Việc xây dựng cơ chế tài chính đủ mạnh để phát triển các công nghệ chiến lược đang được Bộ Khoa học và Công nghệ đặt lên hàng đầu, với mục tiêu tạo sức bật cho nghiên cứu, làm chủ công nghệ và đưa các sản phẩm khoa học ra thị trường nhanh hơn.

Thông tin trên được đưa ra tại hội thảo "Góp ý hoàn thiện cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược quốc gia đặc biệt sử dụng ngân sách nhà nước" do Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) tổ chức ngày 9/7 vừa qua.

PGS.TS Đào Ngọc Chiến, Giám đốc NAFOSTED. Ảnh: BKHCN

Theo PGS.TS Đào Ngọc Chiến, Giám đốc NAFOSTED, cách thức quản lý tài chính đối với các nhiệm vụ khoa học và công nghệ hiện nay vẫn mang nặng mô hình quản lý đề tài nghiên cứu truyền thống. Nguồn kinh phí chủ yếu được phân bổ theo các khoản chi như nhân lực, vật tư và thiết bị, trong khi chưa phản ánh đúng đặc thù của quá trình nghiên cứu, phát triển, làm chủ và thương mại hóa các công nghệ chiến lược.

Để khắc phục những bất cập này, NAFOSTED đã phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng dự thảo Thông tư hướng dẫn lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí ngân sách nhà nước đối với các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược thuộc Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược. Dự thảo được xây dựng theo quy định tại Điều 7 Nghị định số 260/2026/NĐ-CP và thực hiện theo chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ.

Khác với cơ chế trước đây, dự thảo hướng tới thay đổi tư duy quản lý, coi nguồn ngân sách không đơn thuần là chi phí cho nghiên cứu mà là khoản đầu tư để hình thành năng lực công nghệ quốc gia. Theo đại diện NAFOSTED, cách tiếp cận này sẽ tạo điều kiện thu hút chuyên gia giỏi, nâng cao khả năng làm chủ công nghệ lõi và tăng năng lực cạnh tranh của Việt Nam.

Một trong những điểm mới nổi bật là dự thảo đề xuất sáu nhóm cơ chế tài chính mang tính đột phá. Bên cạnh chính sách đãi ngộ dành riêng cho đội ngũ nhân lực tham gia phát triển công nghệ chiến lược, dự thảo còn cho phép bố trí khoản kinh phí dự phòng tối đa 10% tổng kinh phí nhiệm vụ để xử lý các phát sinh trong quá trình triển khai.

Cơ chế mới cũng chuyển mạnh sang quản lý và quyết toán theo kết quả đầu ra, áp dụng hình thức khoán chi thay vì kiểm soát chi tiết từng khoản mục. Đồng thời, các đơn vị thực hiện được phép triển khai nhiều phương án nghiên cứu độc lập song song, chủ động lựa chọn nhà cung cấp và tổ chức thực hiện theo chuỗi nhiệm vụ nhằm tăng tính linh hoạt.

Đáng chú ý nhất là đề xuất về chính sách thu nhập đối với đội ngũ nhân lực chủ chốt. Trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế và điều chỉnh theo sức mua tương đương tại Việt Nam, dự thảo đưa ra khung thu nhập tối đa 300 triệu đồng/tháng đối với Tổng công trình sư, 250 triệu đồng/tháng đối với Kiến trúc sư trưởng, 150 triệu đồng/tháng đối với Chủ nhiệm nhiệm vụ hoặc Chủ tịch hội đồng và 40 triệu đồng/tháng đối với các chuyên gia, nhà khoa học tham gia.

Trong đó, mức thu nhập dành cho Tổng công trình sư được đề xuất cao hơn mức quy đổi thông thường nhằm tăng khả năng cạnh tranh trong việc thu hút nguồn nhân lực đặc biệt khan hiếm, giữ vai trò dẫn dắt các dự án công nghệ chiến lược.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, để xây dựng đội ngũ công nghệ có năng lực cạnh tranh quốc tế, Việt Nam cần một cơ chế đãi ngộ tương xứng với yêu cầu và giá trị đóng góp của các chuyên gia. Những thay đổi trong dự thảo Thông tư không chỉ kỳ vọng tháo gỡ các rào cản về tài chính mà còn tạo nền tảng để đẩy nhanh quá trình nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa các sản phẩm công nghệ chiến lược, hướng tới mục tiêu đưa hơn 30 sản phẩm công nghệ chiến lược ra thị trường vào năm 2030.