Bệnh đái tháo đường (tiểu đường) đang trở thành mối đe dọa sức khỏe toàn cầu. Theo ấn bản thứ 11 của Diabetes Atlas do Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF) công bố, thế giới có khoảng 589 triệu người trưởng thành (20-79 tuổi) sống chung với bệnh tiểu đường vào năm 2024, gây ra 3,4 triệu ca tử vong (chiếm 9,3% tổng số ca tử vong ở nhóm tuổi này). Tại Việt Nam, con số này là gần 2,5 triệu người mắc, trong đó khoảng 945.000 người chưa hề biết mình mang bệnh.

Ảnh minh họa

Điều đáng lo là nhiều người vẫn nghĩ chỉ bánh kẹo, nước ngọt mới khiến đường huyết tăng cao mà bỏ qua nhiều "sát thủ đường huyết" khác trong cuộc sống hàng ngày. Trên thực tế, không ít món ăn sáng có vị mặn, nhạt hoặc gần như không có vị ngọt vẫn chứa lượng carbohydrate lớn, dễ khiến glucose trong máu tăng nhanh sau ăn. Đặc biệt là 5 món ăn sáng quen thuộc với người Việt dưới đây: 

1. Bánh mì trắng và các món làm từ bột tinh chế

Bác sĩ tim mạch Dariush Mozaffarian đồng thời là Giáo sư Y khoa tại Đại học Tufts (Mỹ) cảnh báo bánh mì trắng, bánh cuốn, bánh bao hay bánh phở đều đã trải qua quá trình tinh chế, loại bỏ gần như toàn bộ lớp cám và chất xơ. Khi ăn sáng, tức là lúc bụng rỗng, enzym tiêu hóa sẽ nhanh chóng bẻ gãy tinh bột thành đường glucose, làm đường huyết tăng phi mã. Nếu thiếu sự hỗ trợ của chất xơ và protein, tuyến tụy buộc phải vắt kiệt sức lực để tiết ra insulin xử lý.

Một phân tích tổng hợp trên tạp chí Critical Reviews in Food Science and Nutrition (2023) xác nhận việc thay ngũ cốc tinh chế bằng ngũ cốc nguyên hạt giúp kiểm soát đường huyết và insulin sau ăn hiệu quả hơn rõ rệt.

2. Đồ chiên rán nhiều dầu mỡ 

Những chiếc quẩy giòn hay bánh rán mặn chiên ngập dầu dù không có vị ngọt nhưng lại tàn phá độ nhạy insulin âm thầm. Nhất là nếu ăn vào bữa sáng.

Ảnh minh họa

Chất béo bão hòa và mỡ biến tính ở nhiệt độ cao khi đi cùng tinh bột sẽ làm tăng axit béo tự do trong máu, gây cản trở các thụ thể tiếp nhận insulin ở tế bào. Nghiên cứu đăng trên The American Journal of Clinical Nutrition (2014) chỉ ra rằng những người ăn đồ chiên rán từ 4-6 lần/tuần có nguy cơ mắc tiểu đường type 2 cao hơn 39% so với nhóm ăn ít hơn 1 lần/tuần.

3. Thịt chế biến sẵn

Theo bác sĩ nội tiết Silvana Obici, Trưởng khoa Nội tiết tại Stony Brook Medicine (Mỹ), xúc xích, lạp xưởng kẹp bánh mì hay thịt nguội có vị mặn đặc trưng nên khiến nhiều người hoàn toàn mất cảnh giác khi gắn nó với bệnh tiểu đường. Tuy nhiên sự thật là, nhóm thực phẩm này chứa nhiều muối, chất béo bão hòa và chất bảo quản nhưng lại hoàn toàn thiếu chất xơ và có thể góp phần tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường.

Một nghiên cứu quy mô lớn trên The Lancet Diabetes & Endocrinology (2024) với gần 2 triệu người trưởng thành tại 20 quốc gia đưa ra cảnh báo: Tiêu thụ đều đặn 50g thịt chế biến sẵn mỗi ngày (tương đương 1 cây xúc xích nhỏ) làm tăng 15% nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2.

4. Xôi và các món ăn sáng từ gạo nếp

Dù rất phổ biến với người Việt, nhưng trên góc nhìn y khoa, xôi không phải món nên dùn gânsng thường xuyên nếu muốn phòng bệnh tiểu đường. Gạo nếp chứa hàm lượng carbohydrate cao và cấu trúc tinh bột amylopectin rất dễ bị phân hủy nhanh. Việc ăn một phần xôi lớn khiến cơ thể tiếp nhận lượng lớn tinh bột trong thời gian ngắn, ép tuyến tụy tăng tốc tiết insulin.

Đặc biệt, thói quen ăn xôi kèm ruốc, chả chiên, lạp xưởng hay mỡ hành làm tăng vọt tổng năng lượng bữa sáng. Sự kết hợp giữa tinh bột cao và chất béo dư thừa kéo dài sẽ thúc đẩy tình trạng tích mỡ nội tạng và làm gia tăng nguy cơ kháng insulin.

Ảnh minh họa

5. Thực phẩm chế biến siêu sẵn và đồ đóng gói ăn liền

Các loại bánh quy mặn, đồ ăn sáng đóng gói hay thực phẩm ăn liền tiện lợi là đại diện điển hình của nhóm thực phẩm chế biến siêu sẵn (UPFs). Một phân tích tổng hợp trên Diabetes & Metabolism Journal (2025) từ 12 nghiên cứu đoàn hệ đã xác nhận mối liên hệ rõ rệt giữa việc tiêu thụ thường xuyên UPFs và sự gia tăng nguy cơ mắc đái tháo đường type 2.

Đáng chú ý, các món ăn nhanh đóng gói thường chứa hàm lượng tinh bột tinh chế và muối cao nhưng lại thiếu hụt vi chất lẫn chất xơ. Nếu chỉ duy trì bữa sáng đơn điệu bằng các sản phẩm đóng gói mà không bổ sung thêm rau xanh hay đạm nạc, bữa ăn sẽ bị lệch pha dinh dưỡng nghiêm trọng, làm giảm khả năng kiểm soát đường huyết sau ăn. Nên dù thấy chúng tiện và ngon đến đâu bạn cũng cần thay đổi!

Nguồn và ảnh: Parade, Healthline, Top 1 Health