Đầu tư cho nghiên cứu khoa học là một mục tiêu của các cơ sở đại học

 Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, tính từ năm 2016 đến nay, chỉ số đổi mới sáng tạo của Việt Nam liên tục được cải thiện, từ vị trí 59 lên 43, tăng lên 16 bậc.

Kết quả đổi mới sáng tạo cao hơn so với mức độ phát triển

Hằng năm, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) tổ chức công bố báo cáo chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (Global Innovation Index - GII). Đây là một bộ công cụ đánh giá năng lực đổi mới sáng tạo quốc gia có uy tín trên thế giới, phản ánh mô hình phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của các quốc gia.

Theo báo cáo của WIPO, ngoài chỉ số chung tăng thêm 16 bậc so với 10 năm trước, Việt Nam cũng tiếp tục có sự cải thiện thứ hạng đầu ra đổi mới sáng tạo tăng 2 bậc so với năm 2025, từ vị trí 37 lên 35.

Việt Nam tiếp tục duy trì vị trí thứ 2 trong nhóm các quốc gia thu nhập trung bình thấp. Quốc gia thu nhập trung bình thấp xếp trên Việt Nam là Ấn Độ với thứ hạng 38. Ngoài ra, có 2 quốc gia có thu nhập trung bình cao xếp trên Việt Nam là Trung quốc xếp hạng 10, Malaysia xếp hạng 34, còn lại tất cả các quốc gia xếp trên Việt Nam đều là các quốc gia có nền công nghiệp phát triển, thuộc nhóm thu nhập cao.

Trong khu vực ASEAN, Việt Nam tiếp tục vượt lên trên Thái Lan, đứng thứ 3 sau Singapore và Malaysia, vượt mục tiêu do Chính phủ đặt ra tại Nghị quyết 01/NQ-CP năm 2026.

Trong báo cáo GII 2026 của WIPO, Việt Nam được WIPO ghi nhận là 1 trong 7 quốc gia thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất tính từ năm 2013 (gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam, Thổ Nhĩ Kỳ, Philippines, Morocco và Indonesia).

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, có một số kết quả đáng chú ý ở GII của Việt Nam 2026, trong đó xuất khẩu công nghệ cao, sản xuất công nghệ cao tiếp tục chiếm tỉ trọng cao trong thương mại và sản xuất công nghiệp; sản xuất sản phẩm sáng tạo tiếp tục dẫn đầu thế giới.

Bên cạnh đó, khởi nghiệp sáng tạo đã có kết quả được ghi nhận với 3 kỳ lân giá trị hàng tỉ đô la, đã xuất hiện doanh nghiệp khởi nghiệp chuyên sâu trong lĩnh vực khoa học.

Đầu tư cho nghiên cứu và phát triển đã có cải thiện bước đầu, khuyến khích, tạo động lực cho doanh nghiệp thực hiện và đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, thu hút được các dự án đầu tư nước ngoài mới cho nghiên cứu và phát triển và công nghệ cao...

Đầu tư chi cho giáo dục và đào tạo còn thấp

Theo báo cáo GII 2026 của WIPO đã được ưu tiên đầu tư nhưng chi cho giáo dục và đào tạo của Việt Nam vẫn còn thấp so với các quốc gia khác. Nguồn nhân lực chất lượng cao, bao gồm cán bộ nghiên cứu trong khu vực viện trường và doanh nghiệp, lao động có tri thức trong doanh nghiệp vẫn còn thấp.

Đầu tư cho cơ sở hạ tầng của Việt Nam cũng còn hạn chế, bao gồm cả cơ sở hạ tầng chung như giao thông, năng lượng và hạ tầng số, bền vững sinh thái. Về đầu tư, hiện vẫn chưa thu hút được nguồn vốn đầu tư mạo hiểm cho khởi nghiệp sáng tạo.

Năng lực hấp thụ tri thức từ các doanh nghiệp nước ngoài còn yếu. Thể chế, hiệu quả thực thi pháp luật chưa cao. Đầu ra đổi mới sáng tạo, các đầu ra về tri thức như sáng chế, bài báo khoa học chưa được cải thiện tích cực trong những năm qua.

Ba việc cần làm

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam tăng hai bậc là một kết quả  đến từ tinh thần triển khai Nghị quyết số 57 rất quyết liệt trong hơn một năm vừa qua.

Trước mắt, để đạt mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm 40 quốc gia dẫn đầu về chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu vào năm 2030 và nhóm 30 quốc gia dẫn đầu vào năm 2045, có rất nhiều việc phải làm.  Cụ thể  nhìn vào kết quả phân tích chỉ số đổi mới sáng tạo của Việt Nam năm nay cho thấy chúng ta vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục.

Thứ nhất là chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao phục vụ các ngành công nghệ chiến lược. Chúng ta cần tiếp tục nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là đội ngũ có trình độ sau đại học.

Thứ hai là phải đẩy mạnh công bố khoa học quốc tế và gia tăng số lượng bằng sáng chế. Đây là những sản phẩm có liên quan trực tiếp đến năng lực đổi mới sáng tạo.

Thứ ba, điều đặc biệt quan trọng, là sự tham gia của doanh nghiệp vào các hoạt động đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển. Trong giai đoạn tới, các doanh nghiệp Việt Nam cần đầu tư mạnh mẽ hơn nữa, cả về tài chính và con người, từng bước đưa công nghệ và chuyển đổi số vào hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, gia tăng giá trị và tăng năng suất lao động.

Theo ông Quân, chỉ khi các doanh nghiệp thực sự vào cuộc, Việt Nam mới có thể đạt được các mục tiêu về đổi mới sáng tạo theo tầm nhìn đến năm 2030 và năm 2045.