Con tàu chìm cùng 200 tấn hàng hóa

Ngày 5/9/1856, Arabia – một tàu hơi nước có bánh guồng hai bên – đang xuôi về phía Tây trên sông Missouri để vận chuyển hàng hóa từ St. Louis tới 16 thị trấn vùng biên thì gặp nạn. Khi đi qua khu vực gần Parkville, bang Missouri, cách Kansas City khoảng 10 km về phía Bắc, thân tàu va phải một thân cây nằm chìm dưới nước. Arabia khi đó mới chỉ được đưa vào hoạt động khoảng 3 năm.

Con tàu chở một lượng hàng hóa khổng lồ, trong đó có khoảng 6.100 m gỗ xẻ, 4.000 đôi giày và ủng, một xưởng cưa cùng nhiều thiết bị, 2 căn nhà lắp ghép dự kiến chuyển tới Logan, bang Nebraska, cùng nhiều hàng hóa khác.

Arabia chìm xuống vùng nước sâu khoảng 4,6 m. May mắn, toàn bộ 130 hành khách trên tàu đều kịp lên bờ bằng chiếc xuồng cứu sinh. Tuy nhiên trong những ngày tiếp theo, phù sa từ sông Missouri nhanh chóng bao phủ xác tàu. Chỉ vài tuần sau, Arabia hoàn toàn biến mất khỏi mặt nước.

Theo thời gian, dòng Missouri liên tục thay đổi dòng chảy, dịch chuyển khoảng 800m khỏi vị trí con tàu chìm. Lớp phù sa dày biến khu vực từng là lòng sông thành đất liền, rồi trở thành một cánh đồng ngô.

Mất hơn 4 tháng để khai quật kho báu

Hơn 130 năm sau, câu chuyện về Arabia vẫn thu hút những người săn tìm kho báu. Năm 1987, Bob Hawley cùng 2 người con trai David và Greg bắt đầu tìm kiếm xác tàu.

Manh mối quan trọng nhất đến từ bản kê hàng hóa của Arabia. Một thành viên thủy thủ đoàn từng cung cấp tài liệu này cho một tờ báo ở St. Louis ngay sau vụ chìm tàu. Từ đó, gia đình Hawley biết Arabia dự định ghé những đâu, chở những loại hàng hóa nào và thương nhân nào đang chờ nhận hàng.

Họ tiếp tục đối chiếu thông tin với một bản đồ thế kỷ XIX đánh dấu vị trí các vụ đắm tàu trên sông Missouri. Sau quá trình nghiên cứu, nhóm khoanh vùng một cánh đồng ngô ở Parkville – nơi họ tin xác Arabia đang nằm bên dưới.

Sau khi thiết bị dò kim loại phát hiện tín hiệu của những nồi hơi bằng sắt, nhóm Hawley tiếp tục sử dụng các mũi khoan thăm dò để xác định phạm vi thân tàu. Khu vực này nằm dưới lớp đất sâu khoảng 65 feet (gần 20m). 

Một bộ sưu tập các vật dụng được tìm thấy tại hiện trường vụ chìm tàu. (Ảnh: Metrovoicenews.com)

Tuy nhiên, việc đưa Arabia lên mặt đất không hề đơn giản. Để tiếp cận xác tàu, gia đình Hawley đào một loạt giếng xung quanh khu vực và bắt đầu hút lượng nước ngầm khổng lồ. Tổng cộng 20 máy bơm phải hoạt động cả ngày lẫn đêm trong suốt 4 tháng, liên tục loại bỏ khoảng 20.000 gallon nước ( hơn 75.000 lít) mỗi phút. 

Chỉ khi mực nước được kiểm soát, nhóm khai quật mới có thể từng bước tiếp cận và đưa toàn bộ xác tàu cùng lượng hàng hóa bên trong lên mặt đất.

Hàng nghìn hiện vật được giữ nguyên trạng

Gia đình Hawley không trục vớt toàn bộ thân tàu lên mặt đất. Thay vào đó, họ từng bước đào xuống khoang tàu, đưa hàng hóa và các hiện vật bên trong lên khỏi lòng đất. Một số bộ phận lớn của Arabia, trong đó có nồi hơi và bánh guồng, cũng được thu hồi để bảo quản và trưng bày.

Điều khiến nhóm khai quật kinh ngạc là lớp bùn dày bao phủ con tàu đã vô tình tạo ra một môi trường gần như không có oxy. Nhờ vậy, nhiều hàng hóa vốn có thể đã mục nát từ lâu lại được bảo quản đặc biệt tốt. Sau nhiều tháng làm việc trong điều kiện lạnh giá, ngập nước và vô cùng nặng nhọc, những món hàng cuối cùng cũng được đưa ra khỏi khoang tàu. Gia đình Hawley nhận ra họ không muốn bán riêng lẻ những gì tìm được.

Từ những người săn kho báu, họ trở thành những người bảo tồn di sản. Với họ, giá trị thực sự của kho báu này không nằm ở việc bán cho một cá nhân mà là giữ toàn bộ hiện vật cùng nhau. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc họ phải xây dựng một bảo tàng đủ lớn để trưng bày hàng tấn hàng hóa được giải cứu.

Các công ty thiết kế bảo tàng đưa ra mức chi phí thấp nhất khoảng 5,5 triệu USD – vượt xa khả năng tài chính của gia đình. Cuối cùng, với sự hỗ trợ của người thân, bạn bè và khoản vay ngân hàng, họ tự xây dựng một bảo tàng rộng khoảng 3.250 m² với chi phí chưa tới 500.000 USD. Đáng chú ý, dự án không nhận hỗ trợ từ chính quyền bang hay liên bang.

Bảo tàng hiện nằm gần địa điểm mà Arabia từng dừng chân trong chuyến đi cuối cùng. Nơi đây hiện có khoảng 20 nhân viên và đón khoảng 80.000 lượt khách mỗi năm. Tuy nhiên hợp đồng thuê địa điểm hiện tại sẽ hết hạn trong năm 2026, trong khi kế hoạch xây bảo tàng mới vẫn chưa thành hiện thực.

Đáng chú ý, gia đình Hawley còn muốn khai quật thêm Malta, một tàu hơi nước chìm năm 1841 để trưng bày cùng Arabia. Dự án từng được đề xuất tại thành phố St. Charles nhưng đổ vỡ do chi phí quá lớn: bộ sưu tập Arabia được thẩm định và chào bán với giá 10 triệu USD (hơn 261 tỷ đồng), còn việc khai quật Malta ước tính thêm 3 triệu USD.

Dù vậy, Hawley cho biết gia đình vẫn đang tìm một địa điểm mới để xây bảo tàng, với mục tiêu quan trọng nhất là giữ toàn bộ bộ sưu tập Arabia không bị chia tách. Nhờ phát hiện của gia đình Hawley, những món đồ từng nằm im dưới lớp bùn hơn một thế kỷ nay trở thành những “nhân chứng” sống động về nước Mỹ năm 1856.

(Theo eppc.org, KMBC)