Tại thủ đô Oslo, ống kính máy ảnh chĩa hết về phía một người đàn ông cao 1m94 đang xách hai thứ trên tay: một bên là túi Dolce & Gabbana, bên kia là một con gấu mèo nhồi bông đang ôm chặt chai rượu, một món đồ kỷ niệm kỳ lạ có giá tới 750 đô. Trên tài khoản Instagram cá nhân, Erling Haaland đăng một dòng caption hài hước kèm tấm ảnh mặn mòi, “nó theo tôi về nhà”, kèm emoji con gấu mèo và mặt cười ra nước mắt. Tấm ảnh viral khắp nơi trong vài giờ.

Một người đàn ông giàu có, nổi tiếng bậc nhất làng bóng đá, hoàn toàn có thể mang về bất cứ thứ gì sang trọng và hợp lẽ thường hơn, nhưng anh chọn một con thú nhồi bông kỳ quặc đang ôm rượu. Câu hỏi đặt ra không hẳn là "tại sao lại là con gấu mèo", mà là liệu đây có phải một thứ bệnh riêng của đàn ông, hay chỉ là cách họ thể hiện sự ngẫu hứng theo kiểu của mình.

Erling Haaland sải bước cùng cái túi hiệu và con gấu mèo ôm chai rượu - Ảnh chụp màn hình.

Nhìn kỹ thì con gấu mèo của Haaland chẳng có công năng gì cả. Nó không phải quà tặng ai, không phục vụ nhu cầu thiết thực nào, và gần như chắc chắn sẽ khiến bất kỳ người quen nào của anh phải hỏi lại "mua cái này để làm gì". Giá trị của Gấu mèo Whiskey nằm trọn ở việc nó đủ hài để trở thành chuyện kể, đủ vô lý để người ta nhớ mặt và gọi tên. Kiểu mua sắm này quen thuộc hơn ta tưởng: một người đàn ông đi công tác Đà Lạt, ngang qua chợ đêm, thấy một tượng gỗ tạc hình gì đó "nhìn hay hay", và họ mua về dù biết trước vợ sẽ hỏi mua làm gì. Cuối cùng thì, câu trả lời cũng chỉ gói gọn trong ba chữ "thấy hay hay". Đàn ông Việt đi công tác hay du lịch xa cũng thường mang về những thứ tương tự, một con dao rừng, một tượng gỗ, một chai rượu ngâm, một món đồ lưu niệm độc lạ của vùng đất vừa ghé qua, không phải vì cần đến nó mà vì nó sẽ là câu chuyện đem ra kể ở bàn nhậu cuối tuần.

Nhưng nếu dừng lại ở con gấu mèo của Haaland và kết luận đàn ông là phái mua đồ ngẫu hứng nhiều hơn, thì dữ liệu lại chứng minh điều ngược lại.  lại đi ngược với những gì số liệu cho thấy. Một khảo sát của YouGov ghi nhận 68% phụ nữ mua đồ lưu niệm khi đi du lịch, so với 62% ở nam giới, và khoảng cách còn rõ hơn khi xét theo mục đích cụ thể: 48% phụ nữ mua quà lưu niệm cho gia đình so với 39% nam giới, 43% mua cho chính mình so với 34% ở phía nam giới. 

Các nghiên cứu tâm lý học về hành vi mua sắm bốc đồng, trong đó có công bố trên Journal of Fashion Marketing and Management cùng các nghiên cứu về cam kết thương hiệu và tiêu dùng hưởng thụ, cũng chỉ ra phụ nữ có xu hướng mua sắm ngẫu hứng cao hơn nam giới, phần lớn quyết định mua sắm bị chi phối bởi yếu tố cảm xúc. Bức tranh thường thấy trong một chuyến đi gia đình vì vậy có phần ngược với định kiến: người vợ tha cả một vali đồ lưu niệm cho họ hàng hai bên, còn ông chồng chỉ xách về đúng một món "vô dụng" nhưng đủ sức làm cả nhà cười cả tuần liền. Phụ nữ vốn hay bị gán cho cái mác mua sắm vô tội vạ, nhưng nhìn vào số liệu, đàn ông cũng chẳng vô hại hơn là bao, họ chỉ mua ít món hơn, và những món này lại chẳng có công năng rõ ràng.

Con gấu mèo ôm chai rượu, có giá hơn 19 triệu VNĐ, đã cháy hàng - Ảnh chụp màn hình.

Vậy điều gì khiến đàn ông, dù mua ít hơn về tổng thể, vẫn đều đặn chọn những món đồ vô lý nhất để mang về? Các nghiên cứu về hành vi mua sắm bốc đồng gợi ý rằng nam giới nhìn chung ít bị chi phối bởi yếu tố cảm xúc và cảm giác hưởng thụ khi mua sắm thông thường, nhưng một khi đã ngẫu hứng xuống tiền, động cơ lại thường nghiêng về việc thể hiện bản thân hoặc tạo ra một câu chuyện, khác với nữ giới vốn gắn nhiều hơn với nhu cầu tình cảm. 

Món đồ linh tinh mua trong một chuyến đi, vì thế, hay có số phận trở thành vật trấn giữ trong phòng làm việc, cái “hang ổ” riêng của anh ta, hay quầy bar mini ở nhà. Con gấu mèo cầm chai whiskey, hay bất cứ món đồ lưu niệm tương tự nào khác, như cách gợi nhớ đàn ông rằng chuyến đi ấy đã thực sự xảy ra. Ở nhiều gia đình Việt, góc trưng bày trong phòng khách hay phòng làm việc của các ông chồng thường có đủ thứ tương tự, một chai rượu ngoại mang từ nước ngoài về, một tượng thần tài dáng lạ, một vỏ ốc biển to đùng nhặt được trong chuyến du lịch, tất cả đều là phiên bản nội địa của con gấu mèo ôm chai rượu.

Xét cho cùng, câu chuyện mua quà của Haaland, không phải bằng chứng cho thấy đàn ông hoang phí hơn phụ nữ khi đi du lịch. Nhưng nó là bằng chứng sống động cho một kiểu mua sắm rất đặc trưng của đàn ông: ít nhưng chất, vô lý nhưng đáng nhớ, vô dụng nhưng lại không thể thiếu trong câu chuyện kể lại về sau. Có lẽ Haaland không mang một con gấu mèo về nhà, anh mang về một câu chuyện để kể suốt đời, và tình cờ nó có hình con gấu mèo.