Một lập trình viên backend của một ứng dụng giao đồ ăn lớn vừa gây chấn động khi quyết định phơi bày toàn bộ chiêu trò lừa đảo của công ty. Viết từ thư viện công cộng trên laptop tạm để tránh bị truy vết, ông đã vi phạm thỏa thuận bảo mật khổng lồ nhưng tuyên bố không còn quan tâm nếu bị kiện. Sau 8 tháng im lặng chứng kiến code của mình được đưa lên production, ông không thể ngủ được mỗi đêm. Hôm qua, ông nộp đơn nghỉ việc và quyết định công khai tất cả.

Chiêu trò đầu tiên là dịch vụ "Priority Delivery" với mức phí 2,99 USD. Theo lời lập trình viên, đây là vụ lừa đảo hoàn toàn. Khi khách hàng trả khoản phí này, hệ thống chỉ thay đổi một đoạn lệnh boolean trong dữ liệu đơn hàng, nhưng logic phân phối hoàn toàn bỏ qua nó. Khoản tiền 2,99 USD không làm gì để tăng tốc độ giao hàng, và 100% số tiền đi thẳng vào túi công ty trong khi tài xế không nhận được đồng nào.

Bài đăng của coder này trên Reddit

Tệ hơn nữa, năm ngoái công ty chạy thử nghiệm A/B không phải để cải thiện dịch vụ mà để lừa gạt có hệ thống. Thay vì tăng tốc đơn hàng được ưu tiên Priority, họ cố tình làm chậm đơn thường từ 5 đến 10 phút để tạo cảm giác đơn Priority "nhanh hơn" khi so sánh. Ban lãnh đạo vô cùng hài lòng vì tạo ra hàng triệu USD lợi nhuận chỉ bằng cách làm dịch vụ tiêu chuẩn tệ hơn, chứ không phải làm dịch vụ cao cấp tốt hơn.

Điều khiến lập trình viên quyết định nghỉ việc là "Desperation Score" - chỉ số tuyệt vọng. Đây là chỉ số ẩn theo dõi mức độ tuyệt vọng của tài xế cần tiền dựa trên hành vi chấp nhận đơn. Nếu tài xế thường đăng nhập lúc 10 giờ đêm và chấp nhận ngay mọi đơn 3 USD "rác" không do dự, thuật toán gắn thẻ họ "High Desperation".

Khi bị gắn thẻ, hệ thống cố tình ngừng hiển thị đơn lương cao cho họ. Logic tàn nhẫn: "Tại sao trả gã này 15 USD khi anh ta đủ tuyệt vọng để làm với 6 USD?" Đơn tip cao được giữ cho tài xế bán thời gian để lôi kéo họ, trong khi tài xế toàn thời gian - những người sống nhờ công việc này - bị nghiền nát.

Chiêu trò khác là "Driver Benefit Fee" - phí phúc lợi tài xế. Khoản phí 1,50 USD có tên "Regulatory Response Fee" hoặc "Driver Benefits Fee" xuất hiện trên hóa đơn sau khi luật lao động mới thông qua. Cách đặt tên khiến khách hàng cảm thấy đang giúp người lao động.

Thực tế? Tiền đi thẳng vào quỹ dự trữ công ty để vận động hành lang chống công đoàn tài xế. Công ty có trung tâm chi phí nội bộ tên "Policy Defense" và khoản phí này nuôi trực tiếp quỹ đó. Khách hàng đang tự tay trả tiền cho luật sư đấu tranh giữ cho người giao hàng không có quyền lợi ổn định.

Chiêu cuối cùng là "Tip Theft 2.0" - ăn cắp tip phiên bản mới. Công ty không "ăn cắp" tip hợp pháp nữa vì đã bị kiện. Thay vào đó, họ dùng mô hình dự đoán hạ lương cơ bản linh hoạt.

Nếu thuật toán dự đoán bạn hay cho tip cao và có khả năng cho 10 USD, nó chỉ trả tài xế 2 USD lương cơ bản. Nếu bạn không cho tip, nó trả họ 8 USD lương cơ bản để đảm bảo đơn hàng được chuyển. Kết quả: sự hào phóng của bạn không thưởng cho tài xế mà đang trợ cấp cho công ty. Bạn đang trả lương tài xế để công ty không phải trả.

Bên trong công ty, văn hóa làm việc phản ánh cách họ nhìn nhận con người. Trong cuộc họp lên kế hoạch sprint hàng tuần, Quản lý sản phẩm Product Manager thảo luận cách "vắt thêm 0,4% margin từ tài sản con người" - tài sản con người.

Đó chính xác là cách họ gọi tài xế trong cơ sở dữ liệu. Họ nói về những người này như nodes tài nguyên trong game, không phải người cha mẹ cố kiếm tiền trả thuê nhà. Mọi thứ được tối ưu như trò chơi, với KPIs và thuật ngữ thiết kế để giữ kỹ sư xa khỏi việc nghĩ về tác động lên con người thật.

Bài đăng trên Reddit nhận được chú ý lớn từ cộng đồng công nghệ. Mặc dù có tranh luận về độ chính xác, phần lớn đồng ý ý chính là có thật. Nhiều lập trình viên khác lên tiếng rằng đây chính xác là cách "cái ác" được thực hiện ở hầu hết công ty công nghệ ngày nay - không phải do kế hoạch xấu xa mà do hệ thống vô tri vô giác nơi kỹ sư được khuyến khích tối ưu con số mà không cần nghĩ về con người đằng sau.