Sau thành công của Chị Dâu và Cục Vàng Của Ngoại với vai trò chỉ đạo, Khương Ngọc tiếp tục khẳng định tư duy làm phim chỉn chu và nhạy bén của mình khi bắt tay cùng đạo diễn Tấn Hoàng Thông trình làng tác phẩm điện ảnh Lên Hương. Chọn một lối đi mạo hiểm khi khai thác đề tài tang lễ - một góc khuất vốn bị coi là cấm kỵ hoặc nhuốm màu u ám trong quan niệm của người Á Đông, bộ phim không đi theo lối mòn dọa giẫm hay bi lụy hóa. Thay vào đó, Lên Hương chọn thể loại tâm lý - gia đình pha trộn yếu tố hài đen, khéo léo biến sự lạnh lẽo của những chiếc quan tài thành một sân khấu trào phúng đầy màu sắc để bóc tách mâu thuẫn âm ỉ cũng như tình cảm đáng trân quý trong mỗi gia đình. 

 Giao kèo oái oăm từ nghi thức “nằm hòm cầu vận"

Câu chuyện của Lên Hương bắt đầu bằng một lát cắt rất đời về Tâm (Võ Tấn Phát) - một thanh niên nghèo làm nghề giao vịt. Nhân vật Tâm được xây dựng là một người con hiếu thảo, luôn chăm chỉ làm lụng, nhận đủ mọi việc chân tay nặng nhọc để kiếm thêm đồng ra đồng vào đỡ đần gia đình, giúp cuộc sống của mẹ bớt phần chật vật. Trong lúc bế tắc nhất, Tâm va vào cuộc đời của bà Mũi (Hồng Đào) - chủ một trại hòm gia truyền đang rơi vào cảnh ế ẩm, từ đó bắt đầu công việc “nằm hòm cầu vận”.

“Nằm hòm cầu vận” thực chất là một hình thức cải vận mang tính trục lợi tâm linh, diễn ra theo cách người sống chấp nhận nằm vào bên trong chiếc quan tài, trải qua các bước cúng quẩy để "xả xui" và lôi kéo khách hàng đến cho trại hòm. Ban đầu, Tâm vô cùng e dè và sợ hãi trước công việc kỳ quặc, đại kỵ này. Tuy nhiên, cám dỗ từ đồng tiền khiến nỗi lo sợ tâm linh của anh bị dập tắt, anh chấp nhận nằm vào chiếc quan tài sống để đổi lấy tiền lo cho gia đình.

Từ chất liệu độc lạ này, bộ phim bắt đầu mở ra hành trình khám phá ngóc ngách của ngành ma chay. Cú bắt tay giữa bà Mũi và Tâm cũng kéo theo sự ra đời của một "biệt đội ma chay" độc nhất vô nhị. Những gương mặt tưởng chừng như chẳng hề liên quan, mỗi người một tính cách, một công việc dần gắn kết lại cùng nhau làm công việc lo hậu sự cho người đã khuất.

Bên cạnh một bà Mũi lạnh lùng, thực dụng và một Tâm lầm lũi, xù xì, biệt đội này còn có sự góp mặt của các thành viên do Hạ Anh, Quốc Khánh và Thiếu Lan thủ vai. Họ phối hợp ăn ý từ công việc chuẩn bị kèn trống, hoa tang, trang điểm người đã khuất… cho từng tang sự, rồi mở ra cái nhìn khác biệt về nghề nghiệp làm ma chay. Từ đó, chuỗi những tình huống dở khóc dở cười biến một công việc nhuốm màu tang tóc trở thành hành trình gắn kết thú vị, nhiều cảm xúc cũng như mở ra nhiều lớp ý nghĩa về tình thương, tình thân.

Sự bứt phá của dàn cast thực lực

Sự hấp dẫn của Lên Hương không chỉ dừng lại ở một kịch bản độc đáo mà còn được bảo chứng bởi phong độ diễn xuất đồng đều và thăng hoa từ dàn diễn viên đa thế hệ. Võ Tấn Phát (vai Tâm) đã có màn lột xác ngoạn mục, đập tan định kiến của khán giả về hình ảnh hoạt náo, ồn ào. hài hước trước đây để mang đến một nét diễn xù xì, bất cần nhưng đầy nội tâm. Anh lột tả trọn vẹn tâm lý của một người con hiếu thảo, mạnh mẽ và luôn nỗ lực làm lụng để đỡ đần mẹ nhưng rồi lại bị đẩy vào sự sợ hãi khi phải thực hiện công việc nằm hòm đại kỵ. Đặc biệt, ở phân đoạn Tâm nằm lọt thỏm trong lòng quan tài tối tăm, đối diện với tiếng nắp hòm đóng lại, sự ngột ngạt và nỗi sợ hãi của anh cũng khiến người xem sợ theo. Về phân cảnh đắt giá này, bản thân nam diễn viên cũng từng chia sẻ: “Tất cả nghi thức cúng kiếng đều chuẩn chỉnh, nên cảm giác vừa sợ hãi, vừa hồi hộp lại vừa phấn khích, càng khó lại càng kích thích mình phải trải nghiệm. Khi nắp quan tài đóng lại, tôi đã tự hỏi đây có phải cảm giác khi mình kết thúc hơi thở trong cuộc sống này không?”

Song hành cùng sự bứt phá của đàn em là màn tỏa sáng của nghệ sĩ gạo cội Hồng Đào trong vai bà Mũi. Cô tiếp tục chứng minh đẳng cấp của một ngôi sao màn ảnh khi xây dựng hình ảnh người đàn bà làm nghề mai táng đa diện: có nét thực dụng, lạnh lùng, thậm chí có phần quái đản nhưng ẩn sâu bên trong lại là một người phụ nữ chịu nhiều tổn thương, thiếu vắng tình cảm, bị khinh thường, phải “xù lông” lên mà sống. Bà khiến khán giả vừa ghét vừa thương. Biết nói gì hơn về diễn xuất của Hồng Đào đây? 

Cùng với tuyến người lớn, Tuyết Thu trong vai bà Lan (mẹ của Tâm) cũng được xây dựng tuy cùng hoàn cảnh nhưng đối lập cách sống với bà Mũi, để từ đó khán giả có thể chiêm nghiệm thêm nhiều điều về cách đối mặt với cuộc sống. Còn Hồng Vân chịu trách nhiệm cân bằng nhịp giải trí cho mạch phim với nét diễn duyên dáng và tính cách hoạt ngôn, nhưng ẩn sau đó cũng là hình ảnh một người phụ nữ mạnh mẽ lo cho gia đình, con cái, giàu lòng trắc ẩn với cả những người xung quanh.

Bên cạnh đó, tuyến nhân vật của "biệt đội ma chay" gồm Hạ Anh, Quốc Khánh và Thiếu Lan cũng hoàn thành xuất sắc vai trò của mình. Không chỉ làm tốt nhiệm vụ giảm tải áp lực tâm lý cho phim bằng những mảng miếng hài hước và hiện đại, mỗi người họ cũng đại diện cho những cuộc đời khác nhau: Có người sắc sảo, có người “mềm xèo”, có người được yêu thương thái quá, có người thèm được thương… Nhưng khi làm việc, họ đều là những người yêu nghề, biết mình muốn gì và luôn biết cách hoàn thiện tốt công việc của mình. Họ cùng Tâm và bà Mũi phối hợp với nhau trông thì có vẻ rời rạc nhưng lại rất ăn ý để khiến khách hàng hài lòng nhất có thể.

Nhân sinh quan từ lăng kính của đám tang

Điểm đắt giá của Lên Hương nằm ở chỗ bộ phim không hề lạm dụng chất liệu ma chay để câu dẫn sự tò mò rẻ tiền mà biến câu chuyện đám tang thành những thấu kính nhân sinh. Bốn đám tang xuất hiện trong phim là bốn lăng kính hoàn toàn khác biệt, soi chiếu những góc khuất trần trụi của xã hội.

Đám tang đầu tiên mở ra bằng sự tiễn biệt đong đầy tiếc nuối khi một cô gái trẻ ra đi đột ngột ở tuổi thanh xuân, được người thân biến thành một "lễ cưới" lộng lẫy để hoàn thành tâm nguyện dấn thân vào lễ đường của cô, tạo nên một góc nhìn xót xa nhưng cũng rất đẹp về cách người sống xoa dịu linh hồn người quá cố. Đối lập là đám tang vạch trần mặt trái của đồng tiền và lòng tham tại một nhà tang lễ siêu giàu, nơi người thân khao khát thể hiện địa vị thay vì tưởng niệm.

Một đám tang khác thì buồn thiu với nỗi cô quạnh dành cho một cụ già neo đơn, không kèn trống rình rang mà chỉ có vài người bạn già lặng lẽ ngồi bên nhau, đặt ra một câu hỏi nhói lòng cho người xem về giá trị thực sự của cuộc sống. Cuối cùng, phim khép lại bằng một đám tang đặc biệt nhất mà ngay cả người mạnh mẽ nhất cũng khó nén được cảm xúc mà rơi lệ. Đó là khi nhân vật tự đứng ra sắp xếp hậu sự cho chính mình, tái hiện trọn vẹn vòng lặp sinh - lão - bệnh - tử, để người xem nhìn thấy điều tất yếu của số phận.

Đi qua những lăng kính tử biệt, Lên Hương cũng gửi gắm thông điệp sâu sắc về tình cảm gia đình. Bộ phim đã rất thành công khi mượn hình ảnh của cái chết để nói về giá trị của sự sống, mượn sự lạnh lẽo của quan tài để sưởi ấm những trái tim đang còn đập. Có ai xem phim mà nhận ra rằng, người thân - những người luôn bao dung và ở bên ta vô điều kiện - lại thường là những người dễ bị chúng ta vô tình làm tổn thương nhất bằng sự vô tâm hoặc những áp đặt nhân danh tình yêu thương? Sự hiếu nghĩa hay tình thân không nằm ở những mâm cao cỗ đầy hay ở việc cố gồng gánh tổ chức một đám tang thật xa hoa để nở mày nở mặt với thiên hạ lúc người ta đã nhắm mắt xuôi tay. Tình yêu thương đích thực là sự thấu hiểu, trân trọng, tha thứ và hiện diện bên nhau khi còn có thể. 

Một điểm nữa có thể cho là điểm cộng trong tư duy làm phim của Khương Ngọc là việc tác phẩm này không khai thác sâu vào mối quan hệ nam nữ. Khi công bố dàn cast, chắc chắn có rất nhiều khán giả đã mong chờ và kỳ vọng vào một mối tình lãng mạn hay những màn tương tác bùng nổ "chemistry" giữa đôi trai tài gái sắc là Võ Tấn Phát và Hạ Anh. Tuy nhiên, đạo diễn lại tiết chế, không sa đà vào những câu chuyện yêu đương đôi lứa để không làm loãng đi thông điệp cốt lõi về tình cảm gia đình - đặc biệt là tình mẫu tử giữa các cặp mẹ con trong phim. Mối quan hệ giữa các thành viên trẻ trong "biệt đội ma chay" vì thế mà càng trở nên đáng yêu, có sự e ấp, ngập ngừng nhưng rất hiểu cho nhau.

Và bên cạnh những cảm xúc, thông điệp đọng lại, cá chắc rằng phần âm nhạc - đặc biệt là kèn đám tang trong phim sẽ khiến người xem cực kỳ ấn tượng.

Những câu hỏi bỏ ngỏ 

Bắt đầu xem Lên Hương với một tâm thế đầy sự tò mò về câu chuyện “nằm hòm cầu may”, tuy nhiên, liệu may mắn đó là có thật hay chỉ là sự trùng hợp? Bởi mỗi một khách hàng đến với trại hòm sẽ đồng nghĩa với việc một người từ biệt cõi đời, một gia đình ngập trong đau thương. Nên nếu câu trả lời là “có cầu có may” thì liệu hình thức kinh doanh này có quá tàn nhẫn và sai trái? Câu trả lời này chưa có trong bộ phim.

Mặc khác, cái chết của người bố của Tâm, việc bà Mũi đã làm gì đó khó tha thứ với gia đình Tâm cũng chưa được kể rõ và giải quyết thỏa đáng. Đến vết thương lòng và sự cô đơn của bà Mũi cũng chưa được thể hiện hết. Có thể vì bà là người quá mạnh mẽ nên hành trình để khán giả đi đến sự đồng cảm với bà quá gấp rút, chưa thể hiểu và thương sâu sắc nhân vật này như những nhân vật khác. Tuy những câu hỏi này không quá ảnh hưởng đến cảm xúc hay diễn biến câu chuyện, chỉ là phần nào vẫn để lại cảm giác lăn tăn trong lòng sau khi xem xong.

Chấm điểm: 3,5/5

Sau tất cả, Lên Hương cho thấy Khương Ngọc đang ngày càng định hình rõ cá tính riêng trong vai trò đạo diễn. Bộ phim có một chất liệu đủ lạ để gây tò mò nhưng điều đáng giá hơn nằm ở cách anh biến câu chuyện về nghề ma chay thành một lát cắt về tình thân, sự sống và cách con người đối diện với mất mát. Nếu đặt Lên Hương bên cạnh những tác phẩm trước đây của Khương Ngọc, đây hoàn toàn có thể xem là một trong những bộ phim hay và trọn vẹn nhất nhì trong sự nghiệp đạo diễn của anh tính đến hiện tại - một tác phẩm có cá tính, có màu sắc, có suy nghĩ riêng và quan trọng nhất là có đủ dư âm để khán giả tiếp tục nghĩ về sau khi rời khỏi rạp.