Tôi đọc tin về bé H. vào buổi sáng, khi con gái tôi vẫn còn đang ngủ. Bé H. bốn tuổi. Con tôi mới hơn hai.

Tôi không thể đọc hết bản thông báo khởi tố của Công an thành phố Hà Nội lần đầu. Phải dừng lại giữa chừng. Không phải vì tôi yếu lòng, mà vì có thứ gì đó bên trong không cho phép xử lý tiếp những gì đang hiện ra trên màn hình.

Tôi là người làm truyền thông. Tôi đã đọc và viết về không biết bao nhiêu vụ bạo hành trẻ em trong nhiều năm. Tôi tưởng mình ít nhiều đã quen với những sự việc đau lòng này. Tôi nhầm.

Có lẽ vì tôi hiểu hơn ai hết thế nào là lớn lên trong một gia đình mà "người bố" không phải là bố ruột của mình.

Tôi lớn lên không có bố. Không phải bố mất sớm, không phải bố đi xa, mà đơn giản là bố không ở đó. Mẹ tôi, như hàng triệu phụ nữ Việt Nam khác, một mình xoay sở và dần dần có những người đàn ông mới xuất hiện trong cuộc sống của bà, và vì thế là trong cuộc sống của tôi.

Tôi không gọi họ là bố. Nhưng họ có mặt như một ông bố, ngồi ăn cùng bàn, ngủ trong nhà, quyết định nhiều thứ.

Có người tốt. Có người không được tốt cho lắm. Nhưng có một điểm chung: tôi không bao giờ cảm thấy mình là của họ. Và tôi chắc rằng trong mắt họ, tôi cũng không phải. Tôi là một phần đi kèm của người phụ nữ họ yêu, một chi tiết trong bức tranh lớn hơn mà họ thực sự quan tâm. Tôi không oán họ vì điều đó. Đó là bản năng con người, không phải tội ác.

Nhưng tôi biết cảm giác ngồi trong nhà mà không thực sự thuộc về ngôi nhà đó.

Việt Nam đang có hơn 2,3 triệu người ly hôn hoặc ly thân, theo số liệu Điều tra giữa kỳ dân số và nhà ở năm 2024 của Tổng cục Thống kê. Mỗi năm, khoảng 60.000 vụ ly hôn được ghi nhận, tương đương 30% số cặp kết hôn, theo số liệu của Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới công bố năm 2024. Đáng chú ý hơn, 70% trong số đó là các cặp vợ chồng trẻ ở độ tuổi 18 đến 30, và 60% vụ ly hôn xảy ra sau chỉ một đến năm năm chung sống.

Đằng sau mỗi con số đó là một đứa trẻ. Đôi khi là nhiều đứa trẻ.

Và sau ly hôn, cuộc sống tiếp tục. Người lớn tái hôn, yêu đương, bắt đầu lại. Đó là quyền của họ, không ai có tư cách phán xét. Nhưng trong cuộc bắt đầu lại đó, những đứa trẻ từ cuộc hôn nhân cũ tiếp tục tồn tại. Chúng không được chọn để bắt đầu lại hay không.

Câu chuyện "con anh, con tôi, con chúng ta" không phải là chủ đề của những bộ phim truyền hình. Đó là thực tế của hàng triệu gia đình Việt Nam hôm nay. Và trong thực tế đó, vị trí của đứa con riêng thường là vị trí mong manh nhất.

Mong manh không nhất thiết có nghĩa là nguy hiểm. Phần lớn những người bố dượng, mẹ kế không làm hại con riêng của người bạn đời. Nhiều người trong số họ thực sự cố gắng, đôi khi thành công, đôi khi không, nhưng họ cố gắng.

Nhưng khi xảy ra bạo hành với trẻ em trong các gia đình có cha dượng hoặc mẹ kế, hậu quả thường nghiêm trọng hơn, vì thiếu đi một thứ mà tình máu mủ tạo ra một cách tự nhiên: ranh giới bản năng không cho phép hủy hoại con mình.

Nhưng tôi không muốn bài viết này dừng ở đó. Ở chỗ chỉ tay vào cha dượng, mẹ kế. Vì nếu chỉ tay vào họ, chúng ta đang giải phóng trách nhiệm cho chính mình.

Bé H. sống tại một nhà trọ thuộc phường Phú Diễn, Hà Nội. Một ngõ phố. Có hàng xóm. Có người đi qua, đi lại.

Tôi không biết hàng xóm bé H. đã thấy gì. Có thể họ không thấy gì. Có thể họ thấy nhưng không chắc. Có thể họ nghĩ đó là chuyện của nhà người ta.

Đây là thứ tôi muốn nói thẳng: không can thiệp khi một đứa trẻ đang bị ngược đãi không phải là trung lập. Đó là chọn đứng về phía kẻ gây hại.

Chúng ta là xã hội biết đặt camera khắp nơi để chống trộm, biết hô hoán khi thấy tai nạn giao thông, biết kéo nhau ra xem đánh nhau ngoài đường. Nhưng khi một đứa trẻ xuất hiện với vết bầm tím đáng ngờ, khi nó không còn chạy nhảy nô đùa như trước, khi nó bắt đầu thu mình lại và sợ hãi với mọi thứ, chúng ta thường chọn im lặng.

Vì "dạy con là chuyện của người ta."

Vì "không biết thực hư thế nào."

Vì "lỡ can thiệp vào thì ngại."

Tôi đã làm truyền thông đủ lâu để biết rằng phần lớn các vụ bạo hành trẻ em nghiêm trọng đều không phải bí mật tuyệt đối. Luôn có ai đó biết, hoặc nghi ngờ, hoặc thấy những dấu hiệu. Và luôn có một giai đoạn mà nếu ai đó lên tiếng, câu chuyện đã có thể kết thúc khác đi.

Sự im lặng đó mới là thứ tàn nhẫn nhất trong toàn bộ câu chuyện.

Buổi sáng hôm đó, sau khi đọc tin về bé H., tôi vào phòng con gái và nhìn nó ngủ một lúc lâu.

Hơn hai tuổi. Nó không biết gì về thế giới ngoài kia. Không biết rằng có những đứa trẻ lớn hơn nó một chút, đang hoặc đã từng sống trong sợ hãi. Không biết rằng người lớn đôi khi có thể là mối đe dọa lớn nhất trong cuộc sống của một đứa trẻ.

Là bố, tôi có thể bảo vệ con mình. Tôi có thể ở đó khi con cần. Tôi có thể làm tất cả những thứ tôi có thể để cho con những gì mình chưa may mắn có.

Nhưng tôi không thể bảo vệ tất cả những đứa trẻ khác, những trẻ đứa không có ai để làm điều đó.

Điều duy nhất có thể làm là không nhìn đi chỗ khác khi thấy có gì đó không ổn. Không quyết định đó là "chuyện của người ta" khi đứa trẻ đang không có khả năng tự nói lên chuyện của chính mình.

Một đứa trẻ bốn tuổi không thể tự cứu mình.

Nếu chúng ta không lên tiếng, thì ai?

Tôi sẽ đăng bài này rồi đi đón con.

Ôm thật chặt, hôn thật lâu lên má con.