GS.TS. Trần Thị Việt Nga, Viện trưởng Viện Công nghệ cao Việt Nhật, Giảng viên cao cấp Khoa Kỹ thuật Môi trường, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội.

Theo thông tin từ Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Giải thưởng Kovalevskaia năm 2025 vinh danh một tập thể và một nhà khoa học nữ có nhiều đóng góp tiêu biểu.

Tập thể được trao giải là nhóm các nhà khoa học nữ thực hiện cụm công trình “Ứng dụng xúc tác sinh học nâng cao giá trị nông sản Việt” thuộc Khoa Kỹ thuật Thực phẩm, Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách Khoa Hà Nội.

Hướng nghiên cứu của nhóm tập trung vào ứng dụng xúc tác sinh học bao gồm enzyme và vi sinh vật nhằm phát triển các sản phẩm thực phẩm có lợi cho sức khỏe từ nguồn nguyên liệu trong nước. Không dừng ở nâng cao chất lượng sản phẩm, các nhà khoa học còn chú trọng khai thác phụ phẩm ngành thực phẩm để gia tăng giá trị, tiến tới mô hình sản xuất không phế thải và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Cách tiếp cận này được đánh giá phù hợp với xu thế phát triển bền vững, đồng thời mở ra khả năng nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản Việt Nam.

Ở hạng mục cá nhân, Giải thưởng Kovalevskaia năm 2025 được trao cho GS.TS. Trần Thị Việt Nga, Viện trưởng Viện Công nghệ cao Việt Nhật, giảng viên cao cấp Khoa Kỹ thuật Môi trường, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội.

Là chuyên gia trong lĩnh vực kỹ thuật xử lý nước và nước thải, bà theo đuổi định hướng nghiên cứu gắn chặt với các yêu cầu thực tiễn của Việt Nam như bảo vệ môi trường, bảo đảm an ninh năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu. Những công trình của bà tập trung vào giải pháp công nghệ khả thi, có thể ứng dụng trực tiếp trong điều kiện hạ tầng và nguồn lực trong nước, góp phần giải quyết các thách thức môi trường ngày càng gia tăng.

Giải thưởng Kovalevskaia mang tên Sophia Kovalevskaia nữ toán học lỗi lạc người Nga thế kỷ XIX. Trải qua 41 năm hoạt động (1985–2026), giải thưởng đã trao cho 23 tập thể và 58 cá nhân là các nhà khoa học nữ có thành tích xuất sắc, với nhiều sáng kiến có giá trị khoa học và thực tiễn cao.

Những con số này không chỉ phản ánh quy mô và bề dày của giải thưởng, mà còn cho thấy sự bền bỉ của đội ngũ nữ trí thức Việt Nam trong nghiên cứu và sáng tạo khoa học suốt nhiều thập kỷ.

Từ năm 2022 đến 2026, lễ trao Giải thưởng Kovalevskaia được tổ chức trang trọng trong khuôn khổ chương trình gặp mặt của lãnh đạo Chính phủ với phụ nữ điển hình trên các lĩnh vực nhân dịp Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3. Việc lồng ghép trao giải trong sự kiện này thể hiện sự quan tâm và ghi nhận của Đảng, Nhà nước đối với những đóng góp của phụ nữ, đặc biệt là đội ngũ nữ lãnh đạo, quản lý và các nhà khoa học.

Không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh các công trình đã thành danh, Giải thưởng Kovalevskaia còn chú trọng nuôi dưỡng thế hệ kế cận. Trong khuôn khổ chương trình, học bổng Kovalevskaia năm 2026 sẽ được trao cho ba nữ sinh chuyên Toán của Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên, thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội.

Từ năm 2016, Quỹ Giải thưởng Kovalevskaia đã duy trì việc trao học bổng hằng năm cho ba nữ sinh xuất sắc của lớp chuyên Toán, Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên, nhằm khuyến khích các em sớm nuôi dưỡng đam mê nghiên cứu khoa học. Đến nay, đã có 14 nữ sinh được nhận học bổng từ Quỹ.

Việc kết hợp tôn vinh các nhà khoa học thành danh với khích lệ những tài năng trẻ cho thấy định hướng lâu dài của Giải thưởng Kovalevskaia: không chỉ ghi nhận đóng góp hiện tại, mà còn góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của đội ngũ nữ trí thức khoa học Việt Nam trong tương lai.