PGS.TS Nguyễn Thu Hiền, Trưởng khoa Văn học. Ảnh: Vân Khánh

Phát biểu đề dẫn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thu Hiền, Trưởng khoa Văn học, cho biết tọa đàm nằm trong chuỗi sự kiện hướng tới kỷ niệm 70 năm truyền thống Khoa Ngữ văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội, nay là Khoa Văn học. Đây cũng là dịp để Khoa tiếp nhận ý kiến từ các chuyên gia, nhà tuyển dụng và đơn vị sử dụng lao động nhằm rà soát, điều chỉnh chương trình đào tạo, đáp ứng tốt hơn nhu cầu xã hội.

Hiện Khoa Văn học đào tạo ở ba trình độ: cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ. Ở bậc cử nhân, Khoa có ba ngành gồm Văn học, Hán Nôm và Lý luận, lịch sử và phê bình điện ảnh - truyền hình. Trong hai năm 2025 và 2026, tổng số sinh viên tuyển mới của ba ngành đạt khoảng 220-240 sinh viên mỗi năm.

Theo bà Nguyễn Thu Hiền, trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và những biến đổi xã hội, yêu cầu đối với nguồn nhân lực ngày càng thay đổi. Vì vậy, đổi mới đào tạo các ngành khoa học xã hội và nhân văn cần kết hợp cập nhật tri thức, phương pháp tiếp cận với việc giữ vững nền tảng học thuật và bản sắc chuyên môn.

Một vấn đề cần được quan tâm là cân đối giữa kiến thức chuyên ngành và kỹ năng nghề nghiệp. Hiện cả ba chương trình cử nhân của Khoa đều có 130 tín chỉ, trong đó kiến thức chuyên ngành chuyên sâu chiếm khoảng 61-64 tín chỉ, chưa đến 50%. Khoa mong muốn tham khảo ý kiến chuyên gia để điều chỉnh cấu trúc chương trình, bổ sung học phần kỹ năng và tăng cường thực hành cho sinh viên.

Trưởng khoa Văn học nhấn mạnh, nếu người học chỉ được trang bị kiến thức chuyên môn mà thiếu kỹ năng nghề nghiệp, khả năng vận dụng tri thức vào thực tiễn và cơ hội việc làm sẽ bị hạn chế. Thông qua tọa đàm, Khoa kỳ vọng nhận diện rõ hơn những thế mạnh cần phát huy, yêu cầu của thị trường lao động và kinh nghiệm từ các cơ sở nghiên cứu, cơ quan báo chí, xuất bản, tổ chức văn hóa, nghệ thuật. Qua đó, Khoa có thể xây dựng chương trình đào tạo hài hòa giữa chiều sâu học thuật và khả năng thích ứng nghề nghiệp.

Nhà báo Nguyễn Minh Đức, Phó Tổng Giám đốc Thường trực cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo thành phố Hà Nội. Ảnh: Vân Khánh

Cựu sinh viên Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, nhà báo Nguyễn Minh Đức, Phó Tổng Giám đốc Thường trực cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo thành phố, cho rằng đào tạo Văn học cần chuyển từ chú trọng trang bị tri thức sang phát triển năng lực vận dụng, sáng tạo sản phẩm và đáp ứng nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực báo chí, truyền thông, công nghiệp văn hóa. Sinh viên cần được bổ sung nghiệp vụ báo chí, kỹ năng số, khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo và tổ chức sản xuất đa phương tiện.

Theo ông, kiến thức Văn học không chỉ tạo nền tảng về ngôn ngữ, tư duy phản biện, khả năng quan sát và phân tích đời sống mà còn có giá trị ứng dụng trong báo chí, xuất bản, điện ảnh, truyền thông và quản lý xã hội. Thực tiễn cho thấy, nhiều phóng viên, biên tập viên tốt nghiệp Khoa Ngữ văn có nền tảng chuyên môn vững và khả năng nghề nghiệp tốt.

Để thích ứng với thị trường lao động, Khoa Văn học cần duy trì chiều sâu học thuật, đồng thời mở rộng các học phần ứng dụng, tăng cường thực hành và đánh giá sinh viên thông qua năng lực, sản phẩm thực tế. Nhà báo Nguyễn Minh Đức đề xuất mỗi sinh viên tốt nghiệp cần có hồ sơ năng lực và sản phẩm chuyên môn tiêu biểu; đồng thời, Khoa cần đẩy mạnh hợp tác với cơ quan báo chí, tổ chức văn hóa, nghệ thuật và đơn vị sử dụng lao động trong xây dựng học phần, hướng dẫn thực hành và đánh giá kết quả đào tạo.

Ông cũng nhấn mạnh tiềm năng kết nối đào tạo với hệ thống di sản, bảo tàng, thư viện, nhà xuất bản và cơ quan báo chí tại Hà Nội. Qua đó, sinh viên có cơ hội tham gia sản xuất nội dung đa phương tiện, xây dựng sản phẩm truyền thông về văn học, văn hóa, lịch sử, di sản và thực hiện các dự án số hóa, phổ biến tri thức văn học.

PGS.TS Đặng Hồng Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội). Ảnh: Vân Khánh

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Hồng Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng đổi mới chương trình đào tạo cần lấy người học làm trung tâm, hướng tới mục tiêu sinh viên tốt nghiệp có việc làm phù hợp và thu nhập tốt. Để đạt được điều này, nhà trường cần tăng cường đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng nghề nghiệp, tổ chức học kỳ thực tập từ 2-4 tháng tại các cơ quan, doanh nghiệp; đồng thời bồi dưỡng nền tảng văn hóa, di sản và năng lực nhân văn bên cạnh kỹ năng số, khả năng sử dụng trí tuệ nhân tạo.

Ông đề nghị Khoa Văn học rà soát, loại bỏ những học phần lạc hậu, xây dựng môn học và hướng chuyên ngành mới theo nhu cầu tuyển dụng, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp sáng tạo. Khoa cũng có thể bố trí thêm học phần vào học kỳ hè, tạo điều kiện để sinh viên tốt nghiệp sau 3-3,5 năm, giảm chi phí học tập và sớm tham gia thị trường lao động. Theo ông, đổi mới cần bắt đầu từ tư duy quản lý, giảng dạy, đồng thời tăng cường sự tham gia của cựu sinh viên, nhà tuyển dụng và người học trong quá trình xây dựng chương trình, bảo đảm kết hợp giữa nền tảng chuyên môn với yêu cầu thực tiễn.

Từ các ý kiến tại tọa đàm, vấn đề đặt ra đối với Khoa Văn học là tìm được phương án kết hợp giữa bảo tồn nền tảng học thuật và mở rộng năng lực nghề nghiệp. Kiến thức chuyên sâu vẫn là cơ sở tạo nên bản sắc của ngành, nhưng người học cần có thêm ngoại ngữ, kỹ năng số, khả năng sử dụng công nghệ, tư duy sáng tạo và kinh nghiệm thực hành.

Đặc biệt, việc gắn kết với cơ quan báo chí, viện nghiên cứu, nhà xuất bản, tổ chức văn hóa, nghệ thuật và doanh nghiệp cần được xem xét trong toàn bộ quá trình đào tạo, từ xây dựng nội dung học tập đến tổ chức thực hành và đánh giá kết quả.

Với truyền thống 70 năm của Khoa Ngữ văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội, nay là Khoa Văn học, những điều chỉnh trong giai đoạn hiện nay đặt ra yêu cầu vừa kế thừa thế mạnh chuyên môn, vừa nhìn nhận thẳng thắn những hạn chế của chương trình trước sự thay đổi của xã hội.

Đích đến của quá trình đổi mới không chỉ là cập nhật thêm kiến thức hay công nghệ vào bài giảng mà còn là nâng cao khả năng vận dụng tri thức của sinh viên. Người học cần có năng lực nghiên cứu, sáng tạo, sản xuất sản phẩm văn hóa và tham gia thị trường lao động với những kỹ năng phù hợp.

Các ý kiến tại tọa đàm là cơ sở để Khoa Văn học tiếp tục rà soát chương trình, xác định những nội dung cần bổ sung, điều chỉnh và mở rộng hợp tác với các đơn vị sử dụng lao động. Qua đó, hướng tới mô hình đào tạo trong đó chiều sâu tri thức văn học được kết nối với yêu cầu nghề nghiệp, năng lực công nghệ và nhu cầu phát triển của xã hội đương đại.