Đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch sang năng lượng sạch. Ảnh: Lê Tuấn Thanh chụp tại điện gió Cầu Đất.

Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký ban hành Chỉ thị 09/CT-TTg, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp đồng loạt triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu còn nhiều biến động.

Chỉ thị đặt ra các mục tiêu cụ thể đến năm 2030, trong đó đáng chú ý là giảm tiêu hao năng lượng tính trên một đơn vị GDP từ 1–1,5% mỗi năm; tiết kiệm điện tối thiểu 3%/năm tại các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm; giảm tổn thất điện năng trong truyền tải và phân phối xuống còn 5,8%. Đồng thời, 100% cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm phải thực hiện kiểm toán năng lượng định kỳ và áp dụng hệ thống quản lý năng lượng.

Một điểm nhấn khác là mục tiêu chuyển đổi phương tiện giao thông, tối thiểu 50% phương tiện công cộng tại các đô thị sẽ sử dụng điện, góp phần giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và hạn chế phát thải khí nhà kính.

Theo Chỉ thị, tiết kiệm năng lượng không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn được xác định là một trụ cột quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu tích hợp mục tiêu này vào chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển, đồng thời triển khai quyết liệt các biện pháp giảm tiêu hao năng lượng trong mọi lĩnh vực.

Đáng chú ý, các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng như thép, xi măng, hóa chất, dệt may, chế biến thực phẩm… sẽ là trọng tâm của các giải pháp tối ưu hóa sản xuất, đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu suất. Việc thu hồi và tái sử dụng nhiệt thải, ứng dụng công nghệ số trong quản lý năng lượng cũng được khuyến khích nhằm giảm chi phí và tăng hiệu quả vận hành.

Bên cạnh đó, Chỉ thị tiếp tục nhấn mạnh việc triển khai Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019–2030, coi đây là nền tảng để đồng bộ hóa các chính sách và hành động trong toàn hệ thống.

Song song với tiết kiệm năng lượng, chuyển dịch sang các nguồn năng lượng sạch và phát triển giao thông điện được xác định là hướng đi tất yếu. Chính phủ yêu cầu đẩy mạnh đầu tư hạ tầng trạm sạc, hoàn thiện cơ chế khuyến khích sản xuất và sử dụng xe điện, từng bước chuyển đổi phương tiện công cộng và công vụ sang sử dụng điện.

Các giải pháp sử dụng nhiên liệu sinh học, đặc biệt là xăng sinh học E10, cũng được thúc đẩy với mục tiêu giảm khoảng 10% lượng tiêu thụ xăng khoáng. Đồng thời, việc nghiên cứu và thí điểm các loại nhiên liệu phát thải thấp như hydrogen, ammonia được khuyến khích nhằm đa dạng hóa nguồn năng lượng.

Một điểm đáng chú ý là định hướng phát triển các hệ thống lưu trữ năng lượng (pin BESS), kết hợp với điện mặt trời mái nhà và điện gió, nhằm giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia và tăng tính linh hoạt trong vận hành.

Để các mục tiêu đi vào thực tế, Chỉ thị giao Bộ Công Thương đóng vai trò đầu mối hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Việc mở rộng danh mục thiết bị phải dán nhãn năng lượng, áp dụng mức hiệu suất tối thiểu, cùng với tăng cường kiểm tra, giám sát, được yêu cầu hoàn thành trong quý II/2026.

Đáng chú ý, Bộ Công Thương sẽ nghiên cứu xây dựng chương trình chuyển đổi thị trường hiệu suất năng lượng, trong đó có lộ trình loại bỏ đèn sợi đốt công suất từ 20W đến 60W khỏi thị trường. Song song, các tiêu chuẩn kỹ thuật cho thiết bị sạc và hạ tầng trạm sạc xe điện cũng sẽ được ban hành trong năm 2026.

Chỉ thị cũng đặt ra yêu cầu phát triển thị trường dịch vụ năng lượng, khuyến khích các doanh nghiệp ESCO tham gia đầu tư các dự án tiết kiệm năng lượng, qua đó huy động nguồn lực xã hội cho quá trình chuyển đổi.

Tăng cường tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch và giao thông điện. Ảnh: Lê Tuấn Thanh

Ở góc độ hạ tầng, Bộ Xây dựng được giao hoàn thiện các quy chuẩn công trình tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy phát triển công trình xanh và tích hợp hạ tầng sạc điện trong các dự án đô thị, bãi đỗ xe. Các địa phương sẽ phải xây dựng kế hoạch phát triển giao thông công cộng sử dụng điện, đồng thời khuyến khích giao thông phi cơ giới nhằm giảm nhu cầu sử dụng phương tiện cá nhân.

Về tài chính, Bộ Tài chính được giao nghiên cứu thành lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong năm 2026, đồng thời xây dựng các cơ chế ưu đãi cho dự án tiết kiệm năng lượng và phương tiện giao thông điện.

Trong khi đó, Bộ Khoa học và Công nghệ tập trung thúc đẩy nghiên cứu và chuyển giao các công nghệ then chốt như pin thế hệ mới, động cơ điện hiệu suất cao, công nghệ lưu trữ năng lượng và hệ thống trạm sạc.

Ở lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, việc phát triển vùng nguyên liệu cho nhiên liệu sinh học, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất ethanol và năng lượng sinh khối cũng được đẩy mạnh, đi kèm với các quy định về thu hồi, tái chế pin xe điện nhằm bảo đảm phát triển bền vững.

Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, khuyến khích phát triển trạm sạc, xe buýt điện, taxi điện trước tháng 9/2026. Ảnh: Lê Tuấn Thanh

Chỉ thị yêu cầu các địa phương khẩn trương xây dựng kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ngay trong tháng 4/2026, đồng thời ban hành cơ chế khuyến khích phát triển trạm sạc, xe buýt điện, taxi điện trước tháng 9/2026.

Các tập đoàn năng lượng lớn như Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam hay Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam được giao nhiệm vụ cụ thể trong việc tối ưu hóa vận hành, giảm tổn thất năng lượng và bảo đảm nguồn cung.

Đáng chú ý, Tập đoàn Điện lực Việt Nam phải triển khai mạnh các chương trình quản lý nhu cầu điện, xây dựng hệ thống điện thông minh và đạt mục tiêu tiết kiệm điện tối thiểu 3%/năm đối với các khách hàng trọng điểm.

Ở cấp doanh nghiệp, các cơ sở sử dụng năng lượng được yêu cầu chủ động triển khai giải pháp tiết kiệm, đầu tư đổi mới công nghệ và áp dụng hệ thống quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn quốc tế.

Chỉ thị 09/CT-TTg cho thấy định hướng rõ ràng của Chính phủ trong việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và bền vững. Từ việc tiết kiệm năng lượng, phát triển năng lượng sạch đến thúc đẩy giao thông điện, các giải pháp được thiết kế theo hướng đồng bộ, gắn với thực tiễn và có lộ trình cụ thể.

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng cao, trong khi áp lực giảm phát thải ngày càng lớn, việc thực hiện hiệu quả các giải pháp này sẽ không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, mà còn tạo nền tảng cho một nền kinh tế phát thải thấp, thích ứng với xu thế phát triển toàn cầu.

Vấn đề còn lại, như nhiều chuyên gia nhận định, không chỉ nằm ở chính sách, mà ở khả năng triển khai đồng bộ, linh hoạt và sự tham gia thực chất của toàn xã hội.