Thời gian gần đây, những cuộc gọi lừa đảo không còn dừng lại ở việc xưng danh cơ quan chức năng hay thông báo trúng thưởng một cách chung chung. Rất nhiều người dùng hoang mang tột độ khi nhấc máy và nghe đầu dây bên kia đọc chính xác họ tên, số căn cước công dân, số đuôi thẻ ngân hàng, thậm chí là cả lịch sử mua sắm và thói quen sinh hoạt. Đây không phải là một sự trùng hợp ngẫu nhiên, mà là kết quả của sự kết hợp vô cùng tinh vi giữa vấn nạn rò rỉ dữ liệu cá nhân và công nghệ trí tuệ nhân tạo.

Đằng sau những "cuộc gọi trúng đích" khiến nạn nhân không kịp trở tay này là một hệ thống tội phạm hoạt động chuyên nghiệp. Điển hình như các vụ án vừa được cảnh sát Trung Quốc triệt phá gần đây, kẻ gian thường đóng giả nhân viên chăm sóc khách hàng của các nền tảng lớn như Douyin, thông báo nạn nhân đang bị trừ phí dịch vụ và yêu cầu bật tính năng chia sẻ màn hình để hỗ trợ hủy. Với việc nắm trong tay toàn bộ thông tin cá nhân của nạn nhân từ trước, kết hợp cùng giọng nói được AI giả mạo hoàn hảo, kẻ lừa đảo dễ dàng tạo dựng niềm tin tuyệt đối. Ngay khi tính năng chia sẻ màn hình được kích hoạt, chúng sẽ âm thầm theo dõi nạn nhân nhập mật khẩu và nhanh chóng rút sạch hàng chục nghìn nhân dân tệ chỉ trong tích tắc.

Câu hỏi đặt ra là làm thế nào những thông tin mang tính tuyệt mật này lại lọt vào tay tội phạm mạng? Câu trả lời nằm ở một chuỗi rò rỉ dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau trong cuộc sống số hàng ngày. Phổ biến nhất chính là những khu chợ đen trên không gian mạng, nơi hồ sơ cá nhân của hàng triệu người dùng bị rao bán với giá rẻ mạt. Chỉ trong một chiến dịch truy quét, nhà chức trách đã phát hiện tới 5,5 triệu dữ liệu chứa đầy đủ số giấy tờ và thông tin tài khoản ngân hàng được đóng gói sẵn để phục vụ cho các băng nhóm lừa đảo. Nguồn dữ liệu khổng lồ này thường bắt nguồn từ các nền tảng thương mại điện tử có hệ thống bảo mật lỏng lẻo.

Nguy hiểm hơn, tội phạm mạng hiện nay còn chủ động giăng bẫy để thu thập thông tin thông qua các trạm phát sóng giả mạo hoặc mạng WiFi công cộng miễn phí tại các trung tâm thương mại. Chỉ cần người dùng vô tình truy cập hoặc quét những mã QR không rõ nguồn gốc, thiết bị di động có thể lập tức bị chiếm quyền điều khiển, để lộ toàn bộ danh bạ, tin nhắn và hình ảnh cá nhân. Ngay cả những công nghệ hiện đại mang tính cá nhân hóa cao như thiết bị đeo thông minh hay hệ thống nhận diện khuôn mặt cũng đang trở thành miếng mồi ngon. Từng có trường hợp hệ thống an ninh của một khu dân cư bị tấn công, làm lộ hàng chục nghìn dữ liệu sinh trắc học, hay dữ liệu nhịp tim từ đồng hồ thông minh bị khai thác để nắm bắt trạng thái tâm lý của người dùng nhằm tìm thời điểm lừa đảo thích hợp nhất.

Cuối cùng, chính thói quen chia sẻ quá nhiều trên mạng xã hội của chúng ta lại là mảnh ghép hoàn thiện kịch bản lừa đảo. Bằng phần mềm quét dữ liệu tự động, kẻ gian có thể thu thập thông tin công khai, từ hình ảnh thú cưng, lịch trình du lịch cho đến các mối quan hệ gia đình. Từ những mảnh ghép này, chúng sử dụng AI để cá nhân hóa kịch bản lừa đảo cho từng mục tiêu cụ thể, biến những cuộc gọi vốn xa lạ trở nên chân thực và đáng tin cậy đến mức nạn nhân tự nguyện giao nộp mật khẩu ngân hàng mà không mảy may nghi ngờ.