Hút thuốc trong 20 năm có thể tạo ra những thay đổi đáng kể đối với hệ hô hấp, ngay cả khi người hút vẫn cảm thấy cơ thể bình thường và chưa xuất hiện triệu chứng rõ rệt. Khói thuốc liên tục đưa các chất độc vào đường thở, tác động đến hệ thống tự làm sạch và có thể gây tổn thương cấu trúc phổi theo thời gian.

Điều khiến nhiều người quan tâm nhất là sau khi bỏ thuốc, những tổn thương này có thể biến mất hay không, đặc biệt là hình ảnh phổi sẫm màu thường được gọi là “phổi đen”.

Phổi thay đổi thế nào sau nhiều năm hút thuốc?

Khói thuốc lá chứa hàng nghìn hóa chất. Khi được hít vào thường xuyên, các chất này đi sâu vào đường hô hấp và có thể gây kích ứng, viêm cũng như tổn thương mô phổi.

Một trong những bộ phận chịu ảnh hưởng là phế nang, những túi khí nhỏ nằm sâu trong phổi và đảm nhiệm quá trình trao đổi oxy, carbon dioxide.

Với người hút thuốc lâu năm, phổi có thể xuất hiện nhiều vùng sẫm màu do sự tích tụ của các hạt từ khói thuốc (Ảnh: Dân trí)

Ở người hút thuốc lâu năm, thành phế nang có thể mất dần độ đàn hồi và bị tổn thương. Trong trường hợp nghiêm trọng, các phế nang bị phá hủy và hợp lại thành những khoảng khí lớn hơn, làm giảm diện tích trao đổi khí. Đây là một trong những cơ chế liên quan đến bệnh khí phế thũng và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

Không chỉ cấu trúc phổi bị ảnh hưởng, hệ thống làm sạch đường hô hấp cũng suy yếu. Bên trong đường thở có hàng triệu lông chuyển nhỏ liên tục chuyển động, giúp đẩy chất nhầy, bụi bẩn và các tác nhân có hại ra ngoài. Khói thuốc có thể làm tổn thương các lông chuyển, khiến khả năng tự làm sạch của đường hô hấp giảm xuống.

Khi chất nhầy và các hạt kích thích tích tụ nhiều hơn, người hút thuốc lâu năm dễ xuất hiện tình trạng ho, khạc đờm hoặc viêm đường hô hấp.

Vì sao phổi người hút thuốc có thể chuyển màu sẫm?

Hình ảnh “phổi đen” thường xuất hiện trong các cảnh báo về tác hại của thuốc lá, nhưng đây không phải cách mô tả chính xác cho mọi người hút thuốc.

Phổi của người khỏe mạnh thường có màu hồng, trong khi ở người hút thuốc lâu năm, mô phổi có thể xuất hiện các vùng màu xám hoặc đen do sự tích tụ của các hạt carbon và những chất khác từ khói thuốc. Mức độ thay đổi không giống nhau ở tất cả mọi người. Thời gian hút thuốc, số lượng thuốc sử dụng, môi trường sống và nhiều yếu tố khác đều có thể ảnh hưởng đến mức độ tổn thương.

Đáng chú ý, màu sắc của phổi không phải yếu tố quan trọng nhất. Những tổn thương bên trong mô phổi và sự suy giảm chức năng hô hấp mới là vấn đề đáng lo ngại.

Bỏ thuốc, phổi có thể khỏe trở lại?

Sau khi ngừng hút thuốc, cơ thể bắt đầu phục hồi khỏi những tác động của khói thuốc. Chức năng làm sạch đường thở có thể dần được cải thiện, tình trạng viêm giảm và khả năng hô hấp ở một số người cũng tốt hơn theo thời gian.

Tuy nhiên, mức độ phục hồi phụ thuộc vào tình trạng tổn thương của phổi. Những tổn thương nhẹ có thể cải thiện đáng kể, trong khi các tổn thương cấu trúc nghiêm trọng như khí phế thũng có thể không thể đảo ngược hoàn toàn. Vì vậy, bỏ thuốc không đồng nghĩa phổi sẽ trở lại nguyên trạng, nhưng đây vẫn là bước quan trọng nhất để ngăn tổn thương tiếp tục tiến triển và bảo vệ sức khỏe hô hấp về lâu dài.

Trong giai đoạn đầu sau khi bỏ thuốc, một số người có thể ho hoặc khạc đờm nhiều hơn. Tuy nhiên, không nên mặc định đây là dấu hiệu “phổi đang thải độc”. Nếu tình trạng ho kéo dài hoặc đi kèm khó thở, đau ngực, ho ra máu, người bệnh cần được kiểm tra y tế.

Việc ngừng hút thuốc giúp cơ thể giảm tiếp xúc với các chất gây kích ứng, từ đó tình trạng viêm đường hô hấp có thể dần cải thiện. Khả năng vận động và sức bền của một số người cũng có thể tốt hơn theo thời gian.

Tuy nhiên, nếu phổi đã xuất hiện những tổn thương cấu trúc nghiêm trọng như khí phế thũng, khả năng phục hồi hoàn toàn sẽ bị hạn chế. Những sắc tố và hạt bụi đã tích tụ sâu trong mô phổi sau nhiều năm hút thuốc cũng không nhất thiết biến mất hoàn toàn.

Dù vậy, bỏ thuốc vẫn mang lại những lợi ích đáng kể cho sức khỏe. Khi không còn tiếp tục hút thuốc, cơ thể không phải tiếp nhận thêm các chất độc từ khói thuốc, đồng thời hệ thống làm sạch đường thở có điều kiện phục hồi. Về lâu dài, việc này giúp hạn chế tổn thương tiếp diễn và giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh liên quan đến thuốc lá.

Sau khi bỏ thuốc, duy trì vận động phù hợp như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội có thể giúp nâng cao thể lực và sức khỏe tim phổi. Bên cạnh đó, nên tránh khói thuốc thụ động, bụi mịn, khói bếp và môi trường ô nhiễm.

Một chế độ ăn uống cân bằng, nhiều rau xanh và trái cây, cùng việc uống đủ nước cũng góp phần duy trì sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên, không có loại thực phẩm hay thức uống nào có thể “tẩy trắng” hoặc làm sạch phổi sau nhiều năm hút thuốc.

Với người đã hút thuốc suốt 20 năm, điều quan trọng không nằm ở việc phổi có trở lại màu hồng như ban đầu hay không, mà là ngăn tổn thương tiếp tục tiến triển và tạo cơ hội để chức năng hô hấp được cải thiện. Bỏ thuốc càng sớm, cơ thể càng có thêm thời gian để phục hồi và giảm nguy cơ bệnh tật về lâu dài.

Nguồn: Bohe