Nông dân theo dõi dữ liệu canh tác trên nền tảng số của Enfarm tại vườn cà phê. Ảnh: Enfarm.

Một cảm biến cắm xuống đất chưa đủ tạo nên một doanh nghiệp công nghệ nông nghiệp. Bài toán khó hơn nằm ở phía sau: dữ liệu đo được có đủ tin cậy để thay đổi quyết định bón phân, sản phẩm có được nông dân và tổ chức sản xuất chấp nhận, và doanh nghiệp có thể biến công nghệ ấy thành hoạt động kinh doanh thực sự hay không.

Enfarm Agritech đang đi qua chính bài kiểm tra đó. Công ty được hình thành cuối năm 2022 bởi TS. Hồ Long Phi, ông Nguyễn Đỗ Dũng và bà Vương Phan Liên Trang. Hiện Nguyễn Đỗ Dũng giữ vai trò đồng sáng lập, Tổng giám đốc; TS. Hồ Long Phi là đồng sáng lập, Giám đốc công nghệ. Pháp nhân Công ty TNHH Công nghệ Nông nghiệp Enfarm có mã số thuế 0317604360, được cấp ngày 13/12/2022, Nguyễn Đỗ Dũng là người đại diện theo pháp luật.

Điều khiến Enfarm đáng được nhìn dưới góc độ khởi nghiệp công nghệ không phải số giải thưởng đã nhận, mà là việc giải pháp đã rời phòng thử nghiệm để bước sang khâu sản phẩm, khách hàng và triển khai thực địa.

Đưa phép đo từ phòng thí nghiệm ra ruộng

Bộ thiết bị Enfarm F và F+ sử dụng cảm biến để thu thập dữ liệu đất, kết nối qua thiết bị truyền dữ liệu và đưa thông tin về ứng dụng. Phiên bản hiện tại theo dõi bảy thông số gồm đạm, lân, kali, pH, độ ẩm, nhiệt độ và độ dẫn điện EC. Dữ liệu được kết hợp với hệ thống AI để hỗ trợ khuyến nghị về dinh dưỡng và chăm sóc cây trồng.

Khác với một sản phẩm chỉ do doanh nghiệp tự giới thiệu, quá trình phát triển thiết bị có dấu vết kiểm chứng từ Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI). Cuối năm 2023, WASI công bố hoạt động hợp tác nghiên cứu với Enfarm và giới thiệu hai bộ thiết bị F, F+. Đến hội thảo tháng 8/2024, WASI cho biết bộ thiết bị đã được viện kiểm nghiệm với độ chính xác tương đương phòng thí nghiệm đạt chuẩn ISO.

Tuy nhiên, cần đọc tuyên bố này đúng giới hạn. Nguồn công khai của WASI xác nhận hoạt động kiểm nghiệm nhưng không kèm trong bài viết bộ dữ liệu đầy đủ, sai số theo từng chỉ tiêu, quy trình lấy mẫu hay một công bố khoa học phản biện độc lập. Vì thế, có cơ sở để nói thiết bị đã được một viện chuyên ngành kiểm nghiệm, nhưng chưa nên biến điều đó thành khẳng định tuyệt đối rằng mọi phép đo ở mọi loại đất đều đạt độ chính xác như nhau.

Cảm biến đất là một cấu phần của hệ thống Enfarm, thu thập dữ liệu để chuyển tới thiết bị truyền và nền tảng phân tích. Ảnh: Enfarm.

Với hệ sinh thái khởi nghiệp xanh gắn tài nguyên bản địa với công nghệ, câu hỏi ngày càng chuyển từ “có dùng AI hay không” sang việc AI và thiết bị số tạo được giá trị nào trong quy trình sản xuất.

Phụ Nữ Mới từng đề cập xu hướng AI và IoT đi vào các mô hình khởi nghiệp nông nghiệp, nhưng trường hợp Enfarm cho phép đi sâu thêm một tầng: xem chính công nghệ ấy đã được kiểm nghiệm, bán và đưa xuống ruộng tới đâu.

Một vườn cà phê chưa thể đại diện cho mọi cánh đồng

Dữ liệu thực địa đáng chú ý nhất hiện được Enfarm công bố đến từ một mô hình kéo dài 12 tháng, từ tháng 12/2024 đến tháng 12/2025, tại vườn cà phê của ông Phạm Ngọc Sơn ở Đắk Lắk. Hai lô cùng rộng 3.000 m² được so sánh; lô sử dụng Enfarm có 305 cây, lô đối chứng có 410 cây. Do cơ cấu tuổi cây khác nhau, báo cáo quy đổi về số cây tương đương trước khi so sánh.

Chi phí phân bón được báo cáo ở mức khoảng 13,8 triệu đồng tại lô Enfarm, so với 16,6 triệu đồng ở lô đối chứng, tương ứng giảm khoảng 17%. Năng suất quả tươi sau chuẩn hóa được ghi là 8,45 kg/cây quy đổi so với 7,42 kg/cây quy đổi. Với cà phê nhân, hai mức lần lượt là 2,09 và 1,85 kg/cây quy đổi.

Chính ở đây cần tách dữ liệu khỏi thông điệp tiếp thị. Bài công bố của Enfarm gọi chênh lệch 8,45 và 7,42 kg là mức tăng 19%, trong khi tính trực tiếp từ hai số liệu cho kết quả khoảng 13,9%. Vì vậy, các số tuyệt đối có thể được dẫn lại kèm nguồn, còn tỷ lệ 19% không nên sử dụng như một kết quả đã được xác nhận.

Theo phép quy đổi của báo cáo, phần sản lượng tăng thêm và chi phí phân bón giảm tạo ra khoảng 44,26 triệu đồng/ha lợi ích kinh tế trực tiếp. Đây không phải lợi nhuận ròng, bởi phép tính chưa bao gồm đầy đủ nhân công và thuốc bảo vệ thực vật. Quan trọng hơn, thử nghiệm mới diễn ra trên một vườn và báo cáo do chính doanh nghiệp công bố; muốn khái quát hiệu quả cho các vùng đất, giống cây và quy trình canh tác khác vẫn cần thử nghiệm độc lập ở quy mô lớn hơn.

Tín hiệu thương mại hóa đã rõ hơn giai đoạn thử nghiệm

Nếu chỉ có một thử nghiệm ở Đắk Lắk, Enfarm vẫn gần với một dự án R&D. Dấu hiệu cho thấy startup đã bước sang giai đoạn thương mại hóa nằm ở những hợp đồng và hệ thống đang được triển khai.

Năm 2026, Enfarm trúng gói cung cấp, lắp đặt hệ thống giám sát dinh dưỡng đất cho Trung tâm Động lực học Thủy khí Môi trường với giá trị công bố 349,2 triệu đồng. Trong dự án ứng dụng IoT và AI hỗ trợ quản lý canh tác vải tại Bắc Ninh, Enfarm cho biết hệ thống gồm 80 cảm biến đất, 80 trạm F+ và 50 cổng dữ liệu. Tại Quảng Trị, doanh nghiệp cung cấp 60 cảm biến đất và 9 trạm F+ cho dự án quan trắc vùng cà phê Arabica.

Đây là bằng chứng mạnh hơn một giải thưởng khởi nghiệp vì đã xuất hiện bên mua, hạng mục cung cấp và địa điểm triển khai cụ thể.

Công ty đồng thời cho biết sản phẩm đã có mặt tại 30/34 tỉnh, thành và bốn địa phương Lâm Đồng, Đắk Lắk, Gia Lai, Quảng Ngãi tạo hơn một nửa doanh thu. Tuy nhiên, đây là số liệu do Enfarm tự công bố, chưa có báo cáo doanh thu kiểm toán hoặc dữ liệu khách hàng độc lập đi kèm, nên chỉ nên xem là thông tin về quy mô thị trường theo doanh nghiệp.

Một dấu hiệu khác là khoản tài trợ 350.000 USD từ chương trình P4G năm 2025 và vị trí thứ ba tại Qualcomm Vietnam Innovation Challenge 2025. Qualcomm mô tả hệ thống Enfarm sử dụng cổng kết nối 4G, bộ phân tích dinh dưỡng và trợ lý AI trên điện thoại. Các ghi nhận này xác nhận năng lực công nghệ và khả năng tiếp cận nguồn lực, nhưng tài trợ hay giải thưởng vẫn không thể thay thế doanh thu và tỷ lệ khách hàng tiếp tục sử dụng sản phẩm.

Đó cũng là khoảng cách mà các chương trình đưa công nghệ từ sản phẩm mẫu vào đời sống đang đặt ra với startup: không chỉ chứng minh sản phẩm hoạt động, mà phải chứng minh nhu cầu thị trường và khả năng tăng trưởng.

Bo mạch của thiết bị Enfarm trong quá trình sản xuất phần cứng. Ảnh: Enfarm.

Từ bán thiết bị sang bán khả năng ra quyết định

Cuối tháng 6/2026, Enfarm đưa Famos ra phiên bản Beta. Đây là nền tảng SaaS cho phép người dùng bắt đầu theo dõi trang trại mà chưa nhất thiết phải mua ngay phần cứng; khi cần dữ liệu tại ruộng chính xác và tự động hơn, họ có thể bổ sung cảm biến và trạm Enfarm.

Về kinh doanh, bước đi này đáng chú ý hơn việc bổ sung một ứng dụng mới. Phần cứng đòi hỏi sản xuất, vận chuyển, lắp đặt và bảo trì; phần mềm có khả năng mở rộng người dùng với chi phí biên thấp hơn. Nếu dữ liệu, tư vấn và lịch sử canh tác đủ giá trị để người dùng trả tiền định kỳ, Enfarm có thể chuyển từ mô hình chủ yếu bán thiết bị sang mô hình doanh thu kết hợp phần cứng và dịch vụ phần mềm.

Nhưng Famos hiện mới ở giai đoạn Beta. Chưa có dữ liệu công khai đủ để đánh giá tỷ lệ chuyển đổi từ dùng thử sang trả phí, mức giữ chân người dùng hay doanh thu định kỳ. Đây sẽ là những chỉ số quan trọng hơn số lượt tải ứng dụng nếu muốn đánh giá startup có thực sự xây được một mô hình SaaS cho nông nghiệp hay không.

Trong câu chuyện thương mại hóa sản phẩm công nghệ, Enfarm vì thế đang ở một vị trí khá rõ: đã vượt qua giai đoạn ý tưởng và nguyên mẫu, có sản phẩm trên thị trường, có hợp đồng và dự án thực địa, đồng thời bắt đầu thử một mô hình phần mềm có khả năng mở rộng.

Bước tiếp theo khó hơn không còn là chứng minh cảm biến có thể đọc đất. Startup cần chứng minh dữ liệu ấy tạo ra hiệu quả lặp lại ở nhiều loại cây, nhiều vùng sinh thái và qua nhiều mùa vụ; đồng thời công bố rõ sai số, phương pháp thử nghiệm và hiệu quả kinh tế với mức độc lập cao hơn.

Đó mới là ranh giới giữa một công nghệ có triển vọng và một công nghệ đủ sức trở thành hạ tầng ra quyết định cho sản xuất nông nghiệp.

Đọc đúng con số thử nghiệm Enfarm

- Thời gian: 12/2024–12/2025.

- Địa điểm: một vườn cà phê tại Đắk Lắk.

- Hai lô: mỗi lô 3.000 m².

- Chi phí phân bón công bố: khoảng 13,8 triệu đồng so với 16,6 triệu đồng, chênh khoảng 17%.

- Năng suất quả tươi chuẩn hóa: 8,45 so với 7,42 kg/cây quy đổi.

- Lợi ích kinh tế trực tiếp được báo cáo: khoảng 44,26 triệu đồng/ha.

- Không phải lợi nhuận ròng; chưa tính đầy đủ nhân công, thuốc bảo vệ thực vật.

Báo cáo do Enfarm công bố, chưa phải nghiên cứu độc lập đa địa điểm.