Một buổi sáng trời thu nắng nhẹ, ông Gordon Robb (63 tuổi cựu phó chủ tịch một công ty công nghệ sinh học tại Anh) mở email như thường lệ. Nhưng thay vì những dòng chữ quen thuộc, trước mắt ông là một thứ “ngôn ngữ xa lạ”. Email, tin nhắn điện thoại, thậm chí cả chữ trên màn hình ATM đều tương tự. Ông chỉ cảm thấy chúng như thể viết bằng một loại ngôn ngữ khác, ngôn ngữ của "người ngoài hành tinh" mà chỉ mình ông nhìn được, chứ không ngờ đó là dấu hiệu báo trước cơn đột quỵ.

Ảnh minh hoạ

Ông không đau đầu dữ dội, không méo miệng, không yếu tay chân, không nói ngọng. Vì thế, ngay cả sau khi cho nhiều người, khác quốc tịch đọc thử email kỳ lạ của mình, Robb vẫn chỉ cho rằng đó là dấu hiệu tuổi già khi cơ thể mệt mỏi nhất thời. Dù do dự nhưng ông vẫn quyết định hẹn lịch với bác sĩ gia đình vào 1 tuần sau đó.

May mắn là ngay sau khi nắm được tình hình, người nhà của Gordon Robb cảm thấy vấn đề rất nghiêm trọng và lập tức đưa ông đến phòng cấp cứu. Kết quả bất ngờ: ông không mệt mỏi nhất thời, không bị rối loạn ngôn ngữ do tuổi già mà là dấu hiệu xuất huyết não - một dạng đột quỵ nguy hiểm.

Các bác sĩ xác định, ông Robb bị đột quỵ xuất huyết với biểu hiện cực hiếm: mất khả năng đọc đột ngột. Theo chuyên gia, chưa tới 1% bệnh nhân đột quỵ chỉ xuất hiện triệu chứng này mà không kèm yếu liệt hay rối loạn vận động.

Ông được điều trị khẩn cấp ngay lập tức và nằm viện dài ngày. Mặc dù mạng sống được cứu một cách "thần kỳ" nhờ dấu hiệu hiếm gặp, nhưng dù đã hồi phục phần lớn chứ năng thì khả năng đọc và sử dụng ngôn ngữ của Robb vẫn không thể quay về như trước. Tốc độ đọc của ông chậm hơn và đôi khi ông gặp khó khăn khi tìm từ trong giao tiếp.

Bác sĩ cảnh báo: Đột quỵ không phải lúc nào cũng "méo miệng, liệt tay chân"

Tiến sĩ Sonya Babu-Narayan, Giám đốc lâm sàng của Tổ chức Tim mạch Anh, cho biết đa số mọi người chỉ nhớ quy tắc FAST: Face (méo mặt), Arm (yếu tay), Speech (khó nói), Time (cấp cứu ngay). Điều này đúng và rất quan trọng, nhưng đột quỵ thực tế có thể còn phức tạp hơn nhiều.

Trong trường hợp của ông Robb, vùng não phụ trách xử lý ngôn ngữ và nhận diện chữ viết bị tổn thương do chảy máu. Khi máu tràn vào mô não, các tế bào thần kinh không được cung cấp oxy đầy đủ và ngừng hoạt động. Nếu vùng bị ảnh hưởng nằm ở trung tâm đọc hiểu, người bệnh có thể đột ngột không nhận ra chữ, dù thị lực hoàn toàn bình thường.

Gordon Robb ngay trước khi bị đột quỵ rất chăm đọc sách, vận động

Ngoài mất khả năng đọc hay rối loạn ngôn ngữ, Tiến sĩ Sonya cảnh báo đột quỵ còn có thể xuất hiện với những dấu hiệu:

- Đột ngột nhìn mờ hoặc mất thị lực một bên

- Đau đầu dữ dội bất thường

- Mất thăng bằng, choáng váng

- Lú lẫn, không hiểu lời nói người khác

- Tê một bên mặt hoặc cơ thể

- Đau đầu bất thường

- Ngất xỉu

Điểm chung là các triệu chứng xuất hiện đột ngột. Mỗi phút trì hoãn điều trị, hàng triệu tế bào não có thể chết đi và dù được cứu sống vẫn phải đối mặt với hàng loạt di chứng suốt đời.

Ai dễ bị đột quỵ và cách phòng ngừa

Đột quỵ gồm hai dạng chính: nhồi máu não do tắc mạch và xuất huyết não do vỡ mạch. Trường hợp của ông Robb là xuất huyết não. Tức máu tràn vào nhu mô não, làm tăng áp lực nội sọ và gây tổn thương lan rộng.

Nếu không được can thiệp kịp thời, bệnh nhân có thể rơi vào hôn mê, liệt vĩnh viễn hoặc tử vong. Điều đáng sợ là một số trường hợp, như ông Robb, gần như không có biểu hiện “điển hình”, khiến người bệnh chủ quan, chậm trễ điều trị.

Các chuyên gia nhấn mạnh, đột quỵ có thể xảy ra ngay cả ở người năng động, thường xuyên tập luyện như ông Robb hay những người còn rất trẻ. Những yếu tố nguy cơ phổ biến gồm:

- Tăng huyết áp

- Rối loạn mỡ máu

- Đái tháo đường

- Hút thuốc, lạm dụng bia rượu

- Căng thẳng kéo dài

- Ít vận động hoặc/và hay thức khuya

Để phòng ngừa, điều quan trọng nhất là kiểm soát huyết áp. Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu của cả nhồi máu não lẫn xuất huyết não, vì vậy cần đo huyết áp định kỳ, dùng thuốc đúng chỉ định và không tự ý ngưng thuốc khi thấy “khỏe”.

Ảnh minh hoạ

Chế độ ăn cũng đóng vai trò then chốt. Nên giảm muối xuống dưới 5g mỗi ngày, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, tăng rau xanh, trái cây, cá và ngũ cốc nguyên hạt để bảo vệ thành mạch và ổn định mỡ máu. Việc kiểm soát đường huyết tốt ở người tiền tiểu đường hoặc đái tháo đường cũng giúp giảm nguy cơ tổn thương mạch máu não.

Duy trì vận động đều đặn giúp cải thiện tuần hoàn, ổn định huyết áp và giảm viêm mạn tính trong cơ thể. Đồng thời, ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm và học cách kiểm soát căng thẳng cũng rất quan trọng, vì stress kéo dài có thể làm tăng nguy cơ co thắt mạch và hình thành huyết khối.

Nguồn và ảnh: UDN, Aboluowang, The Mirror