Ảnh minh họa: ITN

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định về quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo do Bộ tài trợ, đặt hàng. Văn bản này được xây dựng để thay thế Thông tư số 15/2024, trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025.

So với quy định hiện hành, dự thảo mở rộng phạm vi quản lý, không chỉ tập trung vào các đề tài khoa học và công nghệ cấp bộ mà còn bao quát cả nhiệm vụ đổi mới sáng tạo. Các hoạt động được điều chỉnh từ khâu tài trợ, đặt hàng, thẩm định, giao nhiệm vụ đến tổ chức thực hiện, chấm dứt, thanh lý và đánh giá kết quả.

Đối tượng áp dụng cũng được mở rộng, gồm các đơn vị trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, cơ sở giáo dục đại học tư thục cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan. Cách tiếp cận này chuyển trọng tâm từ quản lý riêng từng đề tài sang quản lý toàn bộ quá trình nghiên cứu, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và đưa kết quả vào thực tiễn.

Đề cao khả năng ứng dụng và thương mại hóa

Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là phân loại rõ các nhóm nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đi kèm yêu cầu về sản phẩm đầu ra.

Với nghiên cứu cơ bản, sản phẩm được yêu cầu có công bố khoa học trên các tạp chí quốc tế có uy tín và hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh. Trong khi đó, đối với nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ, yêu cầu được đặt trực tiếp vào khả năng đưa kết quả nghiên cứu ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm.

Theo đó, công nghệ, quy trình, sản phẩm, giải pháp hoặc mô hình được tạo ra phải có khả năng ứng dụng vào thực tiễn, chuyển giao hoặc thương mại hóa. Đây được xác định là một trong những yêu cầu bắt buộc đối với hoạt động nghiên cứu khoa học tại các cơ sở giáo dục đại học.

Dự thảo cũng bổ sung nhóm nhiệm vụ đổi mới sáng tạo, hướng đến đổi mới công nghệ, phát triển quyền sở hữu trí tuệ, nâng cao năng suất, chất lượng và hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo. Mục tiêu là tăng khả năng ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu, công nghệ.

Để tăng tính thực tiễn của các nhiệm vụ này, Hội đồng xét tài trợ, đặt hàng và Tổ thẩm định có thể có sự tham gia của doanh nghiệp, nhà đầu tư và chuyên gia về đổi mới sáng tạo. Những nhiệm vụ có sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức, nhà đầu tư, quỹ đầu tư hoặc chuyên gia có kinh nghiệm trong ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, công nghệ cũng được dự thảo ưu tiên.

Cách làm này hướng tới tăng cường liên kết giữa nhà trường, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư, qua đó hạn chế tình trạng kết quả nghiên cứu chỉ dừng ở công bố khoa học hoặc trong phạm vi phòng thí nghiệm mà chưa được đưa vào sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Tăng quyền chủ động, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu

Dự thảo đồng thời đề xuất thay đổi cách quản lý quá trình triển khai nhiệm vụ theo hướng tăng quyền chủ động cho tổ chức chủ trì.

Một số nội dung quan trọng như chủ nhiệm nhiệm vụ, mục tiêu, nội dung và kết quả cuối cùng, thời gian thực hiện, tổng kinh phí và quyền sở hữu trí tuệ vẫn phải thực hiện thủ tục điều chỉnh khi có thay đổi.

Trong khi đó, với những nội dung không thuộc nhóm này, tổ chức chủ trì được chủ động quyết định và chịu trách nhiệm. Các thay đổi phải được giải trình, đồng thời cập nhật trên nền tảng số hoặc báo cáo cơ quan quản lý trong thời hạn 7 ngày.

Đáng chú ý, dự thảo quy định việc chấp nhận rủi ro có thể dẫn đến kết quả nghiên cứu không đạt mục tiêu ban đầu trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Cơ chế này nhằm tạo dư địa cho các nghiên cứu mới, nghiên cứu thử nghiệm và hoạt động đổi mới sáng tạo, đồng thời phân biệt rủi ro phát sinh từ bản chất của hoạt động khoa học với các hành vi vi phạm trong quản lý, tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, dự thảo đẩy mạnh số hóa trong quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hồ sơ đăng ký có thể được gửi thông qua cổng dịch vụ công trực tuyến hoặc nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.

Những thay đổi được đề xuất cho thấy dự thảo Thông tư hướng đến một mô hình quản lý linh hoạt hơn, trong đó giá trị của nhiệm vụ nghiên cứu không chỉ được đánh giá qua kết quả khoa học mà còn qua khả năng ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa, đồng thời tạo điều kiện để các tổ chức nghiên cứu chủ động hơn trong quá trình triển khai.