Thói quen thưởng thức trà, cà phê hay các loại nước thảo mộc nóng từ lâu đã trở thành một phần nhịp sống của nhiều người. Một tách đồ uống bốc khói không chỉ đánh thức vị giác mà còn mang lại cảm giác thư giãn, ấm áp giữa nhịp sống hối hả. Tuy nhiên, đằng sau khoảnh khắc dễ chịu ấy là câu hỏi ngày càng được giới chuyên môn quan tâm: uống đồ quá nóng liệu có gây hại cho sức khỏe, đặc biệt là thực quản?

Các nghiên cứu hiện tại chưa tìm thấy bằng chứng thuyết phục về mối liên hệ giữa đồ uống nóng và ung thư vòm họng. Với ung thư dạ dày, dữ liệu vẫn còn mâu thuẫn. Tuy nhiên, đối với ung thư thực quản – cơ quan dẫn thức ăn từ miệng xuống dạ dày – mối liên hệ với nhiệt độ đồ uống đã được ghi nhận tương đối rõ ràng.

Năm 2016, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) – cơ quan trực thuộc Tổ chức Y tế Thế giới – đã xếp việc tiêu thụ đồ uống ở nhiệt độ trên 65°C vào nhóm 2A, tức “có thể gây ung thư cho con người”. Đáng chú ý, phân loại này nhấn mạnh yếu tố rủi ro nằm ở nhiệt độ, không phải bản thân trà, cà phê hay bất kỳ loại đồ uống cụ thể nào.

Kết luận của IARC phần lớn dựa trên dữ liệu từ Nam Mỹ, nơi người dân có thói quen uống maté – một loại nước thảo mộc truyền thống – ở mức nhiệt khoảng 70°C. Tại đây, những người tiêu thụ maté rất nóng với tần suất cao được ghi nhận có nguy cơ ung thư thực quản cao hơn đáng kể. Các nghiên cứu tại Trung Đông, châu Phi và một số quốc gia châu Á sau đó cũng ghi nhận xu hướng tương tự ở nhóm thường xuyên uống đồ uống ở mức “rất nóng”.

Trong nhiều năm, dữ liệu tại châu Âu còn hạn chế, khiến giới khoa học thận trọng khi áp dụng kết luận trên cho các quần thể phương Tây. Tuy nhiên, một nghiên cứu quy mô gần 500.000 người trưởng thành tại Vương quốc Anh công bố năm 2025 đã bổ sung mảnh ghép quan trọng.

Kết quả cho thấy, những người uống từ 8 cốc trà hoặc cà phê rất nóng mỗi ngày có nguy cơ phát triển ung thư thực quản cao gần gấp 6 lần so với nhóm không uống đồ uống nóng. Dù vậy, các nhà nghiên cứu cũng lưu ý: rủi ro tăng mạnh chủ yếu xuất hiện ở nhóm tiêu thụ lượng lớn, lặp lại trong thời gian dài. Nói cách khác, thói quen uống nhiều và duy trì trong nhiều năm mới tạo ra khác biệt rõ rệt về nguy cơ.

Nhiệt độ cao gây tổn thương như thế nào?

Giải thích phổ biến nhất hiện nay là “chấn thương nhiệt”. Khi chất lỏng quá nóng đi qua, lớp niêm mạc mỏng manh của thực quản có thể bị tổn thương. Nếu tình trạng này lặp đi lặp lại trong thời gian dài, các tế bào bị kích thích tái tạo liên tục, làm tăng nguy cơ xuất hiện biến đổi bất thường.

Giả thuyết này không mới. Cách đây gần một thế kỷ, các nhà khoa học đã đặt vấn đề về tác động của nhiệt đối với mô thực quản. Các nghiên cứu hiện đại trên động vật tiếp tục củng cố nhận định đó. Trong một thí nghiệm, chuột uống nước ở mức 70°C xuất hiện tổn thương tiền ung thư sớm và nhiều hơn so với nhóm uống ở nhiệt độ thấp hơn.

Một hướng lý giải khác cho rằng nhiệt độ cao có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên của thực quản, khiến cơ quan này dễ bị tổn thương bởi axit dạ dày trào ngược. Sự kết hợp giữa chấn thương nhiệt và viêm mạn tính do trào ngược có thể tạo thành “vòng xoắn” tổn thương kéo dài theo năm tháng.

Không chỉ nhiệt độ, mà còn là cách uống

Điều đáng chú ý là không phải mọi cách uống đồ nóng đều mang mức rủi ro như nhau. Một nghiên cứu đo trực tiếp nhiệt độ trong thực quản khi người tham gia uống cà phê cho thấy kích cỡ ngụm uống có ảnh hưởng đáng kể đến mức tăng nhiệt bên trong cơ thể.

Một ngụm lớn khoảng 20 ml cà phê ở 65°C có thể khiến nhiệt độ trong thực quản tăng thêm tới 12°C – mức đủ để gây “sốc nhiệt” cục bộ. Ngược lại, những ngụm nhỏ, uống chậm và cách quãng ít tạo ra biến động nhiệt đột ngột. Điều này gợi ý rằng thói quen uống vội, uống liền nhiều ngụm lớn khi đồ uống còn bốc khói mới là yếu tố đáng lo ngại.

Trong thực tế, cà phê thường được pha ở nhiệt độ gần điểm sôi của nước. Nhiều cửa hàng còn phục vụ đồ uống mang đi ở mức khoảng 85–90°C để đảm bảo khi đến tay người dùng vẫn còn ấm. Tuy nhiên, các tính toán về cân bằng giữa hương vị và an toàn cho thấy khoảng 57,8°C có thể là mức phục vụ tối ưu: đủ ấm để giữ trọn mùi vị, nhưng giảm đáng kể nguy cơ gây tổn thương nhiệt cho thực quản.

Khuyến nghị từ chuyên gia

Các bác sĩ tiêu hóa khuyến nghị một số biện pháp đơn giản:

Chờ khoảng 5 phút trước khi uống; nhiệt độ có thể giảm 10–15°C trong thời gian này.

Mở nắp cốc mang đi để tăng tốc độ tản nhiệt.

Khuấy, thổi nhẹ hoặc thêm sữa, nước mát để hạ nhiệt nhanh hơn.

Uống ngụm nhỏ trước để “thử nhiệt”, tránh nuốt một lượng lớn khi còn quá nóng.

Điểm mấu chốt không nằm ở việc phải từ bỏ trà hay cà phê, mà là điều chỉnh thói quen. Nguy cơ chủ yếu đến từ việc uống quá nóng, quá nhanh và với lượng lớn, lặp lại trong nhiều năm. Giữ nhịp thưởng thức chậm rãi, kiên nhẫn chờ đồ uống nguội bớt không chỉ giúp bảo vệ thực quản mà còn cho phép người thưởng thức cảm nhận trọn vẹn hương vị.

(Tổng hợp/Ảnh minh họa: Internet)