Không chỉ giải nhiệt mùa hè, vào những ngày mùa thu tiết trời se lạnh và hanh khô, nước lá tía tô trở thành lựa chọn hàng đầu của nhiều gia đình. Với hương thơm nhẹ, chi phí rẻ và hàng loạt lợi ích cho sắc đẹp lẫn sức khỏe, thức uống này xuất hiện ngày càng nhiều từ bàn trà gia đình đến bàn làm việc của nhiều người trẻ tuổi.

Vì sao nước lá tía tô là "vũ khí" bảo vệ sức khỏe mùa thu?

Bởi tía tô là loại rau gia vị quen thuộc nên nhiều người lầm tưởng nước tía tô chỉ là loại nước uống cho mát, cho thơm, cùng lắm thì giống như những loại nước luộc rau bình thường. Thế nhưng, đây còn là vị thuốc quý cho sức khỏe được người Việt dùng từ lâu đời.

Tía tô vô cùng quen thuộc trong đời sống người Việt, thường được trồng ngay trong sân vườn hay ban công (Ảnh minh họa)

Theo Lương y Vũ Quốc Trung (Hội Đông y Hà Nội) nói trên báo Sức khỏe & Đời sống, trong Đông y tía tô là loại dược liệu mang tên tô diệp (tử tô hoặc tô ngạnh), có mùi thơm, vị cay, tính ấm, tác dụng giải độc, trị cảm mạo, hạ sốt, trị nhức đầu, ho và hen suyễn. Dưới góc nhìn của y học hiện đại, loại lá này sở hữu hệ dưỡng chất vô cùng phong phú gồm các tinh dầu perillaldehyde, limonene, axit rosmarinic, axit omega-3 (alpha-linolenat), cùng các vitamin B, C và flavonoid.

Bước sang mùa thu, thời tiết thay đổi thất thường là điều kiện thuận lợi cho các loại vi khuẩn, vi rút đường hô hấp bùng phát. Khi đi vào cơ thể, hoạt chất perillaldehyde cùng axit rosmarinic trong nước tía tô giúp làm ấm tỳ vị, xua tan khí lạnh tích tụ, hỗ trợ long đờm và tăng cường khả năng miễn dịch. Đặc biệt, flavonoid giúp làm dịu các cơn co thắt dạ dày, tống khứ nhanh chứng đầy hơi, khó tiêu do thói quen ăn uống đồ mỡ, nhiều đạm vào mùa lạnh. 

Các hoạt chất chống oxy hóa trong lá tía tô giúp làm giảm cholesterol xấu, giữ mạch máu đàn hồi tốt và ngăn ngừa xơ vữa, từ đó ổn định chỉ số huyết áp và bảo vệ tim mạch. Thành phần apigenin hoạt động như một chất an thần tự nhiên giúp làm dịu hệ thần kinh trung ương và giải tỏa áp lực tâm lý.

Nước lá tía tô rất thích hợp trong thời tiết mùa thu (Ảnh minh họa)

Chưa kể, nước lá tía tô chứa cực ít calo nhưng lại giàu chất xơ và các tinh dầu kích thích trao đổi chất. Từ đó giúp tăng cảm giác no lâu, thúc đẩy cơ thể đốt cháy mỡ thừa hiệu quả. Đồng thời có thể thải độc, làm trắng da từ bên trong.

4 công thức nước tía tô "vàng" cho ngày thu

Để tận dụng tối đa lượng tinh dầu quý giá, bạn có thể thực hiện 3 công thức chế biến nước lá tía tô vừa đơn giản vừa giữ trọn dưỡng chất dưới đây:

- Nước tía tô nguyên bản: Sử dụng 10g lá tía tô khô (hoặc một nắm lớn lá tươi khoảng 50g vò nhẹ gân lá). Cho nguyên liệu vào nồi cùng 800ml nước, tiến hành đun sôi rồi hạ lửa nhỏ đun tiếp 3 phút, sau đó tắt bếp và đậy kín nắp ủ 2 phút để giữ trọn tinh dầu rồi rót ra cốc thưởng thức.

- Nước lá tía tô gừng ấm bụng, giải cảm: Đun sôi 800ml nước rồi thả 3 lát gừng tươi vào ninh nhỏ lửa 5 phút cho dậy mùi thơm. Tiếp tục thả 50g lá tía tô tươi (hoặc 10g lá khô) vào đun thêm 2 phút, thêm chút đường phèn vừa vị rồi tắt bếp, đậy nắp ủ 2 phút để giữ tinh dầu.

Thêm chanh, gừng, quấy hay vỏ quýt là cách biến tấu nước lá tía tô vừa ngon vừa tăng công dụng sức khỏe (Ảnh minh họa)

- Nước lá tía tô quất (tắc) tăng sức đề kháng: Đun 40g lá tía tô tươi với 800ml nước trong 2 phút, thêm ít đường phèn rồi tắt bếp. Khi nước nguội bớt về nhiệt độ ấm, vắt nước cốt 2 quả quất tươi vào khuấy đều giúp bổ sung vitamin C, dịu nhanh cơn rát họng.

- Nước lá tía tô vỏ quýt trị đầy bụng: Ngâm 6g vỏ quýt khô cho mềm rồi thái sợi mỏng, đun sôi cùng 800ml nước trong 8 phút. Tiếp tục thả 50g lá tía tô tươi vào đun thêm 2 phút rồi tắt bếp, ủ kín nắp 3 phút trước khi thưởng thức.

5 sai lầm kinh điển khi uống nước tía tô khiến "thuốc bổ" hóa "độc tố"

Dù mang lại vô vàn lợi ích y khoa, nhưng do chứa hàm lượng dược tính đậm đặc, việc lạm dụng hoặc tiêu thụ nước tía tô sai cách sẽ trực tiếp biến thức uống này thành tác nhân gây hại cho hệ tim mạch và chuyển hóa.

Dưới đây là 5 sai lầm phổ biến mà người dùng cần tránh hoặc bỏ ngay khi uống nước lá tía tô:

1. Lạm dụng uống thay thế nước lọc hằng ngày

Nhiều người vì mong muốn giảm cân hay làm đẹp da nhanh chóng mà có thói quen uống liên tục 1 - 2 lít nước tía tô mỗi ngày thay cho nước lọc. Việc nạp quá nhiều tinh dầu và khoáng chất tía tô trong thời gian dài sẽ gây áp lực lớn lên hệ tuần hoàn, có thể dẫn đến hiện tượng tăng huyết áp đột ngột. Liều lượng an toàn đối với người lớn chỉ là 2 - 3 ly nhỏ (khoảng 200 - 300ml/ngày).

2. Đun nước tía tô quá lâu trên bếp

Một sai lầm rất nhiều người mắc phải là ninh lá tía tô sôi sùng sục hàng chục phút. Thực chất, các hoạt chất quý nhất trong tía tô như perillaldehyde hay limonene đều là tinh dầu rất dễ bay hơi. Việc đun sôi quá 15 phút sẽ làm thất thoát hoàn toàn nguồn tinh dầu này, làm giảm hẳn tác dụng trị cảm và biến ly nước thành dung dịch nhạt nhẽo.

3. Uống nước tía tô để qua đêm

Nước tía tô đun xong nếu để ngoài nhiệt độ phòng quá lâu hoặc tích trữ trong tủ lạnh qua đêm rất dễ bị oxy hóa, xỉn màu và là môi trường cho vi khuẩn xâm nhập. Uống nước tía tô đã biến chất sẽ trực tiếp tàn phá hệ vi sinh đường ruột, gây ra các cơn đau bụng, rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy cấp.

Thích mấy cũng tuyệt đối không uống nước lá tía tô thay nước lọc (Ảnh minh họa)

4. Dùng chung với các loại thuốc điều trị chuyên khoa

Trong tía tô chứa các hoạt chất chống oxy hóa mạnh có thể tương tác với một số dòng thuốc tây như thuốc chống đông máu, thuốc hạ huyết áp hay thuốc điều trị tiểu đường. Việc tự ý uống nước tía tô đậm đặc sát thời điểm uống thuốc sẽ làm nhiễu loạn tác dụng của thuốc và gia tăng nguy cơ chảy máu ngoài ý muốn.

5. Uống vào buổi tối muộn trước khi đi ngủ

Tính ấm cùng khả năng kích thích lưu thông máu của tía tô nếu nạp vào cơ thể sát giờ đi ngủ có thể khiến hệ tiêu hóa và hệ thần kinh phải hoạt động. Đối với những người có cơ địa nhạy cảm hoặc nóng trong, uống nước tía tô buổi tối rất dễ gây bồn chồn, ấm ách bụng và mất ngủ.

Nên uống bao nhiêu và khi nào cơ thể cần "nói KHÔNG"?

Các chuyên gia y tế khuyến cáo những trường hợp sau đây tuyệt đối không nên tự ý uống nước tía tô:

- Phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh: Lương y Bùi Đắc Sáng (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ) khuyến cáo phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh tuyệt đối không nên tự ý dùng nước tía tô vô tội vạ vì tính ấm và dược tính mạnh có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và bé.

- Người có thể trạng nhiệt (nóng trong): Do tía tô có tính ấm, người hay bốc hỏa, khô miệng, lưỡi đỏ không nên uống nhiều kẻo làm tình trạng mất cân bằng nhiệt nghiêm trọng hơn.

Có những người bị dị ứng với lá tía tô, cần thử lượng nhỏ để kiểm tra cho an toàn trước khi dùng nhiều (Ảnh minh họa)

- Người bị dị ứng với tía tô: Cần ngưng sử dụng ngay nếu thấy xuất hiện các dấu hiệu nổi mẩn đỏ, ngứa ngáy, da châm chích.

Thời điểm vàng để uống nước tía tô là trước 3 bữa ăn chính khoảng 10 - 30 phút để cơ thể hấp thu tối đa các khoáng chất, hỗ trợ tiêu hóa và làm sáng da hiệu quả nhất.