Nhiều bố mẹ lo rằng nếu không đặt ra đủ kỷ luật, con sẽ lớn lên thiếu nền nếp. Nhưng có một kiểu nuôi dạy còn khiến trẻ hoang mang hơn cả việc không có quy tắc, đó là có quy tắc… nhưng áp dụng nửa vời.

Nghe có vẻ vô lý, nhưng thực tế lại rất phổ biến.

Có những gia đình quy định rõ ràng: con không được xem tivi quá 30 phút mỗi ngày. Nhưng rồi hôm nào bố mẹ bận thì cho xem cả tiếng, hôm nào mệt thì cho xem thoải mái, hôm nào lại đột ngột cấm hẳn và trách con “nghiện tivi”.

Có những nhà nói rằng không được ăn vặt trước bữa chính, nhưng chính người lớn lại thỉnh thoảng phá lệ vì hôm nay xả 1 bữa, rồi hôm sau lại nghiêm khắc phạt con vì đúng hành vi đó.

Cũng có những lúc bố mẹ dặn con không được nói dối, nhưng khi có khách đến lại bảo con “nói giúp mẹ là mẹ không có ở nhà”.

Những quy tắc như vậy tồn tại, nhưng không ổn định. Và chính sự thiếu nhất quán ấy mới là điều khiến trẻ rối loạn.

Với người lớn, đó chỉ là linh hoạt. Nhưng với trẻ nhỏ, thế giới vận hành dựa trên sự lặp lại và rõ ràng. Khi một hành vi hôm nay được chấp nhận, ngày mai lại bị cấm, trẻ không hiểu mình sai ở đâu. Lâu dần, con không còn tin vào quy tắc nữa, mà bắt đầu “đoán ý” người lớn: hôm nay mẹ vui hay không, bố có khó tính hay không.

Tệ hơn, trẻ có thể học được một bài học sai lệch: đúng - sai không quan trọng, quan trọng là lúc đó người lớn có cho phép hay không.

Trong khi đó, một gia đình ít quy tắc nhưng rõ ràng lại mang đến cảm giác an toàn hơn nhiều. Ví dụ, nhà chỉ có vài nguyên tắc đơn giản: không đánh người, đến giờ là đi ngủ, đã hứa thì phải làm. Nhưng những điều đó luôn được giữ vững, không thay đổi theo tâm trạng. Trẻ có thể không thích, có thể phản đối, nhưng ít nhất con hiểu: thế giới này có trật tự, và mình biết phải làm gì.

Quy tắc, suy cho cùng, không phải để kiểm soát trẻ, mà để giúp trẻ dự đoán được cuộc sống. Khi trẻ đoán được điều gì sẽ xảy ra, con sẽ bớt lo lắng, bớt chống đối và dễ hợp tác hơn.

Ngược lại, “quy tắc nửa vời” khiến mọi thứ trở nên mơ hồ. Trẻ không biết giới hạn ở đâu, không biết khi nào mình sẽ bị mắng, khi nào được bỏ qua. Sự mơ hồ đó dễ dẫn đến hai thái cực: hoặc là trẻ liên tục thử giới hạn vì không chắc chắn, hoặc là trở nên dè dặt, thiếu tự tin vì sợ làm gì cũng sai.

Nuôi dạy con không đòi hỏi phải có thật nhiều quy định. Thứ trẻ cần không phải là một danh sách dài những điều cấm, mà là một vài nguyên tắc rõ ràng và được thực hiện nhất quán.

Nếu đã đặt ra quy tắc, hãy cố gắng giữ nó ổn định. Nếu buộc phải linh hoạt, hãy giải thích cho con hiểu vì sao hôm nay khác. Và quan trọng hơn, người lớn cũng cần làm gương, bởi không có quy tắc nào có sức nặng nếu chính bố mẹ là người phá vỡ nó đầu tiên.

Một đứa trẻ không sợ thiếu quy tắc. Điều khiến con bất an là một thế giới mà đúng sai thay đổi theo cảm xúc của người lớn.

Vì vậy, thay vì cố gắng trở thành “bố mẹ nghiêm khắc”, có lẽ điều quan trọng hơn là trở thành bố mẹ nhất quán. Chỉ cần như vậy thôi, con đã có một nền tảng vững vàng để lớn lên.