Đọc Tây Du Ký, hẳn ai cũng nhớ phân đoạn cười ra nước mắt khi Tôn Ngộ Không giả làm cô vợ xinh đẹp để lừa Trư Bát Giới cõng trên lưng. Thế nhưng, đằng sau tiếng cười ấy, số phận của nàng tiểu thư Cao Thúy Lan ngoài đời thực lại là một câu hỏi khiến nhiều người phải băn khoăn. Khi "chàng rể" yêu quái đã lên đường thỉnh kinh và cuối cùng đắc đạo thành tiên, người vợ chốn nhân gian ấy sẽ sống tiếp những ngày tháng còn lại ra sao?

Phân đoạn Tôn Ngộ Không giả làm tiểu thư họ Cao lừa Trư Bát Giới cõng trên lưng là một trong những chi tiết hài hước nhất Tây Du Ký

Cao Thúy Lan vốn là con gái út của lão gia Cao Thái Công ở vùng Cao Lão Trang. Nàng từng bị Trư Bát Giới khi đó ẩn thân dưới hình dáng một gã lực điền khỏe mạnh dùng phép thuật giam lỏng trong tòa hậu lâu suốt ba năm trời. Trong nguyên tác của Ngô Thừa Ân, Cao Thúy Lan hiện lên với vẻ tiều tụy, đáng thương sau thời gian dài bị yêu quái dày vò. Sau khi được Tôn Ngộ Không giải cứu và Bát Giới quy y theo Đường Tăng, nàng gần như mất hút khỏi mạch truyện chính, để lại nhiều suy đoán về một đoạn đời phía sau.

Nhiều ý kiến cho rằng, dựa trên bối cảnh xã hội cũ được phản ánh trong truyện, cuộc đời của Cao Thúy Lan có lẽ khó tìm được sự viên mãn. Có phân tích chỉ ra rằng, về mặt danh nghĩa, nàng vẫn là vợ của Bát Giới vì thời đó không có khái niệm "ly hôn", vả lại lão Trư trước khi đi còn dặn nhạc phụ trông nom vợ để sau này "lấy không được kinh thì lại về làm rể". Lời hứa này, cộng với nỗi sợ về một chàng rể yêu tinh, có thể đã khiến dân làng không ai dám đến hỏi cưới nàng, khiến Cao Thúy Lan phải sống cảnh đơn chiếc, nương tựa nhà đẻ suốt đời.

Bên cạnh đó, một số độc giả lại nhìn nhận dưới góc độ danh dự khắt khe của thời phong kiến. Có quan điểm cho rằng việc một tiểu thư khuê các từng bị yêu quái "chiếm giữ" suốt ba năm là một vết nhơ khó xóa nhòa trong mắt người đời. Dù không còn bị giam cầm, nàng có lẽ phải đối mặt với những lời đàm tiếu và định kiến nặng nề. Do đó, có ý kiến dự đoán nàng sẽ chọn cuộc sống lặng lẽ, thu mình lại trong phủ họ Cao hoặc tìm sự an yên nơi cửa Phật để quên đi quãng thời gian kinh hoàng.

Dưới áp lực của định kiến xã hội phong kiến, nhiều giả thuyết cho rằng Cao Thúy Lan khó lòng tìm được bến đỗ mới sau khi Trư Bát Giới rời đi

Tuy nhiên, nếu tìm hiểu sang các tác phẩm phái sinh như Hậu Tây Du Ký, số phận của nàng lại được vẽ nên một ngách rẽ hoàn toàn khác. Có giả thuyết kể rằng Cao Thúy Lan sau đó đã mang thai và sinh ra một người con trai tên là Chu Thủ Chuyết. Dù đây không phải là chi tiết chính thống của Ngô Thừa Ân, nhưng nó cho thấy mong muốn của hậu thế về một sự tiếp nối cho nhân vật này thay vì một kết thúc quá buồn tẻ.

Cho đến nay, việc Cao Thúy Lan cuối cùng ra sao vẫn là một chủ đề "mở" đầy thú vị. Có người tin vào thực tế nghiệt ngã của xã hội xưa, nhưng cũng có người hy vọng nàng đã tìm thấy sự bình lặng sau cơn bão tố. Sự biến mất của nàng trong phần kết thúc của Tây Du Ký dường như là dụng ý của tác giả, cho thấy khi các nhân vật chính đã cắt đứt hồng trần để đắc đạo, thì những nhân duyên trần thế như Cao Thúy Lan cũng lùi dần vào hư ảo.