Trong thời đại trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, nhiều phụ huynh vẫn lựa chọn cách đơn giản nhất khi thấy con sử dụng AI: cấm đoán. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia giáo dục, cách tiếp cận này có thể khiến khoảng cách nhận thức giữa cha mẹ và con cái ngày càng lớn.

Một câu chuyện của một bà mẹ được chia sẻ trên mạng xã hội gần đây đã thu hút nhiều sự quan tâm. Chị cho biết con trai mình, dù mới học tiểu học, đã biết đến nhiều công cụ AI khác nhau như DeepSeek, Doubao hay ChatGPT. Thậm chí, trong lúc mẹ không để ý, cậu bé còn tải một ứng dụng AI về máy tính bảng và bắt đầu trò chuyện.

Nội dung các cuộc trò chuyện của cậu bé khá đa dạng: từ học tiếng Anh, hỏi về trò chơi điện tử, tìm lời bài hát yêu thích cho đến tưởng tượng về những buổi tiệc cùng bạn bè.

Ban đầu, người mẹ thường xuyên phản đối và nhắc nhở con, cho rằng việc trò chuyện với AI là lãng phí thời gian và dễ khiến trẻ phụ thuộc vào công nghệ. Lo lắng lớn nhất của chị là: nếu trẻ quen hỏi AI mọi thứ, liệu chúng có còn muốn tự suy nghĩ?

Tuy nhiên, sau khi đọc một cuốn sách về giáo dục trong thời đại AI, người mẹ nhận ra rằng vấn đề không nằm ở việc trẻ dùng AI, mà ở cách người lớn hướng dẫn trẻ sử dụng công nghệ này.

Thay vì cấm đoán, cần biết cách định hướng

Theo quan điểm được đề cập trong cuốn sách, trẻ em luôn có nhu cầu bày tỏ suy nghĩ và khám phá thế giới xung quanh. Nếu không tìm được người để chia sẻ, các em sẽ tìm đến những “không gian” khác – và AI hiện nay đang trở thành một trong số đó.

Trước đây, nhiều trẻ em từng trò chuyện với các trợ lý ảo như Siri hay các ứng dụng trên điện thoại. Khi công nghệ AI ngày càng thông minh, việc trẻ chuyển sang tương tác với những công cụ này là điều khó tránh khỏi.

Các chuyên gia cho rằng việc ngăn cấm hoàn toàn gần như không khả thi. Thay vào đó, phụ huynh nên tìm hiểu công nghệ và đồng hành cùng con trong quá trình sử dụng.

Một gợi ý được đưa ra là cha mẹ có thể cùng con thiết lập những nguyên tắc khi sử dụng AI, chẳng hạn như giới hạn nội dung trò chuyện, mục đích sử dụng hoặc thời gian sử dụng. Điều này giúp trẻ vừa thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu, vừa hạn chế các rủi ro từ môi trường trực tuyến.

AI có thể trở thành “trợ lý học tập”

Nhiều phụ huynh hiện vẫn xem AI đơn thuần là công cụ trả lời câu hỏi. Tuy nhiên, trên thực tế, AI có thể được sử dụng như một trợ lý học tập cá nhân nếu biết khai thác đúng cách.

Chẳng hạn, phụ huynh có thể nhập các bài tập sai của con vào hệ thống AI để phân tích. Từ đó, AI có thể chỉ ra những phần kiến thức trẻ còn yếu và gợi ý các bài luyện tập phù hợp.

Ngoài ra, nhiều ứng dụng AI hiện nay còn tích hợp các công cụ hỗ trợ học tập như trò chơi ghi nhớ từ vựng, dòng thời gian sự kiện lịch sử, mô phỏng thí nghiệm khoa học hay các bài kiểm tra kiến thức.

Những công cụ này nếu được sử dụng đúng cách có thể giúp việc học trở nên sinh động và hiệu quả hơn.

Trẻ em đang trở thành “công dân AI”

Một khảo sát của Viện Khoa học Giáo dục Trung Quốc năm 2025 cho thấy 99% học sinh đã từng tiếp xúc với AI, trong đó 85,6% từng sử dụng AI để hỗ trợ làm bài tập.

Con số này cho thấy trẻ em ngày nay đang lớn lên trong một môi trường công nghệ hoàn toàn khác so với thế hệ cha mẹ.

Theo các chuyên gia, điều quan trọng không phải là ngăn trẻ tiếp cận AI, mà là giúp trẻ biết cách sử dụng công nghệ một cách chủ động và có trách nhiệm.

Trong một hội thảo về giáo dục trí tuệ nhân tạo, Viện sĩ Lữ Kiến (Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc) từng nhận định: con người phải là “số 1”, còn AI chỉ là những “số 0” đứng phía sau. Nếu khả năng tư duy độc lập của con người không đủ mạnh, các công cụ công nghệ dù tiên tiến đến đâu cũng khó phát huy giá trị.

Khoảng cách lớn nhất nằm ở nhận thức

Các chuyên gia cho rằng trong kỷ nguyên AI, khoảng cách giữa các thế hệ không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở cách hiểu và cách tiếp cận công nghệ.

Nếu phụ huynh chỉ dừng lại ở việc cấm đoán, trẻ sẽ tự khám phá trong một thế giới mà người lớn không hiểu rõ. Ngược lại, nếu cha mẹ chủ động tìm hiểu và đồng hành cùng con, họ có thể trở thành người hướng dẫn đáng tin cậy.

Trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến, điều quan trọng không phải là trẻ có biết sử dụng AI hay không, mà là cha mẹ có đủ kiến thức để giúp con sử dụng công nghệ đúng cách hay không.