Tuyển chọn dòng giống từ cây thuốc bản địa
Thổ nhân sâm (Talinum paniculatum (Jacq.) Gaertn.) là loài thực vật được biết đến trong đời sống dân gian, vừa được sử dụng làm thực phẩm, vừa xuất hiện trong các tài liệu về y học cổ truyền Việt Nam. Loài cây này từng được cố Giáo sư Đỗ Tất Lợi đề cập trong công trình Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam.
Trên cơ sở nguồn gen bản địa, dòng giống Ngọc Bảo Thổ Nhân Sâm đã được phát hiện, tuyển chọn và phát triển nhằm xây dựng nguồn nguyên liệu thực phẩm dược liệu có chất lượng, đáp ứng yêu cầu sản xuất ổn định và khai thác kinh tế.
![]() |
| Ngọc Bảo Thổ Nhân Sâm hướng tới khai thác đồng thời giá trị thực phẩm và tiềm năng dược liệu của cây bản địa. |
Theo thông tin từ Công ty TNHH Sâm Nhất Dương Sinh, Ngọc Bảo là dòng biến dị được tuyển chọn trực tiếp tại hai vùng nguyên liệu thuộc xã Phúc Thịnh, Hà Nội và cao nguyên Đông Bo, Tràng Xá, Thái Nguyên. Dòng giống có đặc điểm thân ba cạnh, sinh trưởng khỏe và khả năng tạo sinh khối lớn.
Giống cây đã được đăng ký sở hữu giống cây trồng và công bố lưu hành theo quy định của Luật Trồng trọt. Nguồn giống hiện được duy trì bằng phương pháp nhân giống vô tính chọn lọc nhằm bảo tồn những đặc tính của cây đầu dòng.
Việc tuyển chọn và nhân giống có kiểm soát là cơ sở để chuyển từ khai thác cây dược liệu theo phương thức tự phát sang tổ chức sản xuất có quy trình, chú trọng bảo tồn nguồn gen, chuẩn hóa canh tác và kiểm soát chất lượng.
![]() |
| Các đại biểu tham dự Lễ ký kết hợp tác, chứng kiến việc công bố chuỗi liên kết và ký kết các thỏa thuận phát triển sản phẩm. |
Chiều 13/11, trong khuôn khổ Festival “Tự hào hàng Việt Nam trong kỷ nguyên mới” năm 2026, diễn ra từ ngày 11 đến 15/11 tại Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp và Hỗ trợ phát triển phụ nữ Hà Nội phối hợp với Văn phòng Điều phối các Chương trình mục tiêu quốc gia thành phố Hà Nội tổ chức hội thảo kết nối mở rộng thị trường, thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm OCOP và giới thiệu chuỗi liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ ẩm thực dược liệu bản địa.
Hội thảo có sự tham gia của các cơ quan quản lý, nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp, hợp tác xã, hệ thống phân phối và các chủ thể sản phẩm OCOP. Nội dung tập trung tìm kiếm giải pháp phát triển thị trường, mở rộng đầu ra cho đặc sản địa phương, đồng thời nâng cao hiệu quả các mô hình sản xuất có sự tham gia của phụ nữ.
![]() |
| Trong khuôn khổ Festival “Tự hào hàng Việt Nam trong kỷ nguyên mới” năm 2026, Ngọc Bảo Thổ Nhân Sâm là một trong những sản phẩm được giới thiệu đến người tiêu dùng. |
Tại sự kiện, chuỗi liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ ẩm thực dược liệu bản địa được giới thiệu như một hướng phát triển sản phẩm nông nghiệp có khả năng kết nối nghiên cứu với thực tiễn sản xuất. Trong đó, Ngọc Bảo Thổ Nhân Sâm là một trong những sản phẩm được giới thiệu.
Việc đưa dòng giống này đến không gian kết nối hàng Việt góp phần giới thiệu một nguồn nguyên liệu bản địa tới doanh nghiệp, nhà phân phối và người tiêu dùng, đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng quy trình sản xuất, chế biến và tiêu thụ có tổ chức.
Tiềm năng dinh dưỡng và yêu cầu nghiên cứu khoa học
Một trong những hướng phát triển của Ngọc Bảo Thổ Nhân Sâm là khai thác đồng thời giá trị thực phẩm và tiềm năng dược liệu.
Theo các thông tin nghiên cứu do đơn vị phát triển tổng hợp, lá Thổ nhân sâm có một số thành phần dinh dưỡng như protein thực vật, chất xơ, vitamin C, beta-carotene, vitamin E và các khoáng chất gồm canxi, sắt, magiê, kali, kẽm.
Ngoài ra, loài Talinum paniculatum còn được ghi nhận có các nhóm hợp chất sinh học tự nhiên như flavonoid, carotenoid, polyphenol, phytosterol, saponin và axit phenolic. Đây là những nhóm chất được quan tâm trong nghiên cứu về dinh dưỡng thực vật, khả năng chống oxy hóa và các hoạt tính sinh học tiềm năng.
Một số nghiên cứu tiền lâm sàng quốc tế về các hợp chất thuộc những nhóm này đã gợi mở hướng nghiên cứu liên quan đến phản ứng viêm, chuyển hóa và bảo vệ tế bào.
![]() |
Để phân biệt rõ giữa kết quả nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, nghiên cứu trên mô hình thực nghiệm và tiềm năng về hỗ trợ sức khỏe của loài cây quý này, nhóm nghiên cứu đã bắt tay với một số nhà khoa học và viện trường để tiếp tục nghiên cứu và chế biến sâu để Ngọc Bảo không chỉ được nhìn nhận qua những lời quảng bá về công dụng, mà còn được xây dựng trên nền tảng nghiên cứu thành phần, đánh giá chất lượng, kiểm nghiệm an toàn và từng bước hoàn thiện các bằng chứng khoa học.
Việc xây dựng cơ sở khoa học cho sản phẩm có ý nghĩa quan trọng, giúp hạn chế tình trạng quảng bá công dụng vượt quá bằng chứng hiện có, đồng thời tạo nền tảng để người tiêu dùng tiếp cận thông tin minh bạch.
Kết nối các khâu từ vùng trồng đến thị trường
Để phát triển Ngọc Bảo Thổ Nhân Sâm thành sản phẩm hàng hóa, các thành viên thuộc Liên hiệp Hợp tác xã Nông nghiệp Hữu cơ và Dược liệu Việt Nam, gồm HTX Nông nghiệp Hữu cơ Tiên Dương, HTX Dược liệu Nhân sâm Đất Việt, Công ty TNHH Sâm Nhất Dương Sinh cùng các đối tác chiến lược, đang triển khai chương trình nghiên cứu, tuyển chọn, bảo tồn nguồn gen và phát triển vùng nguyên liệu.
Trọng tâm của chương trình là Khu bảo tồn Nam dược Nhất Dương Sinh tại Tràng Xá, Võ Nhai, Thái Nguyên.
Các hoạt động được tổ chức theo hướng liên kết nhiều công đoạn, từ bảo tồn và tuyển chọn nguồn gen, duy trì cây đầu dòng, chuẩn hóa phương pháp nhân giống vô tính đến phát triển vùng nguyên liệu tập trung. Quy trình canh tác định hướng hữu cơ vi sinh, ưu tiên giải pháp thân thiện với môi trường, hạn chế sử dụng hóa chất đầu vào và tăng cường kiểm soát an toàn sản phẩm.
Ở khâu chế biến và tiêu thụ, các đơn vị tham gia hướng tới kết nối vùng trồng với doanh nghiệp chế biến, phát triển sản phẩm ẩm thực dược liệu và mở rộng hệ thống phân phối.
Điểm đáng chú ý của mô hình là xây dựng chuỗi liên kết sản xuất 5 nhà theo phương pháp hữu cơ vi sinh, với sự tham gia của các nhóm chủ thể khác nhau.
Cụ thể, xã Phúc Thịnh (Hà Nội) và xã Tràng Xá (Thái Nguyên) tham gia với vai trò quản lý; các nhà khoa học thuộc Trung tâm Doanh nghiệp Hội nhập và Phát triển cùng Công ty TNHH Sâm Nhất Dương Sinh đảm nhiệm vai trò nghiên cứu khoa học. HTX Dược liệu Nhân sâm Đất Việt và HTX Nông nghiệp Hữu cơ Tiên Dương tham gia sản xuất.
Ở khâu chế biến có Viện Nghiên cứu Ứng dụng Y học Dân tộc và Dưỡng sinh Việt, Công ty Cổ phần Y Dược học Sao Phương Đông. Các đơn vị Coopmart, Bigreen, An Việt, An Phát và Hải Phát tham gia tiêu thụ, phân phối sản phẩm. Người tiêu dùng cũng được xác định là một mắt xích trong chuỗi thông qua việc kiểm tra thông tin truy xuất nguồn gốc trước khi mua hàng.
Để tăng tính minh bạch, người nông dân tham gia chuỗi được tập huấn sử dụng phần mềm CheckVN, cập nhật nhật ký sản xuất điện tử và thực hiện canh tác theo quy trình. Việc ghi nhận thông tin trong quá trình sản xuất giúp các bên có cơ sở theo dõi nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và cung cấp thông tin cho người tiêu dùng.
Khi vùng trồng có quy trình rõ ràng và được kết nối với các đơn vị chế biến, phân phối, hiệu quả kinh tế của cây trồng không chỉ phụ thuộc vào sản lượng thu hoạch mà còn gắn với khả năng duy trì đầu ra ổn định. Mô hình cũng tạo thêm cơ hội để phụ nữ nông thôn tham gia vào các công đoạn sản xuất, chế biến, kinh doanh và xây dựng thương hiệu nông sản địa phương.
Bên cạnh hướng chế biến chuyên sâu, Ngọc Bảo Thổ Nhân Sâm được định hướng phát triển như một loại rau có thể sử dụng trong bữa ăn gia đình.
Nguyên liệu này có thể được chế biến thành nhiều món quen thuộc như canh cua, canh thịt nạc, cháo thịt, súp, lẩu, salad hoặc ăn kèm mì, miến. Với món xào tỏi, rau có thể được cắt thành từng đoạn khoảng 5 cm để giữ và cảm nhận cấu trúc thân ba cạnh.
![]() |
| Ngọc Bảo Thổ Nhân Sâm được định hướng phát triển thành loại rau thực phẩm, có thể chế biến thành nhiều món ăn quen thuộc trong bữa cơm gia đình. |
Đối với các món canh, việc cho rau vào ở giai đoạn cuối và nấu trong thời gian vừa đủ là cách chế biến được đơn vị phát triển khuyến nghị nhằm hạn chế biến đổi màu sắc và hao hụt một số vitamin nhạy cảm với nhiệt độ.
Hướng tiếp cận này giúp sản phẩm không chỉ gắn với thị trường dược liệu mà còn tiếp cận người tiêu dùng thông qua văn hóa ẩm thực. Việc phát triển các món ăn từ nguyên liệu bản địa cũng là cơ sở để đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng nhu cầu sử dụng và tạo thêm giá trị cho vùng nguyên liệu.
Khoa học và minh bạch là điều kiện phát triển lâu dài
Theo định hướng của các đơn vị tham gia chuỗi liên kết, việc phát triển Ngọc Bảo Thổ Nhân Sâm tập trung vào ba nội dung chính: bảo tồn nguồn gen thực vật bản địa; chuẩn hóa chất lượng trên cơ sở khoa học và sản xuất an toàn; tăng cường hợp tác với các nhà khoa học, cơ quan quản lý và đối tác thị trường.
Trong đó, công tác bảo tồn hướng đến duy trì, tuyển chọn và phát triển dòng giống có giá trị. Quy trình sản xuất cần được hoàn thiện từ nhân giống, canh tác, thu hoạch đến sơ chế và chế biến. Các hoạt động nghiên cứu, kiểm nghiệm thành phần dinh dưỡng, chất lượng và an toàn thực phẩm cần được tiếp tục thực hiện để tạo cơ sở đánh giá khách quan về sản phẩm.
![]() |
Cùng với đó, việc mở rộng chuỗi liên kết và kết nối thị trường được xem là yếu tố quan trọng để bảo đảm đầu ra cho vùng nguyên liệu, giúp người sản xuất có điều kiện duy trì hoạt động lâu dài.
Từ một loài cây đã được biết đến trong kho tàng thực vật và y học cổ truyền Việt Nam, Ngọc Bảo Thổ Nhân Sâm đang được định hướng phát triển theo mô hình kết hợp bảo tồn nguồn gen, nghiên cứu khoa học, sản xuất nông nghiệp và chế biến thực phẩm.
Tuy nhiên, để một dòng giống bản địa trở thành sản phẩm có chỗ đứng trên thị trường, việc giới thiệu tiềm năng cần đi cùng bằng chứng khoa học, quy trình sản xuất có thể kiểm chứng và năng lực tổ chức chuỗi cung ứng. Đây cũng là những điều kiện quan trọng để mô hình phát triển bền vững, tạo giá trị kinh tế cho người sản xuất và góp phần đa dạng hóa các sản phẩm nông nghiệp có nguồn gốc bản địa.























Đưa giá trị dược liệu Việt vào sản phẩm từ nguyên liệu bản địa
Việt Nam cần công nghệ để nâng giá trị kho dược liệu
Nữ dược sĩ đưa hoạt chất dược liệu Việt qua rào cản hấp thu
TS Bá Thị Châm: “Sản phẩm của tôi có nguồn gốc dược liệu sạch và chất lượng được đánh giá tương đương với hàng ngoại nhập”
Thúc đẩy nghiên cứu và phát triển dược liệu Việt Nam theo hướng hiện đại
Cùng chuyên mục
Ngọc Bảo Thổ Nhân Sâm: Phát triển cây dược liệu bản địa theo chuỗi giá trị
Viện Phim Việt Nam chiếu miễn phí ba phim truyện về lịch sử, văn hóa và đời sống người Việt
Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc nêu 6 nhiệm vụ thúc đẩy khoa học- công nghệ trong lĩnh vực xây dựng
Phiên chợ Sáng tạo: Nơi kết nối tri thức và thị trường
Khoa Văn học (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn): Kỷ niệm 70 năm truyền thống, đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba
Hợp tác ba nhà: Tháo gỡ điểm nghẽn đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường