Nguyệt tẩu, tiếng Trung là 月嫂, nghĩa đen là "người chị dâu của tháng ở cữ", là người được thuê về sống cùng gia đình từ 26 đến 40 ngày sau khi em bé chào đời để chăm sóc cả sản phụ lẫn trẻ sơ sinh suốt ngày đêm. Công việc của họ gắn với tập tục "ngồi cữ" đã tồn tại hàng nghìn năm trong văn hóa Trung Hoa: Cho bé bú đêm, thay tã, hướng dẫn mẹ cho con bú, nấu cơm cữ theo nguyên tắc ấm nóng bồi bổ, và ở bên trấn an người mẹ trong giai đoạn phục hồi mong manh nhất. Điều khiến nghề này gây chú ý không phải bản thân công việc, mà là mức tiền công của nó.

Theo khảo sát thị trường lao động của nhiều công ty gia chính Trung Quốc trong năm 2026, một nguyệt tẩu có chứng chỉ tại Bắc Kinh nhận lương phổ biến từ 8.000 đến 15.000 tệ mỗi tháng, còn những "nguyệt tẩu vàng" giàu kinh nghiệm, tay nghề cao thì vượt 20.000 tệ, cá biệt lên tới 27.000 tệ, tức khoảng 95 triệu đồng. Đây là mức mà theo chính các đơn vị này thừa nhận đã vượt xa thu nhập của rất nhiều nhân viên văn phòng, và lịch làm của họ thường kín chỗ nhiều tháng, khách phải đặt trước từ khi còn chưa sinh.

Ở Trung Quốc, khi bước vào tuổi trung niên, không ít phụ nữ chọn nguyệt tẩu làm nghề để bắt đầu lại. Với nhiều người trong số họ, đây không phải một lựa chọn xa lạ mà là sự nối dài tự nhiên của những gì họ vốn thành thạo. 

Phần đông đã từng làm mẹ, từng thức trắng nhiều đêm chăm con nhỏ, từng qua tay cả những giai đoạn cho con bú, dỗ con ngủ, chăm con ốm. Cái vốn kinh nghiệm tưởng chừng chỉ để dùng trong nhà ấy, đến một thời điểm lại trở thành thứ nghề nghiệp giúp họ tự chủ về tài chính. Nếu như người trẻ mới ra trường phải học lại từ đầu cách bế một đứa trẻ sơ sinh, thì những phụ nữ này đã có sẵn phần nền, chỉ cần bổ túc thêm kỹ năng chuyên môn và một tấm chứng chỉ. 

Đó là lý do nghề nguyệt tẩu, cùng nhiều nghề chăm sóc khác, đang trở thành cánh cửa quen thuộc cho phụ nữ ở độ tuổi mà thị trường lao động chính thức thường quay lưng.

Một ngày kín mít và những kỹ năng phía sau mức lương chục nghìn tệ

Vì sao trông một sản phụ và một em bé lại đáng giá đến vậy? Câu trả lời nằm ở chỗ mức lương ấy không trả cho việc "trông trẻ" mà cho cả một gói kỹ năng chuyên môn, vận hành gần như liên tục 24 giờ. 

Nhìn vào lịch một ngày điển hình mà chính những người trong nghề chia sẻ trên mạng xã hội Tiểu Hồng Thư, có thể thấy guồng quay đó dày đặc đến mức nào: Sáng sớm đo thân nhiệt, thay tã, lau người cho bé rồi hỗ trợ mẹ cho con bú đúng tư thế; giữa buổi là những bài kích thích giác quan cho trẻ sơ sinh, đưa lục lạc màu để bé luyện nhìn theo, vuốt ve tay chân kích thích xúc giác, ngân nga hát ru; trưa nấu cơm cữ cân đối đạm và vitamin, kiểm soát chặt muối và gia vị theo thể trạng hồi phục của mẹ; chiều tắm và massage toàn thân cho bé ở nhiệt độ nước canh chuẩn từng độ; tối dỗ ngủ, canh nhiệt độ và độ ẩm phòng, chuẩn bị sẵn đồ dùng ban đêm và cả bữa khuya an thần cho mẹ.

Đằng sau cái lịch nghe qua tưởng nhẹ nhàng ấy là những kỹ năng mà người mẹ lần đầu sinh con hiếm ai tự làm được. Qua lời kể của các bà mẹ trên cùng nền tảng, một nguyệt tẩu lành nghề là người biết chườm ấm và thông tia sữa khi mẹ căng tức đến mức "ngực cứng như đá", biết chỉnh lại tư thế ngậm bắt vú để chấm dứt cảnh tắc sữa triền miên, biết xử lý khi trẻ bị lẫn lộn đầu vú sau mấy ngày nằm viện, biết kéo lại nếp ngủ ngày đêm đảo lộn của bé chỉ trong một tuần. 

Không ít bà mẹ mô tả người chăm mình như một điểm tựa tinh thần đúng vào giai đoạn chông chênh nhất, khi những đêm mất ngủ và cảm giác bất lực dễ đẩy người phụ nữ sau sinh vào lo âu. Sự phụ thuộc ấy lớn đến mức trên Tiểu Hồng Thư, chuyện các gia đình rơi vào hụt hẫng khi nguyệt tẩu kết thúc ca, thậm chí có ông bố tự nhận mình trải qua cả một "phản ứng cai nghiện" khi người chăm rời đi, được kể lại như một trải nghiệm chung.

Nhưng cũng chính vì đòi hỏi tay nghề cao mà chất lượng người làm nghề chênh nhau rất lớn. Không hiếm gia đình kể chuyện phải đổi vài nguyệt tẩu chỉ trong thời gian ngắn mới tìm được người ưng ý, và đó chính là mấu chốt lý giải nghịch lý về giá mà phần sau sẽ nói tới.

Càng ít trẻ con, vì sao lương lại càng cao?

Nghịch lý nằm ở chỗ Trung Quốc đang trải qua cuộc suy giảm dân số nghiêm trọng. Theo The New York Times, dân số nước này đã giảm năm thứ ba liên tiếp, còn tỷ lệ sinh rơi xuống mức thấp kỷ lục kể từ năm 1949. Caixin thậm chí đưa tin nhiều khoa sản đã phải đóng cửa vì thiếu sản phụ, một hệ quả trực tiếp của làn sóng ngại sinh. Về lý, ít em bé ra đời đồng nghĩa nhu cầu chăm sóc sơ sinh phải giảm theo. Nhưng thực tế lại ngược lại.

Lời giải nằm ở sự dịch chuyển trong hành vi tiêu dùng. Số ca sinh của Trung Quốc năm 2026 được giới phân tích ngành ước tính vẫn duy trì quanh mức 9 triệu, và quan trọng hơn, những gia đình chịu sinh con ngày nay có xu hướng chi mạnh tay hơn hẳn cho đứa trẻ. Quan niệm nuôi con khoa học phổ cập rộng khiến dịch vụ nguyệt tẩu chuyển từ một khoản "có thì tốt" thành hạng mục gần như bắt buộc trong giỏ chi tiêu của tầng lớp trung lưu thành thị. Nói cách khác, số lượng khách ít đi nhưng mỗi khách sẵn sàng trả nhiều hơn, và họ đòi hỏi dịch vụ cao cấp hơn.

Chính điều này tạo ra đặc điểm đáng chú ý nhất của thị trường: Lệch pha cung cầu. 

Theo các báo cáo phân tích ngành đăng trên Sina Finance và Sohu, đến năm 2026 Trung Quốc có khoảng 1,92 triệu nguyệt tẩu, nhưng chỉ 45% trong số đó có chứng chỉ kỹ năng nghề được cơ quan nhân lực xã hội cấp phép chính quy, và hơn 60% vẫn hành nghề chủ yếu bằng kinh nghiệm truyền tay chứ chưa qua đào tạo bài bản về chăm sóc trẻ sinh non, can thiệp tâm lý sau sinh hay phục hồi sản khoa chuyên sâu. 

Những bữa ăn dinh dưỡng do Nguyệt tẩu thực hiện để chăm sóc sức khoẻ cho mẹ bỉm

Kết quả là một nghịch cảnh kỳ lạ: Phân khúc thấp thì thừa người, còn nhân sự cao cấp thì thiếu trầm trọng. Chính khoảng trống ở phân khúc cao cấp này, cộng với chuyện các gia đình sẵn sàng đổi người cho tới khi tìm được nguyệt tẩu thật sự giỏi, giữ cho lương của nhóm "nguyệt tẩu vàng" luôn ở trên đỉnh.

Cánh cửa cho phụ nữ trung niên, và cái bẫy đi kèm

Với hàng triệu phụ nữ trung niên Trung Quốc, đặc biệt nhóm 25 đến 50 tuổi muốn chuyển nghề hoặc quay lại thị trường lao động sau thời gian ở nhà, nghề nguyệt tẩu trở thành một trong những lối đi hiếm hoi cho phép kiếm thu nhập cao mà không cần bằng cấp cao. Đây cũng là điểm chung của cả "kinh tế bầu bạn" mà loạt bài này theo đuổi: những công việc đòi hỏi sự tận tâm, kiên nhẫn và bàn tay chăm sóc, vốn là thứ xã hội lâu nay mặc định gán cho phụ nữ, nay được định giá lại thành nghề nghiệp có thu nhập thật.

Ảnh AI

Nhưng đằng sau những con số lương hấp dẫn là một cái bẫy đang giăng sẵn. Cơn sốt nghề kéo theo cơn sốt bán khóa đào tạo và chứng chỉ, với vô số quảng cáo hứa hẹn kiểu "7 ngày lấy chứng chỉ", "998 tệ bao đậu", "học xong đi làm ngay lương chục nghìn". 

Truyền thông và cả các cơ quan quản lý Trung Quốc đã nhiều lần cảnh báo rằng phần lớn những lời chào mời đó là cạm bẫy: Quy định năm 2026 nêu rõ chỉ chứng chỉ do cơ sở có đăng ký với ngành nhân lực xã hội cấp mới có giá trị pháp lý, mọi cam kết "bao đậu" hay "mua chứng chỉ" đều cho ra giấy lộn. Một khóa đào tạo sơ cấp chuẩn thường yêu cầu ít nhất 120 giờ học với tỷ lệ thực hành trên 60%, không có chuyện học vài ngày là thành nghề.

Câu chuyện nguyệt tẩu vì thế là một lát cắt rất đáng suy ngẫm cho phụ nữ tuổi trung niên ở bất cứ đâu, kể cả Việt Nam. 

Nó cho thấy một nghề chăm sóc tưởng như bình thường vẫn có thể trở thành nghề lương cao khi xã hội chịu định giá đúng cho kỹ năng và sự tận tâm. Nhưng nó cũng nhắc rằng ở đâu có cơn sốt đổi đời, ở đó có người bán giấc mơ đổi đời, và người bỏ tiền ra thường chính là những phụ nữ đang cần một cơ hội thật nhất.