Một kho báu vàng quý hiếm có niên đại hơn 1.400 năm vừa được phát hiện tại Công viên quốc gia Susita, vùng Galilee. Phát hiện này được đánh giá là một trong những kho báu lớn nhất từ thời Byzantine từng khai quật trên đất liền Israel, mang lại nhiều thông tin giá trị về lịch sử chính trị, kinh tế và đời sống xã hội khu vực trong giai đoạn đầy biến động.

Một kho báu gồm 97 đồng tiền vàng nguyên chất có niên đại từ thế kỷ thứ 6 và thế kỷ thứ 7 sau Công nguyên, được khai quật trong quá trình khai quật khảo cổ học tại thành phố cổ Hippos (Sussita), gần Biển Galilee

Theo Cơ quan Bảo tồn Thiên nhiên và Công viên Israel, cuộc khai quật diễn ra cuối tháng 7/2025 đã phát hiện 97 đồng tiền vàng cùng hàng chục đôi hoa tai tinh xảo chế tác từ vàng, ngọc trai, đá bán quý và thủy tinh. Trong số này có một đồng termisis đặc biệt hiếm, được đúc tại đảo Síp khoảng năm 610 sau Công nguyên, trong thời kỳ khởi nghĩa chống lại Hoàng đế Phocas. Đây mới chỉ là đồng tiền thứ hai loại này từng được tìm thấy ở Israel.

“Điểm độc đáo của kho báu nằm ở sự kết hợp giữa tiền vàng và đồ trang sức từ nhiều triều đại khác nhau. Một số đồng tiền thậm chí còn dính vải từ chiếc túi đựng khi được chôn, cho thấy thói quen cất giữ tài sản của người xưa”, tiến sĩ Michael Eisenberg, đồng giám đốc đoàn khai quật và nhà nghiên cứu thuộc Viện Khảo cổ Zinman (Đại học Haifa), cho biết.

Các đồng tiền trong kho báu có niên đại trải dài từ thời Hoàng đế Justin I (518–527) đến đầu triều đại Heraclius (610–613), bao gồm cả đồng solidus nguyên vẹn cùng các mệnh giá nhỏ hơn như semisis (nửa) và termisis (một phần ba).

Phát hiện này đến khá tình cờ. Ông Eddie Lipsman, người vận hành máy dò kim loại hỗ trợ đoàn khai quật, kể lại: “Máy phát tín hiệu mạnh bất thường. Tôi không thể tin nổi khi thấy những đồng tiền vàng lần lượt xuất hiện”.

Không chỉ tiền vàng, những đôi hoa tai trong kho báu cũng gây ấn tượng mạnh. Tiến sĩ Arleta Koblewska, đồng giám đốc khai quật, cho biết: “Các đôi hoa tai là điều khiến tôi bất ngờ nhất. Nghệ thuật chế tác tinh xảo với sự kết hợp giữa ngọc trai và đá quý. Tôi hy vọng các nghệ nhân kim hoàn hiện đại có thể tái hiện lại vẻ đẹp này”.

Mặt trước của một đồng tiền vàng quý hiếm có hình chân dung của Hoàng đế Heraclius (610–613 CN)

Kho báu được tìm thấy tại Susita, thành phố cổ từng là trung tâm Kitô giáo quan trọng của vùng Galilee thời Byzantine, nơi có ít nhất 7 nhà thờ và từng giữ vai trò tòa giám mục. Trong hơn 26 năm khai quật tại đây, nhóm nghiên cứu của Đại học Haifa đã tìm thấy nhiều bằng chứng về cuộc chinh phạt của đế chế Sassanid-Persia, trong đó có dấu vết thiêu hủy Nhà thờ của Thánh tử đạo Theodoros. Một số giả thuyết cho rằng cộng đồng Do Thái địa phương đã liên minh với quân Sassanid để nổi dậy chống lại sự cai trị Byzantine.

“Đây là phát hiện đặc biệt có ý nghĩa, giúp hiểu rõ hơn lịch sử chính trị và kinh tế khu vực trong giai đoạn hỗn loạn này”, tiến sĩ Danny Shion, chuyên gia tiền cổ, nhấn mạnh tầm quan trọng của đồng termisis hiếm có.

Theo tiến sĩ Dror Ben-Yosef, giám sát viên di sản miền Bắc của Cơ quan Bảo tồn Thiên nhiên và Công viên Israel, phát hiện này không chỉ mang lại giá trị khảo cổ mà còn giúp làm sáng tỏ bức tranh đa dạng văn hóa và tôn giáo ở Galilee thời Byzantine.