ứng chéo

Một số protein trong các chất khác nhau có cấu trúc tương tự nhau. Vì thế, người dị ứng với một chất đôi khi cũng phản ứng với chất khác dù trước đó chưa từng nhận ra mối liên hệ này. Hiện tượng đó được gọi là dị ứng chéo.

1. Người dị ứng phấn hoa có thể phản ứng với một số loại trái cây

Một số người dị ứng phấn hoa có thể bị ngứa hoặc châm chích ở miệng khi ăn trái cây tươi như táo, đào, lê hoặc anh đào. Đây có thể là hội chứng dị ứng phấn hoa – thực phẩm, do một số protein trong phấn hoa và thực phẩm có cấu trúc tương tự nhau.

Tuy nhiên, không phải tất cả người dị ứng phấn hoa đều phải tránh những loại trái cây này. Mức độ phản ứng và loại thực phẩm liên quan khác nhau tùy từng người.

2. Dị ứng mạt bụi nhà có thể liên quan đến dị ứng động vật có vỏ

Mạt bụi nhà và một số loài giáp xác như tôm, cua có thể chứa protein tropomyosin có cấu trúc tương tự nhau. Ở một số người, điều này có thể dẫn đến phản ứng dị ứng chéo.

Tuy nhiên, dị ứng mạt bụi không đồng nghĩa với việc chắc chắn dị ứng hải sản. Người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa dị ứng đánh giá dựa trên tiền sử và các xét nghiệm phù hợp, thay vì tự loại bỏ toàn bộ hải sản khỏi chế độ ăn khi chưa có căn cứ.

3. Dị ứng mủ cao su có thể liên quan đến một số loại trái cây

Một số người dị ứng latex, tức mủ cao su tự nhiên, cũng có thể phản ứng với các loại thực phẩm như kiwi, chuối, bơ hoặc hạt dẻ. Hiện tượng này được gọi là hội chứng latex – trái cây.

Nếu từng bị sưng môi, ngứa miệng, nổi mề đay hoặc khó thở sau khi tiếp xúc với latex hay ăn một loại trái cây nhất định, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để xác định nguy cơ và hướng dẫn phòng tránh.

Điều quan trọng là dị ứng chéo không xảy ra với tất cả mọi người và không thể chỉ dựa vào việc hai thực phẩm có quan hệ thực vật hoặc chứa protein tương tự để kết luận một người chắc chắn bị dị ứng.

Khi xuất hiện phản ứng dị ứng nghiêm trọng, cần làm gì?

Sốc phản vệ là tình trạng cấp cứu. Việc nhận biết sớm và sử dụng đúng thuốc có thể quyết định khả năng sống còn của người bệnh.

Bước 1: Nhận diện dấu hiệu nguy hiểm

Nếu sau khi ăn, uống hoặc tiếp xúc với một chất nghi gây dị ứng, người bệnh xuất hiện khó thở, sưng lưỡi hoặc họng, choáng váng, ngất hay các triệu chứng nghiêm trọng ở nhiều cơ quan, cần nghĩ đến khả năng phản vệ.

Không nên chờ xem triệu chứng có tự hết hay không.

Bước 2: Gọi cấp cứu ngay

Tại Việt Nam, hãy gọi 115 khi nghi ngờ người bệnh bị phản vệ nghiêm trọng. Nếu người bệnh đã được bác sĩ kê bút tiêm adrenaline (epinephrine) tự động, cần sử dụng ngay theo hướng dẫn đã được cung cấp.

Không để người bệnh tự đi bộ đến bệnh viện hoặc tự lái xe. Trong khi chờ cấp cứu, nên cho người bệnh nằm ở tư thế phù hợp; nếu khó thở, có thể điều chỉnh tư thế để dễ thở hơn, nhưng không để họ đột ngột đứng dậy. Nếu bất tỉnh hoặc không thở bình thường, cần làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu và tiến hành hồi sức tim phổi nếu có thể.

Bước 3: Không chỉ dựa vào thuốc kháng histamine

Thuốc kháng histamine có thể giúp giảm một số triệu chứng như ngứa hoặc nổi mề đay, nhưng không thay thế adrenaline trong xử trí phản vệ. Thuốc uống cũng không đủ nhanh hoặc đủ hiệu quả để xử lý tình trạng phù đường thở và tụt huyết áp do phản vệ.

Adrenaline tiêm bắp vào mặt ngoài đùi là phương pháp điều trị đầu tay được khuyến nghị khi xảy ra phản vệ. Người có nguy cơ cao nên được bác sĩ tư vấn về việc mang theo bút tiêm tự động nếu phù hợp, cách sử dụng và kế hoạch cấp cứu cá nhân.

Sau khi dùng adrenaline, người bệnh vẫn cần được đánh giá y tế khẩn cấp vì triệu chứng có thể kéo dài hoặc tái phát.

Đừng tự thử ăn lại để “tập cho cơ thể quen” với dị nguyên

Một quan niệm nguy hiểm là cho rằng cứ tiếp tục ăn thực phẩm từng gây dị ứng thì cơ thể sẽ dần thích nghi. Trên thực tế, việc tự thử lại có thể gây phản ứng nghiêm trọng và không phải phương pháp giải mẫn cảm an toàn.

Một số phương pháp miễn dịch đường uống có thể được áp dụng cho những trường hợp dị ứng thực phẩm được lựa chọn, nhưng phải do bác sĩ chuyên khoa đánh giá và giám sát. Người bệnh không nên tự thực hiện tại nhà.

Khi đã xác định dị ứng với một chất, cần tuân thủ hướng dẫn tránh dị nguyên của bác sĩ, đọc kỹ nhãn thành phần và tìm hiểu nguy cơ nhiễm chéo trong quá trình chế biến hoặc sản xuất.

Nguồn và ảnh: QQ