Bà Hứa Thúy Trang, Giám đốc Hợp tác doanh nghiệp BK Holdings, Đại học Bách khoa Hà Nội

Phát biểu tại Hội thảo Kết nối công nghệ - Women in Tech, bà Hứa Thúy Trang, Giám đốc Hợp tác doanh nghiệp BK Holdings, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết giai đoạn 2024-2026 đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong chính sách phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị cùng những cơ chế pháp lý, tài chính mới đang tạo điều kiện để các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp kết nối chặt chẽ hơn trong quá trình đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường.

Từ thực tiễn của Đại học Bách khoa Hà Nội, BK Holdings đang định hướng phát triển một trung tâm vận hành hệ sinh thái thương mại hóa công nghệ, với mục tiêu kết nối nguồn công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp công nghệ lõi và thúc đẩy quá trình chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Mô hình được xây dựng với năm chức năng chính, gồm trung tâm tạo nguồn công nghệ; trung tâm kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; trung tâm ươm tạo và xây dựng doanh nghiệp công nghệ; trung tâm phát triển năng lực sáng tạo; đồng thời là trung tâm thử nghiệm và trình diễn công nghệ.

Điểm nghẽn nằm ở khâu kết nối

Từ quá trình làm việc với doanh nghiệp, BK Holdings nhận thấy nhiều nhóm nghiên cứu có thể giải quyết tốt bài toán kỹ thuật ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, khi chuyển sang hoàn thiện quy trình công nghệ, thử nghiệm trong môi trường doanh nghiệp và phát triển sản phẩm, khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường bắt đầu bộc lộ.

“Vấn đề không nằm ở chất lượng nghiên cứu mà ở sự thiếu hụt của hạ tầng kết nối”, bà Trang nhận định.

Khi một giải pháp bước vào giai đoạn phát triển công nghệ, nhóm nghiên cứu phải làm việc sâu hơn với doanh nghiệp, chịu áp lực về tiến độ, yêu cầu sản xuất và nhu cầu thị trường. Đây cũng là giai đoạn đòi hỏi nguồn nhân lực, tài chính và khả năng quản trị mà không phải nhóm nghiên cứu nào cũng có.

Một số dự án do nữ nhà khoa học làm chủ nhiệm hoặc sáng lập cũng gặp khó khăn ở giai đoạn này. Thay vì phát triển thành doanh nghiệp spin-off để tiếp tục thương mại hóa công nghệ, một số nhà khoa học lựa chọn tiếp tục hoạt động nghiên cứu chuyên sâu. Điều này khiến quá trình hình thành doanh nghiệp công nghệ từ kết quả nghiên cứu chưa đạt như kỳ vọng.

Thực trạng này cũng thể hiện ở tỷ lệ nữ tham gia các ngành kỹ thuật, sở hữu tài sản trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Qua các chương trình phối hợp với UN Women và các tổ chức quốc tế, BK Holdings ghi nhận tỷ lệ nữ sinh viên lựa chọn các ngành kỹ thuật khó còn thấp, trong khi số lượng nữ tham gia đăng ký tài sản trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu cũng chưa cao.

Tuy nhiên, dữ liệu từ chương trình đào tạo và hỗ trợ startup do Đại học Bách khoa Hà Nội và BK Holdings triển khai từ năm 2021 cho thấy tỷ lệ nữ sáng lập không quá thấp. Trong 561 founder tham gia chương trình, có 311 nam và 250 nữ, tương đương khoảng 46% nữ.

Điều này cho thấy bài toán không chỉ nằm ở số lượng nữ tham gia mà còn ở khả năng giúp họ đi tiếp từ nghiên cứu, phát triển công nghệ đến xây dựng doanh nghiệp và mở rộng thị trường.

Cần tổ chức trung gian chuyên nghiệp hóa thương mại hóa

Một trong những hướng BK Holdings đang xây dựng là hệ thống các “cầu thương mại hóa” kết nối trường đại học với tập đoàn, doanh nghiệp nhỏ và vừa, startup, nhà đầu tư và thị trường.

Một kết quả nghiên cứu muốn trở thành tài sản trí tuệ và tiếp tục phát triển thành sản phẩm thương mại cần trải qua nhiều bước, từ hoàn thiện công nghệ, đánh giá tiềm năng thương mại, xác thực nhu cầu thị trường, xác lập tài sản trí tuệ đến tìm kiếm nguồn vốn và xây dựng chiến lược tăng trưởng.

Trong thực tế, các bước này đòi hỏi những bộ công cụ và năng lực chuyên môn khác nhau. Không phải mọi công nghệ đều có cùng một con đường thương mại hóa. Mỗi lĩnh vực, từ giáo dục, dịch vụ, công nghệ số, công nghệ sản xuất đến y tế, chăm sóc sức khỏe, có thị trường, tài sản trí tuệ và cách tiếp cận khác nhau.

BK Holdings đã nghiên cứu các mô hình thương mại hóa giữa Đại học Bách khoa Hà Nội và hệ sinh thái doanh nghiệp, trong đó có tập đoàn, doanh nghiệp nhỏ và vừa và startup. Mục tiêu là xác định con đường phù hợp cho từng loại công nghệ thay vì áp dụng một mô hình chung.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh là cần sử dụng dữ liệu và cơ sở dữ liệu quốc tế để đánh giá vị trí của công nghệ. Việc xác định công nghệ đang ở mức độ nào, khả năng sử dụng tự do trên thị trường quốc tế ra sao, có nguy cơ xung đột quyền sở hữu trí tuệ hay không và thị trường mục tiêu ở đâu là những thông tin quan trọng trước khi quyết định đầu tư phát triển.

Các hoạt động này cần sự tham gia của những tổ chức trung gian có chuyên môn để hỗ trợ nhà khoa học và doanh nghiệp quản trị quá trình thương mại hóa, thay vì để nhóm nghiên cứu tự xử lý toàn bộ các khâu.

Từ “đẩy công nghệ” sang “kéo thị trường”

Một hướng tiếp cận được BK Holdings đề xuất là chuyển từ tư duy chỉ “đẩy công nghệ” ra thị trường sang kết hợp với cơ chế “kéo thị trường”. Theo đó, nhu cầu của doanh nghiệp và xã hội cần được xác định sớm, từ đó định hướng quá trình phát triển công nghệ ngay từ đầu.

Để thực hiện, quá trình thương mại hóa cần được xây dựng theo lộ trình tương ứng với mức độ sẵn sàng của khoa học và công nghệ, từ nghiên cứu ban đầu đến công nghệ có khả năng ứng dụng. Đặc biệt, giai đoạn thử nghiệm và trình diễn được xác định là một trong những điểm gãy cần được giải quyết.

Bên cạnh nguồn vốn nghiên cứu và ươm tạo ban đầu, hệ sinh thái cần kết nối liên tục với nguồn vốn dành cho doanh nghiệp và đầu tư mạo hiểm. Khi công nghệ được hoàn thiện, doanh nghiệp cần tiếp tục có nguồn lực để thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm, chứng minh thị trường và mở rộng quy mô.

BK Holdings cũng định hướng xây dựng các công cụ hỗ trợ quản trị tài sản trí tuệ và đổi mới sáng tạo, kết hợp dữ liệu quốc tế và các phương pháp đánh giá công nghệ. Những công cụ này nhằm giúp các trường, viện và doanh nghiệp xác định vị trí công nghệ, tiềm năng thị trường, chiến lược sở hữu trí tuệ và phương án thương mại hóa phù hợp.

Cùng với đó, mô hình “design factory” và các đơn vị thử nghiệm, trình diễn công nghệ được kỳ vọng giúp nhà khoa học có môi trường hoàn thiện sản phẩm trước khi đưa ra thị trường. Thay vì tự xây dựng toàn bộ năng lực từ đầu, các nhóm nghiên cứu có thể sử dụng hạ tầng, chuyên gia, mentor và mạng lưới doanh nghiệp đã có trong hệ sinh thái.

Hướng tới hệ sinh thái hỗ trợ nữ nhà khoa học

Từ những khảo sát thực tế, BK Holdings cho rằng hỗ trợ nữ nhà khoa học không chỉ dừng ở việc tăng số lượng tham gia các chương trình nghiên cứu mà cần tạo điều kiện để họ đi xuyên suốt chuỗi giá trị, từ ý tưởng, sáng chế, phát triển công nghệ đến thành lập doanh nghiệp và mở rộng thị trường.

Để làm được điều này, cần kết hợp nguồn lực của Nhà nước, trường đại học, doanh nghiệp, tổ chức trung gian, chuyên gia quốc tế và các nhà đầu tư. Trong đó, tổ chức trung gian có vai trò kết nối và cung cấp công cụ chuyên biệt cho từng giai đoạn.

BK Holdings cho biết sẵn sàng chia sẻ các công cụ và kinh nghiệm đã tích lũy trong quá trình vận hành hệ thống chuyển giao công nghệ với các đơn vị, trong đó có các tổ chức hỗ trợ phụ nữ, nhằm giúp các nhà khoa học tiếp cận tốt hơn với tiêu chuẩn quốc tế, hệ sinh thái đầu tư và thị trường.

Mục tiêu là hình thành một chuỗi hỗ trợ liên tục, từ vốn nghiên cứu, ươm tạo, hoàn thiện công nghệ đến vốn doanh nghiệp và đầu tư mạo hiểm. Khi các mắt xích được kết nối, kết quả nghiên cứu có thêm cơ hội trở thành tài sản trí tuệ, sản phẩm và doanh nghiệp công nghệ có khả năng tạo tác động kinh tế - xã hội.

Từ kinh nghiệm của Đại học Bách khoa Hà Nội, mô hình này đang được BK Holdings tiếp tục hoàn thiện, với trọng tâm là chuyên nghiệp hóa hoạt động chuyển giao, thương mại hóa công nghệ và tăng cường kết nối giữa nhà khoa học với doanh nghiệp, nhà đầu tư và thị trường.