Gần đây, một nam sinh trung học cơ sở ở Hải Nam (Trung Quốc) tên Xa Kim Cương đã trở thành hiện tượng trên mạng xã hội. Tháng 12 năm ngoái, cậu đăng tải một đoạn video ghi lại thành quả sau nửa năm miệt mài nghiên cứu: tự tay chế tạo một mô hình động cơ phản lực tuabin.

Đúng vậy, đó là loại động cơ giúp máy bay cất cánh, nhưng điều khiến nhiều người kinh ngạc là toàn bộ quá trình từ thiết kế, hàn linh kiện cho tới lắp ráp đều do cậu bé 14 tuổi tự thực hiện. Video nhanh chóng thu hút hơn 200.000 lượt thích, thậm chí còn được Nhân Dân Nhật Báo chia sẻ lại.

Thế nhưng điều khiến mọi người xúc động nhất không phải là kết quả cuối cùng mà chính là hành trình phía sau. Lần chạy thử đầu tiên không hề suôn sẻ. Sau khi được kích hoạt, động cơ phát ra tiếng nổ lớn nhưng cuối cùng vẫn không thể vận hành thành công. Đối với nhiều người trưởng thành, thất bại ngay lần đầu tiên có thể đủ để khiến họ nản lòng. Nhưng Xa Kim Cương thì không.

Cậu bình tĩnh nói: "Dù thất bại thêm bao nhiêu lần cũng không sao. Em tin rằng mình sẽ từng bước tiến gần hơn tới thành công". Sự kiên trì ấy đã chạm tới trái tim của rất nhiều người. Cộng đồng mạng tự phát trở thành một "nhóm cố vấn trực tuyến", nhiệt tình góp ý cho cậu. Xa Kim Cương cẩn thận ghi chép từng lời khuyên, rồi từng chút một cải tiến sản phẩm. Mới đây, cậu tiếp tục đăng video mới, thông báo một bước tiến quan trọng: sau vô số lần thử nghiệm và điều chỉnh, động cơ đã sẵn sàng cho lần chạy thử thứ hai.

Một cậu bé mới 14 tuổi nhưng đã sở hữu tâm lý vững vàng và khả năng hành động đáng nể như vậy thực sự khiến nhiều người khâm phục.

Điều đáng nói hơn là đây không phải thành công đến từ may mắn. Xa Kim Cương đã âm thầm tích lũy kiến thức trong nhiều năm. Từ lớp 3, cậu đã tự học vi tích phân và khí động học. Lên lớp 5, cậu bắt đầu thiết kế mô hình máy bay. Trước đó, cậu từng tự chế xe radar siêu âm, cánh tay robot và nhiều sản phẩm kỹ thuật khác. Người mở cánh cửa khoa học cho cậu chính là cuốn tiểu thuyết nổi tiếng Tam Thể, được đọc hết từ khi học lớp 2.

Câu chuyện theo đuổi đam mê của Xa Kim Cương đã chinh phục vô số người. Nhiều bậc cha mẹ sau khi đọc xong đều không khỏi thốt lên: "Đúng là con nhà người ta!". Nhưng điều mọi người thường bỏ qua là sự thật phía sau thành công ấy.

Đam mê dẫn đường, năng khiếu nâng đỡ và nỗ lực bền bỉ trải lối. Chỉ khi ba yếu tố này cùng hội tụ mới có thể nuôi dưỡng nên một thiếu niên luôn ánh lên niềm say mê trong đôi mắt. Ngược lại, rất nhiều phụ huynh hiểu rõ điều đó nhưng khi áp dụng với chính con mình lại gặp khó khăn. Bởi trên hành trình nuôi dạy con, có ba "rào cản nhận thức" mà gần như cha mẹ nào cũng phải đối mặt.

Khi đam mê va chạm với chuyện học

Sở thích có nhất định phải nhường đường cho điểm số?

Một người àm trong ngành giáo dục nhiều năm từng chia sẻ một điều khiến tôi suy nghĩ rất nhiều: "Trong môi trường giáo dục hiện nay, đam mê đôi khi trở thành một thứ xa xỉ". Theo cô ấy, rất nhiều phụ huynh xem sở thích của con là thứ gây cản trở việc học. Trong mắt họ, đam mê đồng nghĩa với lãng phí thời gian. Quan điểm này càng phổ biến ở những giai đoạn chuyển cấp đầy áp lực như thi vào THCS hoặc THPT.

Từng có một cậu bé rất yêu thích lắp ráp cơ khí. Trong nhà chất đầy mô hình Lego và robot. Ước mơ lớn nhất của em là học ngành kỹ thuật và trở thành kỹ sư nhưng mẹ em phản đối quyết liệt.

Bà cho rằng: "Mỗi phút bây giờ đều phải dành cho điểm số. Lắp ráp mô hình có giúp tăng điểm thi không? Có giúp đỗ trường trọng điểm không? Nếu không thì phải dừng lại". Cuối cùng, toàn bộ mô hình của cậu bé bị đem cho người khác. Thời gian được dồn hết vào việc học và luyện đề. Điểm số có thể tạm thời ổn định hơn, nhưng em ngày càng ít nói, mất hứng thú với học tập, thậm chí có dấu hiệu chán học.

Thực tế, nỗi lo của người mẹ không khó để hiểu. Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt, nhiều gia đình buộc phải chạy theo thành tích. Nhưng về lâu dài, tư duy "điểm số quyết định tất cả" lại khiến trẻ đánh mất điều quan trọng nhất: động lực từ bên trong.

Các nhà tâm lý học từ lâu đã chỉ ra rằng, thứ giúp con người kiên trì lâu dài không phải sự ép buộc mà là niềm yêu thích thật sự. Nếu trong lòng không có đam mê, việc học chỉ còn là sự chịu đựng. Trẻ vẫn ngồi vào bàn học, vẫn làm bài tập, vẫn đạt điểm số. Nhưng tất cả chỉ là kết quả của áp lực bên ngoài.

Đến khi không còn ai giám sát hoặc gặp một chút thất bại, động lực ấy rất dễ sụp đổ. Đó cũng là lý do nhiều đứa trẻ nhìn bên ngoài rất xuất sắc nhưng bên trong lại mệt mỏi, lạc hướng và mất ý nghĩa sống. Bởi vậy, trước sở thích của con, cách làm khôn ngoan không phải là dập tắt hay buông lỏng hoàn toàn.

Điều quan trọng là giúp con cân bằng giữa đam mê và việc học, để sở thích trở thành nguồn năng lượng thúc đẩy sự phát triển chứ không phải gánh nặng.

 (Theo QQ)