Thừa nhận mình đang quá tải là bước đầu để tìm hỗ trợ. Chăm sóc tinh thần cần những việc vừa sức mỗi ngày, sự đồng hành và điều trị phù hợp khi cần.

Có người biết mình đang mệt nhưng vẫn trì hoãn một cuộc hẹn, vì nghĩ rằng còn làm việc được thì chưa cần giúp đỡ. Có người ngại đến bác sĩ tâm thần, lo bị đánh giá hoặc sợ việc điều trị trở thành một dấu hiệu của yếu đuối.

Tôi mong chúng ta có thể nhìn việc tìm hỗ trợ như một cách chăm sóc sức khỏe. Một người không cần chứng minh mình đã đau khổ đến mức nào mới được quyền đặt lịch khám.

Tìm hỗ trợ từ sớm

Theo Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ (American Psychological Association- APA), bác sĩ tâm thần là bác sĩ được đào tạo chuyên môn về sức khỏe tâm thần, có thể đánh giá, chẩn đoán và điều trị, bao gồm sử dụng thuốc khi có chỉ định. Nhà tâm lý có đào tạo lâm sàng phù hợp có thể thực hiện đánh giá và can thiệp tâm lý trong phạm vi chuyên môn. Hai vai trò có thể phối hợp trong quá trình chăm sóc.

Tìm kiếm sự giúp đỡ sớm cũng là cách giải tỏa áp lực tâm lý

Người cần giúp đỡ không phải tự xác định chính xác mình mắc vấn đề gì rồi mới đi khám. Khi chưa biết bắt đầu từ đâu, có thể trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở y tế để được đánh giá ban đầu và hướng dẫn tiếp cận dịch vụ phù hợp.

Cũng không nên xem thuốc là dấu hiệu của thất bại hay cho rằng mọi khó khăn tâm lý đều cần thuốc. Kế hoạch chăm sóc phải dựa trên đánh giá cụ thể, thay vì lời khuyên truyền miệng hoặc một câu chuyện hồi phục của người khác.

NIMH (Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ) khuyến nghị tìm hỗ trợ chuyên môn khi những triệu chứng nghiêm trọng hoặc gây khổ sở như khó ngủ, mất hứng thú, khó tập trung, khó thực hiện sinh hoạt thường ngày kéo dài từ hai tuần trở lên. Tuy nhiên, đây không phải mốc bắt buộc phải chờ: khi tình trạng nặng hoặc diễn tiến xấu, cần tìm giúp đỡ sớm hơn.

Nếu có ý định tự sát hoặc nguy cơ tự làm hại bản thân, cần tiếp cận trợ giúp khẩn cấp tại cơ sở y tế và nhờ người tin cậy ở bên trong lúc tìm hỗ trợ.

Được hỗ trợ sớm mở ra cơ hội đánh giá và điều trị phù hợp. Có người cần thời gian, điều chỉnh phương pháp hoặc theo dõi lâu dài. Việc chưa hồi phục không phải bằng chứng họ thiếu quyết tâm.

Bắt đầu bằng những việc vừa sức

Chăm sóc tinh thần trong đời sống hằng ngày có thể bắt đầu từ việc dành thời gian ngủ, vận động phù hợp, ăn uống đều đặn và giữ liên hệ với người đáng tin. Những thực hành này hỗ trợ sức khỏe và quá trình hồi phục, nhưng không thay thế điều trị khi cần.

Lắng nghe tích cực là cách giúp người khác giải tỏa áp lực tinh thần

Tôi cũng muốn dành những khoảng thời gian không chạy theo dòng tin, để nhận ra bản thân đang cần gì. Có việc hôm nay có thể làm, có điều chưa thể thay đổi. Phân biệt hai điều ấy giúp tôi lựa chọn bước tiếp theo vừa sức hơn.

Với người đang quá tải, một thay đổi nhỏ có thể khả thi hơn một danh sách dài những việc “phải làm để hạnh phúc”. Đó có thể là giảm một việc chưa cấp thiết, trao đổi với người thân về trách nhiệm đang gánh hoặc dành thời gian cho một cuộc hẹn đã trì hoãn.

"Người chăm sóc" cũng cần được chăm sóc

Lời kêu gọi chăm sóc bản thân cần tính đến điều kiện sống. Người làm nhiều ca cần có thời gian nghỉ. Người sống trong bạo lực cần được bảo vệ. Người thiếu tiền điều trị cần dịch vụ có thể tiếp cận. Những khó khăn ấy cần sự hỗ trợ thực tế từ gia đình, nơi làm việc và cộng đồng.

Trong gia đình, người đang nuôi dưỡng trẻ hoặc chăm sóc người bệnh cũng có thể mệt mỏi. Khi chỉ hỏi người bệnh thế nào mà quên hỏi người chăm sóc có đang quá tải không, chúng ta có thể bỏ sót một nhu cầu quan trọng.

Tôi mong nhà trường có nơi học sinh tìm sự trợ giúp; nơi làm việc quan tâm đến khối lượng công việc và cách ứng xử; ngành y tế tiếp tục mở rộng chăm sóc tại cộng đồng. Đào tạo nhân lực tâm thần và tâm lý lâm sàng cần được đầu tư cùng với chất lượng dịch vụ.

Một thế giới bất định có thể chưa sớm trở nên dễ đoán. Nhưng hôm nay, chúng ta có thể hỏi han người thân, chia sẻ một trách nhiệm hoặc tìm hỗ trợ cho chính mình. Với tôi, bình an có thể bắt đầu từ việc hiểu rằng mình được phép mệt và được quyền nhận sự chăm sóc.

Nguồn tham khảo

Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ — What Is Psychiatry https://www.psychiatry.org/patients-families/what-is-psychiatry

NIMH — Caring for Your Mental Health https://www.nimh.nih.gov/health/topics/caring-for-your-mental-health

NIMH — Help for Mental Illnesses https://www.nimh.nih.gov/health/find-help