Ngay tối 20/10, ngày phụ nữ Việt Nam, một đoạn clip ghi lại cảnh một nam sinh bất ngờ lao tới, đánh vào đầu nữ giáo viên đang đứng trên bục giảng tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, Hà Nội lan truyền gây phẫn nộ cực độ. Khi cô giáo di chuyển về phía bàn giáo viên, nam sinh tiếp tục lao theo. Một số học sinh trong lớp đã hô hoán, chạy lên can ngăn.

Theo thông tin ban đầu từ nhà trường, sự việc xảy ra sáng 19/10, trong giờ học Toán. Sau đó, nhà trường phối hợp với cơ quan công an giải quyết vụ việc và báo cáo Sở GD-ĐT Hà Nội. Sức khỏe, tinh thần của cô giáo hiện đã ổn định. Ngày 21/10, cơ quan công an xác nhận nam sinh đã bị bắt khẩn cấp để phục vụ điều tra.

Vụ việc đang được cơ quan chức năng làm rõ. Những nguyên nhân cụ thể dẫn đến hành vi của nam sinh cần được xác minh đầy đủ, nhưng có một điều không cần chờ kết luận: Không thể lấy những suy đoán về cách ứng xử của giáo viên để mặc nhiên biện minh cho hành vi đánh người.

Ảnh cắt từ clip

"Cô giáo phải làm gì thì học sinh mới đánh?"

Điều đáng nói là dưới phần bình luận, bên cạnh những lời chỉ trích nam sinh, vẫn có người quay sang đặt vấn đề với chính cô giáo: Phải chăng cô đã làm gì khiến học sinh mất bình tĩnh? Lớp học lộn xộn, giờ chữa bài kiểm tra mà người đứng, người ngồi, liệu cách tổ chức lớp học có vấn đề?

Câu hỏi ấy nghe qua có vẻ như đang tìm hiểu nguyên nhân, nhưng nếu được đặt ra ngay sau hình ảnh một người giáo viên bị hành hung, nó rất dễ đẩy câu chuyện sang hướng khác: Từ hành vi của người ra tay sang việc truy tìm lỗi lầm của người bị đánh.

Cô giáo có thể giảng chưa hay, có thể có lúc nóng giận, có thể mắc sai sót trong cách nhắc nhở học sinh. Giáo viên cũng là con người, không phải ai đứng trên bục giảng cũng luôn đúng. Nếu có vấn đề trong cách ứng xử, học sinh và phụ huynh hoàn toàn có quyền phản ánh, đề nghị nhà trường xác minh, giải quyết.

Nhưng đó là một câu chuyện khác.

Không thể vì giáo viên có thể mắc sai sót mà mặc nhiên coi việc học sinh dùng nắm đấm để giải quyết mâu thuẫn là điều có thể hiểu được. Càng không thể nhìn một đoạn clip ngắn rồi tự suy diễn rằng chắc hẳn cô giáo đã làm gì quá đáng nên mới bị đánh.

Một người bị hành hung không có nghĩa người ấy hoàn toàn không có khuyết điểm. Nhưng khuyết điểm, nếu có, cũng không tự động biến họ thành người phải chịu trách nhiệm cho hành vi bạo lực của người khác.

Nếu cứ đặt câu hỏi "Phải làm gì thì mới bị đánh?", chúng ta sẽ không bao giờ thiếu lý do để nghi ngờ nạn nhân. Hôm nay là cô giáo, ngày mai có thể là một người đi đường bị hành hung, một nhân viên bị khách hàng đánh hay một người vợ bị chồng bạo lực. Chỉ cần người ta tiếp tục truy tìm xem nạn nhân đã nói gì, làm gì, thái độ ra sao, câu chuyện sẽ lại có thêm những lời giải thích cho hành vi của người ra tay. Nhưng tìm hiểu nguyên nhân để ngăn sự việc tái diễn khác hoàn toàn với việc tìm lỗi của nạn nhân để làm nhẹ trách nhiệm của người gây ra bạo lực.

Nếu cách quản lý lớp học chưa phù hợp, nhà trường có thể xem xét. Nếu giáo viên có sai sót, cần làm rõ. Nếu học sinh có những khó khăn về tâm lý hoặc mâu thuẫn chưa được giải quyết, cần tìm hiểu nguyên nhân. Mỗi vấn đề đều có cách xử lý tương ứng. Không có quy trình nào trong số đó cho phép một học sinh tự ý dùng bạo lực để trừng phạt giáo viên.

Cần phân biệt rõ giữa quyền phản ánh và quyền làm tổn thương người khác. Học sinh có quyền trình bày khi cảm thấy bị đối xử không công bằng, nhưng không có quyền dùng nắm đấm để buộc người khác phải làm theo ý mình. Phụ huynh có quyền bảo vệ con khi cho rằng con bị đối xử sai, nhưng không nên dạy con rằng chỉ cần cảm thấy tức giận thì mọi hành vi của mình đều có thể được thông cảm.

Một lớp học có thể cần thêm kỷ luật, một giáo viên có thể cần điều chỉnh cách ứng xử, nhưng trước hết, trường học phải là nơi mọi người được bảo đảm an toàn về thân thể.

Cách người lớn nhìn nhận sự việc ảnh hưởng đến con cái

Trẻ em không tự nhiên hình thành toàn bộ cách ứng xử chỉ sau một đêm. Gia đình, nhà trường và môi trường xã hội đều góp phần tạo nên nhận thức của trẻ về đúng sai, về giới hạn và cách giải quyết mâu thuẫn.

Khi một đứa trẻ làm sai, người lớn có thể tìm hiểu nguyên nhân, lắng nghe cảm xúc và giúp trẻ tháo gỡ vấn đề. Nhưng lắng nghe không có nghĩa là đồng tình với mọi hành vi. Thấu hiểu không đồng nghĩa với miễn trừ trách nhiệm.

Nếu người lớn luôn tìm lý do để giải thích cho hành vi sai trái của con, trẻ có thể dần hiểu rằng chỉ cần mình có lý do, người khác sẽ phải thông cảm. Nếu mỗi lần con gây ra vấn đề, câu hỏi đầu tiên luôn là người khác đã làm gì khiến con như vậy, trẻ sẽ khó học được cách nhìn nhận trách nhiệm của chính mình.

Đáng ngại hơn, khi người lớn công khai bênh vực hành vi bạo lực bằng những suy đoán chưa được kiểm chứng, ranh giới giữa đúng và sai cũng trở nên mờ nhạt. Người bị hại bị đặt vào thế phải chứng minh mình vô tội, còn người gây ra hành vi bạo lực lại được trao sẵn những lời bào chữa.

Giáo dục một đứa trẻ không phải là tìm cách bảo vệ con khỏi mọi lời phê bình. Đó là giúp con hiểu rằng cảm xúc của mình cần được tôn trọng, nhưng cảm xúc không cho phép mình xâm phạm người khác; mình có quyền phản đối điều không đúng, nhưng phải biết lựa chọn cách phản đối phù hợp.

Một nền giáo dục nhân văn không phải là nơi học sinh luôn được bao dung, bất kể đã làm gì, mà là nơi các em được lắng nghe nhưng cũng phải học cách chịu trách nhiệm. Giáo viên có thể sai và cần được nhắc nhở khi sai, nhưng không ai đáng bị hành hung chỉ vì một lời nhắc nhở hay một mâu thuẫn chưa được giải quyết.